Ngôi nhà cổ trăm năm tuổi, nơi lưu giữ hồn cốt Nam Bộ
Tại Đồng Tháp, một ngôi nhà cổ hơn trăm năm tuổi vẫn lặng lẽ tồn tại, lưu giữ gần như nguyên vẹn kiến trúc, giá trị văn hóa cùng ký ức của nhiều thế hệ gia đình Nam Bộ xưa.
Giữa lòng phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp, ngôi nhà cổ hơn trăm năm tuổi lặng lẽ hiện diện như một khoảng lặng hiếm hoi. Công trình tọa lạc ven sông Tiền,
Theo ông Lê Phước Tánh (ngụ phường Cao Lãnh) – hậu duệ đời thứ tư của dòng họ, ngôi nhà được cụ ông Lê Văn Thiệt (sinh năm 1867) khởi dựng vào năm 1917. Thời bấy giờ, cụ Thiệt là người làm ăn khá giả trong vùng, sở hữu 32 con trâu, sinh sống bằng nghề trồng tràm và nhuộm vải. Sản phẩm được chở lên Sài Gòn bán cho người Hoa, mang lại nguồn thu ổn định. Sau gần 10 năm tích lũy, kinh tế gia đình vững vàng, cụ quyết định xây dựng ngôi nhà lớn làm chốn an cư lâu dài cho con cháu, đồng thời sang Campuchia mua gỗ, vận chuyển về Đồng Tháp bằng đường sông.
Vật liệu chính của công trình là gỗ thao lao – loại gỗ quý, cứng và bền, từng được giới điền chủ, thương gia Nam Bộ ưa chuộng vào thời điểm này. Việc thi công kéo dài suốt ba năm, với sự tham gia của những thợ mộc giỏi trong vùng và các địa phương lân cận. Mỗi cấu kiện đều được đo đạc, đục đẽo tỉ mỉ, thể hiện sự công phu, tay nghề cao của người thợ cũng như tâm huyết của gia chủ.
Ngôi nhà được xây dựng theo kiểu nhà sàn truyền thống Nam Bộ, gồm ba gian, mái lợp ngói, kết cấu hài hòa, cân đối. Hệ thống cột, kèo, xuyên, trính được liên kết hoàn toàn bằng mộng gỗ, hạn chế tối đa việc sử dụng đinh sắt. Đây là kỹ thuật xây dựng tinh xảo, đòi hỏi độ chính xác cao, giúp công trình vững chắc và bền bỉ theo thời gian. Trải qua hơn một thế kỷ mưa nắng, ngôi nhà vẫn giữ được dáng dấp ban đầu, trở thành minh chứng sống động cho trình độ kỹ thuật và tư duy kiến trúc của người xưa.
Không gian nội thất thể hiện rõ sự hài hòa giữa kiến trúc và thiên nhiên. Những cột gỗ lớn vẫn chắc chắn, bề mặt nhẵn bóng theo năm tháng. Trên các xà ngang, hoành phi là những hoa văn chạm khắc tinh tế, phản ánh quan niệm phong thủy, tín ngưỡng và đời sống tinh thần của người Nam bộ xưa. Nhờ thiết kế thông thoáng, ngôi nhà luôn mát mẻ, thích nghi tốt với khí hậu nóng ẩm của vùng sông nước Cửu Long.
Gìn giữ ký ức gia đình, lan tỏa giá trị di sản
Không chỉ là một công trình kiến trúc, ngôi nhà cổ còn gắn bó mật thiết với lịch sử nhiều thế hệ của dòng họ Lê.
Ông Lê Phước Tánh cho biết, đến đời ông nội của ông, con cháu trong gia đình mới bắt đầu được ăn học bài bản. Ông nội phải sang Long An tìm thầy học nghề Đông y, sau đó trở về Cao Lãnh hành nghề, chăm sóc sức khỏe cho người dân trong vùng. Đồng thời, ông còn tham gia Ban Y tế Tổ – Đình, đảm nhận công tác chăm sóc sức khỏe cộng đồng tại Tân Thuận Tây (nay thuộc phường Cao Lãnh), góp phần xây dựng đời sống xã hội địa phương trong giai đoạn nhiều khó khăn.
Trải qua hơn 100 năm tồn tại, ngôi nhà không chỉ chứng kiến sự đổi thay của gia đình mà còn phản ánh những thăng trầm của vùng đất Cao Lãnh nói riêng, Đồng Tháp nói chung. Từ không gian sinh hoạt của một đại gia đình Nam bộ xưa, nơi đây trở thành điểm tựa tinh thần, lưu giữ ký ức về nếp sống, đạo lý và truyền thống gia đình qua nhiều thế hệ.
Hiện nay, ông Lê Phước Tánh là người trực tiếp trông coi, gìn giữ ngôi nhà cổ. Theo ông, việc bảo tồn nguyên trạng công trình là quá trình lâu dài, đòi hỏi nhiều công sức và sự kiên trì. Gia đình luôn chú trọng bảo quản từng chi tiết, từ cột kèo gỗ, mái ngói đến nền nhà. Mỗi lần sửa chữa đều được cân nhắc kỹ lưỡng, ưu tiên vật liệu và kỹ thuật truyền thống, tránh làm thay đổi kết cấu hay phá vỡ nét kiến trúc xưa.
“Ngôi nhà không chỉ là tài sản vật chất mà còn là ký ức, là gốc rễ của gia đình. Vì vậy, dù vất vả, chúng tôi vẫn cố gắng gìn giữ để con cháu hiểu và trân trọng giá trị cha ông để lại”, ông Tánh chia sẻ.
Không chỉ mang ý nghĩa riêng đối với dòng họ Lê, ngôi nhà cổ hơn trăm tuổi còn được ví như một “bảo tàng sống” giữa lòng đô thị. Theo bà Hồ Huệ Thu Hằng, Phó Chủ tịch UBND phường Cao Lãnh, ngôi nhà hiện nằm trong chuỗi Không gian trải nghiệm “Đêm Tân Thuận Tây”, góp phần quảng bá du lịch cộng đồng với những sản phẩm đặc trưng mang đậm bản sắc Nam bộ và Đồng Tháp.
Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, nhiều ngôi nhà cổ ở miền Tây dần mai một, sự tồn tại bền bỉ của ngôi nhà này càng trở nên quý giá – như một chứng nhân lặng lẽ, lưu giữ hồn cốt miền Đất Sen Hồng nghĩa tình.
