Nâng chất và lượng trường chuyên
TPHCM đang tính toán mở rộng hệ thống trường chuyên theo hướng xây dựng thêm trường hoặc mở phân hiệu tại những khu vực có mật độ dân số cao, học sinh có kết quả học tập tốt. Định hướng này được kỳ vọng mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục mũi nhọn, song cũng đặt ra yêu cầu bảo đảm đội ngũ, cơ sở vật chất và chất lượng đào tạo khi quy mô được mở rộng.
Phân bổ lại để tăng cơ hội tiếp cận
Sau khi mở rộng địa giới, TPHCM hiện có 4 trường THPT chuyên gồm THPT chuyên Lê Hồng Phong, THPT chuyên Trần Đại Nghĩa, THPT chuyên Hùng Vương và THPT chuyên Lê Quý Đôn, với tổng quy mô khoảng 6.000 học sinh. Theo ông Nguyễn Bảo Quốc - Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) TPHCM, sự phân bố các trường chuyên hiện nay chưa đồng đều. Vì vậy, ngành giáo dục thành phố đang dự kiến xây dựng thêm hoặc mở rộng phân hiệu trường chuyên tại những khu vực có mật độ dân số đông, kết quả học tập tốt.
Đây là một hướng tiếp cận đáng chú ý trong bối cảnh nhu cầu học tập tại các trường có chất lượng cao ngày càng lớn. Không chỉ phục vụ nhiệm vụ phát hiện, bồi dưỡng học sinh có năng lực nổi trội, trường chuyên còn được nhiều học sinh, phụ huynh xem là môi trường có điều kiện học thuật tốt, đội ngũ giáo viên giàu kinh nghiệm và cơ hội phát triển chuyên sâu.
Thực tế tuyển sinh lớp 10 năm 2026 cho thấy sức hút của các trường chuyên tại TPHCM. Trong số 181 trường được công bố chỉ tiêu tuyển sinh lớp 10, có các trường chuyên với chỉ tiêu tương đối hạn chế so với quy mô học sinh toàn thành phố. Riêng Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong được giao 805 chỉ tiêu, Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa 525 chỉ tiêu.
Trong khi đó, quy mô học sinh tốt nghiệp THCS của TPHCM năm 2026 tăng mạnh. Thành phố có hơn 169.000 học sinh tốt nghiệp THCS, trong khi tổng chỉ tiêu lớp 10 công lập tại 181 trường khoảng 118.550 suất.
Những con số này cho thấy bài toán trường chuyên cần được đặt trong tổng thể quy hoạch mạng lưới THPT. Nếu các trường chuyên tập trung tại một số khu vực, học sinh ở những địa bàn xa hơn sẽ gặp thêm khó khăn về khoảng cách địa lý, trong khi nhu cầu học tập chất lượng cao không chỉ xuất hiện tại khu vực trung tâm. Bởi vậy, việc nghiên cứu phân hiệu có thể giúp đưa mô hình giáo dục chuyên sâu đến gần hơn với học sinh ở các khu vực đông dân.
Lượng và chất phải song hành
Theo ông Nguyễn Bảo Quốc, cùng với việc tính toán mở rộng hệ thống, ngành giáo dục TPHCM sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi; trong đó chú trọng đầu tư cơ sở vật chất, thu hút và đãi ngộ giáo viên giỏi, hỗ trợ học sinh phát huy năng lực, đồng thời mời chuyên gia đầu ngành, nhà khoa học, giảng viên ưu tú tham gia tập huấn, bồi dưỡng học sinh.
Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng nếu thành phố mở thêm trường hoặc phân hiệu. Bởi trường chuyên không đơn thuần khác trường THPT thông thường ở tên gọi hay phương thức tuyển sinh. Giá trị của mô hình nằm ở chương trình đào tạo chuyên sâu, đội ngũ giáo viên, môi trường học thuật và khả năng tạo điều kiện để học sinh nghiên cứu, sáng tạo, phát triển năng lực nổi trội.
Trong bối cảnh đó, ý kiến mới đây của GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai - Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM, tại phiên giải trình của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội ngày 20/9 càng cho thấy cần nhìn bài toán trường chuyên trong mối quan hệ với toàn bộ hệ thống THPT.
Theo GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai, kỳ thi tuyển sinh lớp 10 tại các đô thị lớn đang chịu áp lực rất lớn, một phần do thiếu chỗ học THPT công lập và sự phân hóa về chất lượng giữa các trường. Bà Mai cho rằng, bên cạnh bảo đảm đủ chỗ học, cần thu hẹp khoảng cách chất lượng giữa các trường.
Gợi ý này đặt ra một vấn đề đáng lưu ý với việc mở rộng trường chuyên. Nếu chỉ tăng số lượng trường chuyên trong khi chất lượng giữa các trường THPT vẫn có khoảng cách lớn, sức hút đối với một số trường chuyên có thể tiếp tục tăng và áp lực cạnh tranh chưa chắc giảm.
Ngược lại, nếu việc mở rộng trường chuyên được thực hiện đồng thời với nâng chất lượng mặt bằng chung của hệ thống THPT, học sinh sẽ có thêm nhiều lựa chọn. Trường chuyên khi đó tập trung tốt hơn vào nhiệm vụ phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng lực đặc biệt, thay vì trở thành mục tiêu của một cuộc cạnh tranh đơn thuần về “trường tốt”.
Vì vậy, nếu triển khai mô hình trường chuyên mới hoặc phân hiệu, TPHCM cần tính đồng bộ từ đội ngũ giáo viên, chương trình, phòng học bộ môn, phòng thí nghiệm, thư viện đến các hoạt động nghiên cứu và kết nối với đại học, viện nghiên cứu. Đặc biệt, việc thu hút chuyên gia, nhà khoa học và giảng viên đại học như định hướng của ngành giáo dục thành phố có thể tạo thêm chiều sâu học thuật cho mô hình này.
Từ câu chuyện của TPHCM, phát triển trường chuyên vì thế không chỉ là câu chuyện có thêm bao nhiêu trường, bao nhiêu phân hiệu. “Lượng” cần được hiểu là mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng cao theo sự phân bố dân cư; còn “chất” phải được thể hiện bằng đội ngũ, chương trình, môi trường học thuật và kết quả phát triển năng lực của học sinh.