Người bền bỉ giữ hồn múa sư tử mèo nơi vùng cao xứ Lạng

Múa sư tử mèo là loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo, có lịch sử lâu đời trong đời sống văn hóa của đồng bào dân tộc Tày, Nùng ở nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn. Khác với múa lân thường thấy ở miền xuôi, sư tử mèo có hình dáng nhỏ gọn, động tác linh hoạt, thể hiện sự tinh anh, khéo léo, phù hợp với không gian sinh hoạt cộng đồng của cư dân miền núi.

Theo quan niệm dân gian, múa sư tử mèo thường xuất hiện trong các dịp lễ, Tết, lễ hội truyền thống, lễ cầu mùa, mừng nhà mới… với ý nghĩa xua đuổi tà khí, cầu mong may mắn, bình an và cuộc sống ấm no cho bản làng. Không chỉ mang giá trị giải trí, điệu múa còn chứa đựng yếu tố tín ngưỡng, phản ánh thế giới quan và khát vọng của cộng đồng người Tày, Nùng qua nhiều thế hệ.

Ông Lâm Văn Đầm cho biết: “Từ nhỏ, tôi đã được tiếp xúc với múa sư tử mèo. Qua sự truyền dạy của cha ông và các bậc cao niên trong làng, từng bước tôi nắm vững các động tác múa, nghi lễ đi kèm, cũng như kỹ thuật chế tác đầu sư tử mèo theo phương thức thủ công truyền thống. Tính đến nay đã gần 50 năm tập luyện, biểu diễn trong các lễ hội là phần không thể thiếu trong văn hoá của người dân nơi đây. Việc giữ gìn múa sư tử mèo không chỉ là niềm đam mê, mà còn là trách nhiệm của người con dân tộc đối với di sản văn hóa mà cha ông để lại”.

Trước thực tế lớp nghệ nhân am hiểu múa sư tử mèo ngày càng ít, trong khi giới trẻ chịu nhiều tác động của đời sống hiện đại, ông Lâm Văn Đầm đã chủ động mở các lớp truyền dạy ngay tại địa phương. Các lớp học được tổ chức linh hoạt, phù hợp với điều kiện sinh hoạt của thanh thiếu niên trong xã.

Không chỉ truyền dạy kỹ thuật múa, ông còn dành nhiều thời gian giải thích cho các em về ý nghĩa văn hóa, tín ngưỡng gắn với từng động tác, từng nhịp trống. Nhờ đó, nhiều học trò không chỉ múa thành thạo mà còn hiểu, yêu và tự hào về di sản văn hóa của dân tộc mình. Đến nay, ông đã trực tiếp truyền dạy cho hàng chục học trò, nhiều người trong số đó trở thành lực lượng nòng cốt trong các đội múa sư tử mèo ở cơ sở.

Những nỗ lực gìn giữ, trao truyền múa sư tử mèo của cộng đồng các dân tộc Tày, Nùng ở Lạng Sơn, trong đó có đóng góp thầm lặng của các nghệ nhân như ông Lâm Văn Đầm, đã được Nhà nước ghi nhận. Năm 2017, múa sư tử mèo của đồng bào Tày, Nùng tỉnh Lạng Sơn được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Múa sư tử mèo không chỉ là một điệu múa dân gian, mà còn là biểu tượng của bản sắc văn hóa, của sự gắn kết cộng đồng nơi vùng cao xứ Lạng. Việc được công nhận là di sản không chỉ là niềm tự hào của người dân địa phương, mà còn đặt ra trách nhiệm trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với đời sống đương đại. Thực tế cho thấy, để múa sư tử mèo tiếp tục được duy trì bền vững, rất cần sự quan tâm, hỗ trợ của các cấp, các ngành, đặc biệt là trong việc tạo điều kiện để các đội múa hoạt động thường xuyên, gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng.