Ngăn ngừa lạm thu trong trường học

Theo dự thảo mới nhất Bộ GDĐT vừa công bố, Ban đại diện cha mẹ học sinh sẽ không trực tiếp vận động, thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ, đồng thời không hình thành quỹ.

Trong bản tổng hợp, giải trình tiếp thu ý kiến góp ý đối với dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 55/2011/TT-BGDĐT ban hành Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh (hay còn gọi là hội phụ huynh), Bộ GDĐT cho biết đã tiếp nhận 37 văn bản góp ý, trong đó có ý kiến của 22 Sở GDĐT.

Nội dung góp ý tập trung vào phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng; vị trí, vai trò và giới hạn hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh; tổ chức và hoạt động của Ban đại diện; cơ chế phối hợp giữa gia đình với cơ sở giáo dục; việc hỗ trợ tự nguyện; kiểm tra, giám sát và tổ chức thực hiện.

Trên cơ sở ý kiến góp ý và kết quả tổng kết, đánh giá thực tiễn thi hành Thông tư 55, Bộ GDĐT đã rà soát, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo. Và một trong những nội dung được chỉnh lý đáng kể là cơ chế hỗ trợ tự nguyện và phòng ngừa lạm thu.

Cụ thể, tinh thần của dự thảo nêu: Ban đại diện cha mẹ học sinh (hội phụ huynh) có nhiệm vụ phối hợp với trường để thực hiện một số hoạt động giáo dục. Họ được tiếp nhận, sử dụng các khoản hỗ trợ tự nguyện... cho hoạt động này, dùng hội họp hoặc một số nội dung khác đã được thỏa thuận. Việc dùng quỹ này để đầu tư mua sắm, sửa chữa, nâng cấp cũng như các hoạt động thuộc trách nhiệm của trường bị cấm. Nguyên tắc thu là không được ép buộc, áp đặt hay quy định mức cụ thể; không gắn với đánh giá, xếp loại... Hội phải công khai thu, chi; đảm bảo phụ huynh được tiếp cận đầy đủ thông tin. Ngược lại, ban đại diện cha mẹ học sinh không được đứng ra thu, tiếp nhận các khoản tài trợ cho nhà trường. Họ không có tư cách pháp nhân, không được nhân danh trường hoặc tổ chức, cá nhân nào để giao dịch, hoạt động ngoài quyền hạn.

Thực tế đang cho thấy, lạm thu lâu nay luôn “núp bóng” quỹ trường, quỹ lớp khiến phụ huynh thấy chưa thỏa đáng. Dù Bộ GDĐT đã quy định rõ một số khoản cấm thu và từ năm học 2025-2026 học sinh công lập được miễn hoàn toàn học phí, nhưng nhiều phụ huynh vẫn phải đóng cho nhà trường đủ loại quỹ bất hợp lý. Từ tiền vệ sinh, bảo dưỡng điều hòa đến mua sắm tivi, máy chiếu…, gánh nặng tài chính vẫn đè lên vai gia đình học sinh, khiến chính sách nhân văn khó phát huy trọn vẹn.

Đáng lưu ý, khi khoản tiền được thu dưới danh nghĩa quỹ lớp, do Ban đại diện cha mẹ học sinh đứng ra vận động và giữ, thì nhà trường có thể nói mình không thu, còn người thu lại không thuộc đối tượng bị xử phạt. Khoản tiền rơi vào một vùng mà chế tài không với tới.

Vì lẽ đó, nhiều phụ huynh đồng tình cho rằng, việc dự thảo tách bạch giữa hoạt động đại diện cha mẹ học sinh và việc vận động, quản lý nguồn tiền là hướng tiếp cận phù hợp, nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh các khoản thu không rõ căn cứ hoặc tạo áp lực đối với phụ huynh. Khi nguồn hỗ trợ gắn với từng hoạt động cụ thể và được thực hiện bằng các hình thức phù hợp, minh bạch, sẽ góp phần hạn chế nguy cơ từ lạm thu “núp bóng”.

Việc miễn học phí và chấm dứt thu tiền học thêm là bước tiến quan trọng trong chính sách an sinh giáo dục. Đối với các khoản thu, chi khác trong nhà trường, phải đảm bảo tính công khai, dân chủ, minh bạch; thực hiện niêm yết công khai hằng tháng các khoản thu, chi theo quy định để cha mẹ hoặc người giám hộ học sinh, các đoàn thể, tổ chức xã hội và nhân dân theo dõi, giám sát. Điều này đã được quy định cụ thể tại Điều 5, Thông tư 09/2024/TT-BGDĐT quy định về công khai trong hoạt động của cơ sở giáo dục đào tạo thuộc hệ thống giáo dục quốc dân, các nhà trường cần nghiêm túc thực hiện.

Từ phía phụ huynh cũng cần hiểu rõ đâu là các khoản bắt buộc phải đóng, đâu là khoản tự nguyện, từ đó cân nhắc, tính toán để đóng nếu thấy thiết thực, phù hợp hoặc cũng có thể không đóng nếu thấy vô lý, không phục vụ việc học tập của con em mình.