Nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thi hành pháp luật

Phát biểu tại Hội thảo, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn hiện nay không chỉ là “thi hành đúng pháp luật, mà phải tiến tới chủ động tổ chức thi hành pháp luật theo hướng chuyên nghiệp, ổn định và thích ứng linh hoạt với thực tiễn”. Cần xác định rõ trách nhiệm của cơ quan chủ trì xây dựng, cơ quan tổ chức thi hành và người đứng đầu; hoàn thiện cơ chế theo dõi, đánh giá sau ban hành và trách nhiệm giải trình; xây dựng cơ chế phản ứng chính sách một cách linh hoạt, kịp thời đối với những vấn đề khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.

Cần thiết lập cơ chế thống nhất để tiếp nhận, phân loại, xử lý và theo dõi đến cùng các phản ánh, các kiến nghị của người dân, doanh nghiệp và cơ quan trực tiếp thực thi; đảm bảo rõ thẩm quyền, rõ cơ quan xử lý, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn và rõ kết quả. Nghiên cứu xây dựng cơ chế, tiêu chí và bộ chỉ số đánh giá công tác tổ chức thi hành pháp luật theo hướng khách quan, thực chất, có thể đo lường và kiểm chứng; khắc phục tình trạng đánh giá chủ yếu thông qua báo cáo, thống kê của các cơ quan nhà nước.

Trong đó, người dân, doanh nghiệp và các đối tượng trực tiếp chịu tác động phải được tham gia đánh giá thực chất. Cơ quan chủ trì xây dựng và cơ quan tổ chức thi hành có trách nhiệm giải trình về những vấn đề thuộc trách nhiệm của mình. Kết quả đánh giá phải được sử dụng một cách thực chất làm căn cứ để xác định trách nhiệm, kịp thời chấn chỉnh việc tổ chức thực hiện và xử lý ngay những quy định không còn phù hợp. Cần chuyển mạnh từ yêu cầu người dân, doanh nghiệp phải tuân thủ sang tạo môi trường để dễ làm đúng, muốn làm đúng và hình thành thói quen tự giác tuân thủ pháp luật…

Phát biểu tại Hội thảo, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng khẳng định: dữ liệu số là nền tảng, công nghệ số là công cụ quan trọng, mang tính bắt buộc, cốt lõi trong tổ chức thi hành pháp luật giai đoạn hiện nay; tiếp tục thực hiện đồng bộ các giải pháp nhằm thúc đẩy văn hóa tuân thủ pháp luật trong cơ quan nhà nước và toàn xã hội; hình thành môi trường để người dân, doanh nghiệp “muốn làm đúng” và “dễ làm đúng”; bảo đảm các điều kiện cho công tác tổ chức thi hành pháp luật…

Trong tham luận tại hội thảo, đại diện Bộ Công an đưa ra hệ thống giải pháp theo hướng chuyển mạnh từ tư duy ứng phó sang chủ động phòng ngừa và quản trị rủi ro; hoàn thiện pháp luật đồng bộ, nhân đạo, khả thi; hiện đại hóa các thiết chế thực thi pháp luật; phát triển quản trị an ninh, trật tự dựa trên dữ liệu; tăng cường kiểm soát quyền lực, giám sát xã hội, hợp tác quốc tế và huy động sức mạnh toàn dân.

Trong số các giải pháp được Bộ Công an đưa ra có giải pháp nâng cao hiệu quả phòng ngừa xã hội từ sớm, từ xa và từ cơ sở, tập trung vào nhóm nguyên nhân có thể can thiệp: mâu thuẫn gia đình, bỏ học, thất nghiệp, nghiện, nợ xấu, bạo lực, tư tưởng lệch chuẩn trên mạng, thiếu kỹ năng số và thiếu cơ hội tái hòa nhập. Mỗi địa phương cần xây dựng cơ chế phát hiện sớm và quản lý trường hợp có nguy cơ cao trên nguyên tắc hỗ trợ, giáo dục, bảo mật thông tin và không kỳ thị. Đối với thanh thiếu niên, nội dung giáo dục pháp luật phải gắn với kỹ năng giải quyết xung đột, sức khỏe tâm thần, an toàn số, phòng ngừa ma túy và trách nhiệm khi sử dụng mạng.

Cùng với đó cần củng cố lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở, tổ hòa giải, người có uy tín và các tổ chức xã hội; có cơ chế đào tạo, cung cấp công cụ, bảo vệ người cung cấp tin và ghi nhận đóng góp. Mô hình địa bàn không có tội phạm phải được xây dựng trên tiêu chí thực chất, tránh che giấu vụ việc hoặc chạy theo thành tích; lấy mức độ an toàn và niềm tin của người dân làm thước đo…

Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Bùi Quốc Dũng nêu bất cập trong quản lý tài nguyên, khoáng sản và đất đai còn các tồn tại về đấu giá quyền khai thác, điều kiện cấp phép, trữ lượng, công suất, ranh giới khai thác, thời hạn giấy phép và xác định giá tính tiền cấp quyền khai thác. Đây là lĩnh vực có giá trị tài sản công lớn, vì vậy những sai lệch trong tổ chức thi hành pháp luật có thể trực tiếp ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách và hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Trong lĩnh vực đất đai, kết quả kiểm toán cho thấy còn tình trạng sử dụng đất khi chưa hoàn tất thủ tục, giao hoặc cho thuê đất không thông qua đấu giá trong trường hợp phải đấu giá, chậm điều chỉnh đơn giá thuê đất, chậm ban hành giá đất cụ thể, dự án chậm tiến độ, chậm đưa đất vào sử dụng và xác định nghĩa vụ tài chính chưa phù hợp; xác định quỹ đất 20% để làm nhà ở xã hội nộp bằng tiền tại các dự án nhà ở thương mại theo giá đất thực hiện nghĩa vụ tài chính của dự án mà không xác định lại giá đất theo giá đất đã có hạ tầng, chưa đúng quy định gây thất thu ngân sách nhà nước.

Từ đó Kiểm toán nhà nước có 5 kiến nghị gửi tới Chính phủ, các bộ và cơ quan quản lý nhà nước, trong đó nhấn mạnh tới việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với phân định trách nhiệm và cơ chế kiểm soát quyền lực. Phân cấp phải đi đôi với yêu cầu người được giao thẩm quyền có đủ năng lực, nguồn lực và chịu trách nhiệm đến cùng về kết quả. Đối với những lĩnh vực có rủi ro cao, cần thiết kế cơ chế kiểm soát phù hợp, tránh tình trạng vừa phân cấp nhưng vẫn duy trì nhiều tầng kiểm tra, thẩm định gây kéo dài thời gian xử lý.