Mua ô tô cũ: Cần ưu tiên kiểm tra kỹ những hạng mục nào?
Mua ô tô đã qua sử dụng, người mua không nhất thiết kỳ vọng chiếc xe hoàn hảo, nhưng phải xác định được những hư hỏng nào ảnh hưởng đến an toàn, độ bền và có thể khiến chi phí sửa chữa vượt xa số tiền tiết kiệm được.
Một chiếc xe cũ khó tránh khỏi dấu vết sử dụng. Lốp mòn, ghế xuống cấp, sơn trầy xước hay một số chi tiết cao su lão hóa là chuyện bình thường. Không phải khiếm khuyết nào cũng đáng để từ chối mua xe hoặc yêu cầu người bán giảm giá sâu.
Điều quan trọng là phân biệt hao mòn thông thường với hư hỏng có thể ảnh hưởng đến kết cấu, an toàn hoặc những bộ phận đắt tiền. Xe có ngoại hình đẹp nhưng từng bị tai nạn nặng, ngập nước hoặc sửa chữa không đúng kỹ thuật có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn chiếc xe có vài vết xước bên ngoài.
Ưu tiên kết cấu, an toàn và lịch sử chiếc xe
Trước tiên, cần kiểm tra dấu hiệu xe từng bị tai nạn nghiêm trọng. Những khu vực đáng chú ý gồm khung gầm, dầm chịu lực, cột A, B, C, sàn xe và các vị trí liên kết giữa thân vỏ với khung. Đây là những bộ phận liên quan trực tiếp đến khả năng chịu lực và bảo vệ người ngồi trong xe khi va chạm.
Mối hàn không đồng đều, lớp sơn khác màu, khe hở giữa các tấm thân vỏ không cân xứng hoặc dấu vết nắn kéo có thể cho thấy xe từng được sửa chữa sau tai nạn. Tuy nhiên, quan sát bên ngoài không đủ đánh giá mức độ tổn thương. Người mua nên yêu cầu kiểm tra xe trên cầu nâng và đối chiếu lịch sử sửa chữa nếu có.
Xe từng ngập nước cũng cần đặc biệt thận trọng. Nước có thể xâm nhập vào giắc điện, dây dẫn, hộp điều khiển và những chi tiết nằm sâu trong nội thất. Một số hư hỏng không xuất hiện ngay sau khi xe được làm sạch hoặc sấy khô.

Theo Cơ quan An toàn giao thông đường bộ quốc gia Mỹ (NHTSA), xe bị ngập nước có thể gặp vấn đề về hệ thống điện và an toàn ngay cả khi đã được sửa chữa. Người mua nên chú ý mùi ẩm mốc, bùn đất ở vị trí khuất, vết ố dưới thảm sàn, trong cốp và giắc điện có dấu hiệu oxy hóa. Nội thất sạch sẽ không có nghĩa xe chưa từng ngập nước.
Hệ thống phanh, lái và treo cũng phải được ưu tiên kiểm tra. Phanh cần hoạt động ổn định, không có tiếng kêu bất thường hoặc hiện tượng xe lệch khi phanh. Vô-lăng không nên có độ rơ lớn, tiếng kêu lạ hay rung bất thường. Hệ thống treo cần được kiểm tra giảm xóc, rotuyn, cao su càng và các khớp liên kết. Những bộ phận này có thể hao mòn theo thời gian, nhưng hư hỏng nghiêm trọng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng điều khiển xe.
Túi khí và hệ thống an toàn thụ động cũng không nên bị bỏ qua. Người mua cần kiểm tra đèn cảnh báo túi khí, hệ thống dây điện và dữ liệu lỗi bằng thiết bị chẩn đoán phù hợp. Đèn cảnh báo không sáng chưa đủ để khẳng định hệ thống còn nguyên vẹn, bởi một số lỗi có thể bị che giấu hoặc xử lý không đúng cách.
Với xe đời mới có hệ thống hỗ trợ lái xe nâng cao (ADAS), cần kiểm tra thêm camera, radar và cảm biến. Các thiết bị này thường nằm ở kính chắn gió, lưới tản nhiệt hoặc cản xe. Nếu xe từng va chạm ở đầu, đuôi hoặc thay kính chắn gió, camera và radar có thể cần căn chỉnh lại. Thay thế, hiệu chỉnh những thiết bị này có thể tốn kém.
Lịch sử sử dụng xe cũng cần được xác minh. Người mua nên đối chiếu số ODO với sổ bảo dưỡng, hóa đơn sửa chữa và tài liệu có ghi nhận quãng đường xe đã vận hành. Có thể quan sát thêm độ mòn của vô-lăng, cần số, bàn đạp phanh, bàn đạp ga và ghế lái. Tuy nhiên, đây chỉ là dấu hiệu tham khảo, không đủ để kết luận xe đã bị tua công-tơ-mét.
Cần thận trọng với xe từng chạy taxi, xe hợp đồng hoặc dịch vụ vận tải. Những chiếc xe này có thể hoạt động với cường độ cao nhưng được làm mới nội thất, sơn sửa ngoại thất trước khi bán. Lịch sử bảo dưỡng và tình trạng hao mòn thực tế có giá trị hơn vẻ ngoài bóng bẩy.
Giấy tờ pháp lý cũng là hạng mục bắt buộc phải kiểm tra. Người mua cần đối chiếu số khung, số máy với giấy đăng ký xe, xác minh người bán có quyền chuyển nhượng và làm rõ xe có đang bị thế chấp hay vướng nghĩa vụ tài chính không. Nếu xe đang là tài sản bảo đảm, cần xác định thủ tục giải chấp trước khi giao dịch.
Người mua nên tra cứu vi phạm giao thông chưa xử lý trên trang của Cục Cảnh sát giao thông (csgt.vn) hoặc ứng dụng VNeTraffic của Bộ Công an; đồng thời kiểm tra thời hạn đăng kiểm và thông tin kiểm định trên hệ thống của Cục Đăng kiểm Việt Nam. Không nên chỉ dựa vào giấy tờ người bán cung cấp mà bỏ qua việc tự kiểm tra trên các kênh chính thức.
Xe xăng, dầu và xe điện có những rủi ro riêng
Với ô tô sử dụng động cơ đốt trong, động cơ và hộp số là hai bộ phận có thể khiến chi phí sửa chữa tăng cao nếu gặp vấn đề. Người mua nên yêu cầu khởi động xe khi động cơ còn nguội để quan sát khả năng khởi động, tiếng máy, khói xả và dấu hiệu bất thường. Cần kiểm tra rò rỉ dầu, nước làm mát, ống dẫn và hệ thống làm mát.
Khi lái thử, cần chú ý khả năng tăng tốc, độ mượt khi chuyển số, tiếng động lạ và hiện tượng rung giật. Với hộp số tự động, chuyển số chậm, giật mạnh hoặc trượt số là những dấu hiệu cần kiểm tra sâu hơn. Không nên chỉ dựa vào việc xe vẫn nổ máy và chạy bình thường để kết luận các bộ phận này không có vấn đề.
Những mẫu xe có turbo tăng áp, hệ thống phun nhiên liệu áp suất cao hoặc bộ xử lý khí thải cũng cần được kiểm tra đúng quy trình. Thiết bị chẩn đoán có thể giúp đọc lỗi lưu trong bộ điều khiển, nhưng cần người có chuyên môn phân tích dữ liệu, thay vì chỉ xóa lỗi rồi bàn giao xe.
Với ô tô điện, bộ pin cao áp là hạng mục đặc biệt quan trọng vì có giá trị lớn và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sử dụng xe. Người mua cần tìm hiểu tình trạng sức khỏe pin (SOH), tức dung lượng hiện tại so với dung lượng khi pin còn mới. Tuy nhiên, không nên xem một con số SOH đơn lẻ là kết luận đầy đủ về chất lượng pin hoặc quãng đường xe có thể đi được.
Các tổ chức kiểm định như TÜV NORD và DEKRA tại châu Âu có phương pháp đánh giá tình trạng pin xe điện. Tuy nhiên, dịch vụ kiểm tra chuyên biệt như vậy chưa phổ biến rộng rãi với người mua cá nhân tại Việt Nam. Cách thực tế hơn là đưa xe đến trung tâm dịch vụ chính hãng hoặc cơ sở có thiết bị chẩn đoán tương thích để kiểm tra dữ liệu pin, hệ thống quản lý pin và cảnh báo liên quan.
Ngoài dữ liệu chẩn đoán, cần kiểm tra gầm xe và vỏ bảo vệ bộ pin xem có dấu hiệu va đập, móp méo hoặc biến dạng không. Dây dẫn điện cao áp trên nhiều mẫu xe điện thường có lớp bọc màu cam. Người mua có thể nhận biết để lưu ý khi quan sát, nhưng không được tự chạm vào, tháo lắp hoặc kiểm tra các đầu nối nếu không có chuyên môn, bởi hệ thống điện cao áp có thể gây nguy hiểm.