Nâng giá trị cho nông sản Việt
Theo các chuyên gia, việc kết nối tiêu thụ nông sản gắn với chuẩn hóa quy trình sản xuất đang trở thành hướng đi then chốt nhằm nâng cao giá trị, ổn định đầu ra và phát triển bền vững nông sản.
Vòng luẩn quẩn “được mùa mất giá”
Xã Nam Sơn, TP Hải Phòng được biết đến có nghề truyền thống trồng hành, tỏi. Nhờ điều kiện thổ nhưỡng và kinh nghiệm canh tác tích lũy qua nhiều thế hệ, hành, tỏi Nam Sơn có hương vị cay thơm đặc trưng, chất lượng được người tiêu dùng tin tưởng.
Tuy nhiên, đằng sau niềm tự hào ấy, nhiều người dân vẫn luôn trăn trở về việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất hành, tỏi sạch còn hạn chế. Cùng với đó, đầu ra sản phẩm chưa ổn định, tình trạng “được mùa mất giá, được giá mất mùa” vẫn lặp lại...
Câu chuyện tương tự xảy ra đối với sản phẩm táo Bàng La đã được ông Trần Quang Tuyến, đại diện Hợp tác xã (HTX) trồng táo muối Bàng La (Nam Đồ Sơn, Hải Phòng) chia sẻ, táo Bàng La là đặc sản canh tác trên vùng đất nhiễm mặn lâu năm - một lợi thế thổ nhưỡng hiếm có tạo nên hương vị riêng cho trái táo. Với sản lượng khoảng 30.000 tấn/năm, táo Bàng La hoàn toàn có tiềm năng trở thành sản phẩm hàng hóa quy mô lớn.
Thế nhưng hiện nay, đầu ra của táo Bàng La vẫn chủ yếu quanh quẩn ở các chợ truyền thống tại một số tỉnh phía Bắc. Việc thiếu kết nối với hệ thống phân phối hiện đại, thiếu chiến lược xây dựng thương hiệu và xúc tiến thương mại bài bản khiến giá trị sản phẩm chưa tương xứng với tiềm năng.
Nói về vấn đề bất cập của thị trường nông sản, trong đó của sản phẩm hành, tỏi ở Nam Sơn, ông Bùi Kiên Cường, đại diện Công ty Cổ phần Phát triển nông nghiệp Vàng cho biết, nguyên nhân cốt lõi không nằm ở sản lượng mà ở chất lượng, cụ thể là dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (MRL) vượt ngưỡng cho phép. Đây là tiêu chí bắt buộc trong xuất khẩu, song lại đang là điểm yếu phổ biến trong sản xuất hành hiện nay. Hành là loại cây mẫn cảm, yêu cầu kỹ thuật chăm sóc cao, quy trình canh tác nghiêm ngặt hơn nhiều loại cây trồng khác.
“Muốn đạt chuẩn xuất khẩu, không thể áp dụng tư duy cũ, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật quen dùng cho lúa hay hoa màu. Cây hành đòi hỏi bộ thuốc riêng, quy trình riêng và sự tuân thủ chặt chẽ từ đầu đến cuối vụ” - ông Cường nhấn mạnh.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất nằm ở khâu tổ chức sản xuất trên diện rộng. Trong điều kiện sản xuất còn manh mún, nông dân thường ưu tiên giải pháp dễ làm, chi phí thấp và hiệu quả ngắn hạn. Trong khi đó, các quy trình đạt chuẩn xuất khẩu đòi hỏi sự đồng bộ từ vật tư đầu vào, kỹ thuật canh tác đến thu hoạch và sơ chế - điều mà sản xuất nhỏ lẻ rất khó đáp ứng.
Chuẩn hóa chất lượng – chìa khóa cho sự phát triển
Từ thực tế trên, các chuyên gia cho rằng, kết nối thị trường chỉ thực sự hiệu quả khi đi kèm với tổ chức lại sản xuất. Chỉ khi kiểm soát được dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và chuẩn hóa quy trình trên diện tích đủ lớn, cây hành Việt Nam nói riêng và nông sản nói chung mới có thể khai thác hiệu quả các thị trường tiềm năng, từng bước thoát khỏi vòng luẩn quẩn “được mùa, mất giá”.
Ở khâu tiêu thụ, bà Nguyễn Thị Kim Dung, Giám đốc Siêu thị Saigon Co.op Hà Nội cho biết, nông sản Việt đang ngày càng giữ vai trò chủ lực trong các siêu thị, đặc biệt ở nhóm thực phẩm tươi sống có nguồn gốc rõ ràng, bảo đảm an toàn thực phẩm.
Theo bà Dung, người tiêu dùng không còn quá đặt nặng hình thức mà ưu tiên giá trị sử dụng, an toàn và lợi ích sức khỏe. Xu hướng này mở ra cơ hội lớn cho nông sản Việt, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về kiểm soát chất lượng, minh bạch nguồn gốc và khả năng cung ứng ổn định, nhất là trong giai đoạn cao điểm cuối năm.
