Nâng chất bữa ăn bán trú: Siết trách nhiệm từ chính quyền cơ sở

Yêu cầu siết trách nhiệm

Bữa ăn bán trú không chỉ bảo đảm nhu cầu dinh dưỡng cho học sinh trong thời gian ở trường mà còn liên quan trực tiếp đến an toàn thực phẩm và sức khỏe của trẻ. Vì vậy, cùng với yêu cầu nâng chất lượng bữa ăn, việc xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong toàn bộ quy trình đang trở thành vấn đề được quan tâm.

Thực tế triển khai đầu năm học 2026-2027 cho thấy nhiều vấn đề phát sinh, từ chất lượng thực phẩm, định lượng suất ăn đến việc tổ chức và giám sát đơn vị cung cấp.

Tại Hà Nội, phụ huynh Trường Tiểu học Trung Giã phản ánh suất ăn 40.000 đồng nhưng định lượng chưa tương xứng; một số trường cũng gặp tình trạng suất ăn giao chậm, ảnh hưởng đến giờ ăn của học sinh. Tại Trường Tiểu học Lê Trọng Tấn, phường Yên Nghĩa, phụ huynh tham gia giám sát phát hiện một số thực phẩm có dấu hiệu không bảo đảm chất lượng, nhà trường sau đó yêu cầu đơn vị cung cấp thay thế. Trường Tiểu học Mê Linh từng phải tạm dừng tổ chức bán trú trong nhiều ngày để lựa chọn lại đơn vị cung cấp suất ăn.

Tại Trường Tiểu học Chu Văn An, phường Hoàng Liệt, thông tin 9 học sinh có biểu hiện đau bụng, buồn nôn cũng được cơ quan chức năng xác minh. Tuy nhiên, tại thời điểm kiểm tra chưa có căn cứ kết luận các triệu chứng này liên quan đến bữa ăn bán trú.

Ở TPHCM, Trường THCS Hồ Văn Long ghi nhận phản ánh về chất lượng suất ăn, trong đó có món cánh gà được phản ánh chưa chín. Nhà trường sau đó cho biết đã dừng hợp đồng với đơn vị cung cấp.

Các vụ việc có tính chất khác nhau và không phải trường hợp nào cũng được xác định là vi phạm an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, những phản ánh liên tiếp cho thấy bữa ăn bán trú là một chuỗi công việc gồm nhiều khâu, từ lựa chọn nhà cung cấp, kiểm soát nguyên liệu, định lượng, chế biến, vận chuyển, giao nhận đến giám sát tại trường. Chỉ một mắt xích thiếu chặt chẽ cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng bữa ăn và niềm tin của phụ huynh.

Tại hội thảo góp ý dự thảo Thông tư quy định về tổ chức bữa ăn nội trú, bán trú trong cơ sở giáo dục do Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) tổ chức cuối tuần qua, các chuyên gia, nhà quản lý giáo dục và đại diện địa phương cùng nhấn mạnh yêu cầu phải phân định cụ thể trách nhiệm trong từng khâu, đặc biệt là lựa chọn đơn vị cung cấp, ký hợp đồng, kiểm soát thực phẩm và xử lý khi có sự cố.

Theo định hướng mới, UBND cấp xã được giao vai trò trực tiếp hơn trong tổ chức bữa ăn tại các cơ sở giáo dục công lập thuộc phạm vi quản lý. Chính quyền cấp xã có trách nhiệm tổ chức lựa chọn, ký hợp đồng với đơn vị cung cấp suất ăn hoặc dịch vụ nấu ăn; đồng thời quản lý, kiểm tra và giám sát việc thực hiện hợp đồng.

Việc lựa chọn nhà cung cấp không chỉ dựa trên giá mà cần xem xét an toàn thực phẩm, chất lượng dinh dưỡng, năng lực cung ứng và khả năng truy xuất nguồn gốc. Đây được xem là một trong những khâu quan trọng để hạn chế rủi ro ngay từ đầu.

Phân cấp nhưng không “khoán” trách nhiệm

Hà Nội là một trong những địa phương đang cụ thể hóa trách nhiệm của chính quyền cấp xã trong tổ chức bữa ăn bán trú. Theo Hướng dẫn số 02/HD-BCĐ ban hành tháng 7/2026, thành phố thống nhất 2 mô hình gồm nấu ăn tại trường và cung cấp suất ăn sẵn. UBND xã, phường có trách nhiệm khảo sát nhu cầu, đánh giá điều kiện từng trường để xây dựng phương án phù hợp và tổ chức lựa chọn đơn vị cung cấp theo quy trình.

Chính quyền cấp xã đồng thời chỉ đạo, kiểm tra và giám sát việc thực hiện các quy định về an toàn thực phẩm, cũng như chuẩn bị phương án dự phòng khi nguồn cung gặp vấn đề. Nhà trường vẫn chịu trách nhiệm trực tiếp về tiếp nhận, kiểm tra và tổ chức bữa ăn, thực hiện kiểm thực 3 bước, lưu mẫu, kiểm soát nguồn gốc thực phẩm và công khai thực đơn, đơn vị cung cấp.

Từ đầu năm học, Hà Nội đã tăng cường kiểm tra tại cơ sở. Ngày 11/9, thành phố yêu cầu UBND các xã, phường trực tiếp kiểm tra việc tổ chức bữa ăn bán trú. Đến ngày 18/9, thành phố thành lập 4 đoàn kiểm tra liên ngành; ngày 24/9, một đoàn kiểm tra đột xuất tại Trường Tiểu học Quảng Bị 1 và Trường Mầm non Quảng Bị 2, tập trung vào chất lượng dinh dưỡng và an toàn thực phẩm.

Tại hội thảo của Bộ GDĐT, đại diện Sở GDĐT Hà Nội đề nghị quy định rõ những nội dung cơ bản trong hợp đồng giữa nhà trường và đơn vị cung cấp, nhất là trách nhiệm và phương án xử lý khi nhà cung cấp vi phạm. Đại diện tỉnh Ninh Bình cũng đặt vấn đề về phương án thay thế khi đơn vị cung cấp bị tạm dừng hoặc chấm dứt hợp đồng đột xuất, tránh làm gián đoạn bữa ăn của học sinh.

Những đề xuất này cho thấy phân cấp cho UBND cấp xã không đồng nghĩa với việc chuyển toàn bộ trách nhiệm từ nhà trường sang chính quyền địa phương. Ngược lại, điều quan trọng là hình thành một cơ chế phối hợp mà trong đó mỗi chủ thể đều có phần việc và trách nhiệm cụ thể.

Khi trách nhiệm được xác định rõ từ khâu lựa chọn nhà cung cấp đến khi suất ăn được đưa tới bàn học sinh, việc kiểm tra sẽ thực chất hơn, sự cố có thể được phát hiện sớm hơn và quan trọng nhất là khi xảy ra vấn đề, phụ huynh và nhà trường có thể xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm, thay vì để trách nhiệm bị phân tán giữa nhiều bên.