Nâng tầm cho gạo Việt

Gạo Việt giữ phong độ trên thị trường xuất khẩu

Xuất khẩu gạo có dấu hiệu phục hồi đáng kể khi giá gạo xuất khẩu tăng liên tiếp. Cụ thể, trong ngày 20/5, gạo Jasmine Việt Nam có giá 513 - 517 USD/tấn, gạo thơm 5% tấm: 510 - 520 USD/tấn, gạo thơm 100% tấm: 331 - 335 USD/tấn. Trong khi đó, gạo Thái Lan có giá 413 - 417 USD/tấn (gạo 5% tấm), gạo Ấn Độ có mức giá 344 - 348 USD/tấn (gạo 5% tấm)... Khoảng cách giá cho thấy gạo Việt Nam vẫn duy trì lợi thế rõ nét ở phân khúc gạo thơm chất lượng cao.

Theo số liệu thống kê của Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NNMT), 4 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu gạo đạt hơn 3,3 triệu tấn với kim ngạch khoảng 1,57 tỷ USD, giảm cả lượng và giá trị so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, từ quý II, nhu cầu nhập khẩu tại nhiều thị trường có dấu hiệu phục hồi trở lại khi lo ngại thiếu hụt nguồn cung.

Dự báo gạo nguyên liệu phục vụ xuất khẩu có thể tiếp tục tăng nhẹ. Lúa thường duy trì trạng thái ổn định do nguồn cung chưa nhiều. Gạo thơm tiếp tục là nhóm dẫn dắt thị trường. Điều đó cho thấy gạo phân khúc chất lượng cao và phát thải thấp đang được nhiều thị trường ưu tiên. Một tín hiệu tích cực là chỉ sau một năm kể từ lô hàng đầu tiên hơn 400 tấn xuất khẩu sang Nhật Bản, đến nay đã có khoảng 70.000 tấn “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” được đưa ra thị trường quốc tế. Điều này cho thấy các dòng sản phẩm gạo chất lượng cao, thân thiện môi trường của Việt Nam đang từng bước tạo được chỗ đứng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Với sự phục hồi của giá gạo xuất khẩu trong tháng 5, kim ngạch xuất khẩu gạo được kỳ vọng sẽ tăng trưởng trở lại trong quý tới. Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ NNMT), nhóm gạo thơm, gạo chất lượng cao hiện chiếm gần 50% tổng lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam. Đây là phân khúc đang giữ vai trò quan trọng trong bối cảnh giá gạo thế giới chịu áp lực điều chỉnh. Lợi thế cạnh tranh lớn nhất của gạo Việt Nam hiện nay không còn nằm ở sản lượng mà ở khả năng cung ứng ổn định các dòng gạo chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và tiêu chuẩn môi trường.

Ông Nguyễn Quốc Mạnh - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho hay, các thị trường nhập khẩu lớn hiện không chỉ quan tâm chất lượng sản phẩm mà còn quan tâm quá trình sản xuất có minh bạch hay không, có giảm phát thải và bảo đảm trách nhiệm môi trường không.

Chính bởi vậy, Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long được xem là bước chuyển lớn của ngành lúa gạo Việt Nam. Không chỉ tạo vùng nguyên liệu lớn, đề án còn thay đổi phương thức sản xuất theo hướng giảm giống gieo sạ, giảm phân bón, tiết kiệm nước và giảm phát thải khí nhà kính. Tuy nhiên theo ông Lê Thanh Tùng - Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA), sau hai năm triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, nhiều kết quả tích cực đã được ghi nhận, tuy nhiên vẫn còn không ít khó khăn liên quan đến tổ chức thực hiện, tín dụng và xây dựng vùng nguyên liệu.

Xây dựng thương hiệu để nâng giá trị

Ông Tùng cho biết, hiện Hiệp hội đang phối hợp với doanh nghiệp (DN), hợp tác xã và các địa phương xây dựng mô hình sản xuất lúa gạo giảm phát thải gắn với truy xuất nguồn gốc và số hóa quy trình sản xuất. Một số công cụ số hóa đã được áp dụng như “sổ tay điện tử” để đánh giá mức độ tuân thủ quy trình canh tác giảm phát thải, phục vụ truy xuất nguồn gốc và xây dựng dữ liệu vùng nguyên liệu. "Trong thời gian tới cần mở rộng các mô hình sản xuất lúa giảm phát thải ra phạm vi toàn quốc thay vì chỉ tập trung tại Đồng bằng sông Cửu Long" - ông Tùng đề xuất.

Ở góc độ DN, ông Đỗ Hà Nam - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam, cho rằng Việt Nam hiện đã có nhiều giống lúa thơm chất lượng cao được thế giới công nhận. Tuy nhiên, thương hiệu gạo Việt trên thị trường quốc tế vẫn chưa tương xứng với chất lượng thực tế của sản phẩm.

Theo ông Đỗ Hà Nam, để nâng cao vị thế và quyền định giá hạt gạo Việt Nam, ngành hàng cần tập trung vào các yếu tố cốt lõi như bảo đảm tính thuần chủng của giống lúa, kiểm soát chất lượng đồng bộ, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc và phát triển thương hiệu riêng cho từng dòng gạo đặc sản.

Để đẩy mạnh xuất khẩu, nâng giá trị thương hiệu gạo Việt trong 5 - 10 năm tới, ngành nông nghiệp đang tập trung vào nhóm giải pháp trọng tâm: Định hình lại thương hiệu lúa gạo Việt Nam, mở rộng diện tích lúa chất lượng cao; phát triển các dòng gạo đặc sản gắn với yếu tố môi trường và phát thải thấp, xây dựng nhận diện riêng cho gạo phát thải thấp; ứng dụng công nghệ xay xát hiện đại, giảm hao hụt sau thu hoạch; mở rộng và đa dạng hóa thị trường...

“Giảm phát thải đã trở thành yêu cầu tất yếu để nông sản Việt Nam duy trì năng lực cạnh tranh. Theo đó, trong giai đoạn 2026 - 2030, ngành nông nghiệp sẽ tập trung hoàn thiện hệ thống MRV (đo đếm, báo cáo và thẩm định phát thải) đối với cây lúa và từng bước mở rộng sang cà phê, ngô, sầu riêng cùng nhiều ngành hàng chủ lực khác” - Thứ trưởng Bộ NNMT Hoàng Trung nhấn mạnh.