Người tiêu dùng dè dặt trong chi tiêu

Thị trường tiêu dùng Việt Nam trong năm 2026 tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức khi tâm lý thận trọng của người dân ngày càng rõ nét trước áp lực chi phí sinh hoạt gia tăng. Theo các chuyên gia, xu hướng “thắt lưng buộc bụng” không còn mang tính ngắn hạn mà đang trở thành phản ứng phổ biến của người tiêu dùng trước biến động giá cả và thu nhập chưa thực sự ổn định.

Tại hội thảo Xu hướng tiêu dùng 2026 và ESG doanh nghiệp cần thích ứng thế nào?", do Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam chất lượng cao tổ chức, bà Nguyễn Cao Ngọc Dung – Phụ trách phát triển thị trường Việt Nam và Philippines của NielsenIQ nhận định, Việt Nam vẫn là một thị trường tiêu dùng mang tâm lý thận trọng. Xu hướng chi tiêu trong năm 2026 tiếp tục là tiết giảm chi phí.

Theo bà Dung, sau giai đoạn tâm lý tiêu dùng cải thiện vào cuối năm 2025, mức độ tự tin của người dân đã giảm trở lại khi áp lực chi phí sinh hoạt tái xuất hiện. Trong đó, chi phí liên quan đến nhiên liệu nổi lên là gánh nặng tài chính lớn nhất trong quý đầu năm nay. “Người tiêu dùng hiện chủ động quản lý giỏ hàng và ngân sách chặt chẽ hơn để thích ứng với áp lực giá nhiên liệu tăng”, bà Dung cho biết.

Khảo sát của NielsenIQ cũng cho thấy, người dân tại TP Hồ Chí Minh đang cắt giảm mạnh các khoản chi cho quần áo, chăm sóc cá nhân và ăn uống bên ngoài. Xu hướng lựa chọn sản phẩm có giá thấp nhất ngày càng phổ biến, trong khi các quyết định mua sắm bị tác động mạnh bởi các chương trình khuyến mãi.

Không chỉ tâm lý tiêu dùng thay đổi, mặt bằng giá cả leo thang cũng đang tạo thêm áp lực cho đời sống người dân. Tại cuộc họp kinh tế - xã hội do UBND TP Hồ Chí Minh tổ chức cuối tháng 4, ông Nguyễn Khắc Hoàng – Trưởng Thống kê TP Hồ Chí Minh cũng nhận định, thời gian qua một số nhóm hàng trên thị trường tăng giá nên sức mua có phần ảnh hưởng. 

Ông Hoàng dẫn chứng, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 4/2026 của thành phố tăng 1,4% so với tháng trước và tăng 5,83% so với cùng kỳ năm 2025. Bình quân 4 tháng đầu năm, CPI tăng 3,97%.

Trong 11 nhóm hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng chính, đa phần đều ghi nhận mức tăng giá. Đáng chú ý, nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng mạnh nhất với mức 3,08%. Riêng giá gas và các loại chất đốt khác tăng tới 43,14%. Giá điện sinh hoạt cũng tăng 3,56% do nhu cầu sử dụng điện tăng cao trong thời tiết nắng nóng kéo dài.

Nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 1,16%. Trong đó, giá gạo tăng 0,9%, lương thực chế biến tăng 0,73%, thịt gia cầm tăng 0,91%, thủy sản tươi sống tăng 0,16%. Đặc biệt, dịch vụ ăn uống ngoài gia đình tăng tới 2,71%, phản ánh xu hướng điều chỉnh giá của hàng loạt quán ăn và nhà hàng.

Theo ông Nguyễn Khắc Hoàng, nguyên nhân chủ yếu là do chi phí nguyên liệu, vận chuyển và nhiên liệu tăng theo biến động giá xăng dầu thế giới. Diễn biến này cho thấy áp lực lạm phát vẫn hiện hữu và tiếp tục gây sức ép lớn lên công tác điều hành giá trong thời gian tới.

Ở góc độ chuyên gia kinh tế, TS. Phạm Viết Thuận – Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường nhìn nhận, tình trạng giảm tiêu dùng đã xuất hiện từ năm 2024 và nay tiếp tục quay trở lại rõ nét hơn.

“Sức mua hàng hóa nội địa tuy tăng 10,1% so với cùng kỳ năm trước nhưng vẫn chưa đủ để thị trường phát triển bền vững. Bức tranh thị trường hiện có sự phân hóa rõ rệt do sức ép từ giá cả”, ông Thuận nhận định.

Theo ông Thuận, tiêu dùng nội địa suy giảm đang chịu tác động từ hai yếu tố lớn. Thứ nhất là tác động từ các chính sách thuế, hóa đơn và kê khai, khiến chi phí tuân thủ của hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ tăng lên đáng kể. Điều này kéo theo thu nhập của người lao động bị ảnh hưởng, từ đó tác động trực tiếp đến sức mua và nhu cầu tiêu dùng.

Bên cạnh đó là tác động từ biến động giá trên thị trường quốc tế. Giá xăng dầu, nguyên vật liệu và chi phí vận chuyển tăng mạnh đã kéo giá nhiều mặt hàng tiêu dùng và dịch vụ tăng bình quân từ 20 - 22%. Ông Thuận dẫn chứng, giá vật tư xây dựng như: cát, đá, sỏi từng ở mức khoảng 315.000 đồng/m3 vào năm 2024 nhưng hiện đã tăng lên khoảng 680.000 đồng/m3.

“Khó khăn hiện nay tạo nên làn sóng thắt lưng buộc bụng trong chi tiêu của người dân, tác động trực diện đến cung cầu hàng hóa sản xuất. Nếu không giải quyết tốt sẽ ảnh hưởng đến 42 ngành nghề khác nhau, trong đó 11 ngành liên quan đến nhu yếu phẩm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất”, ông Thuận cảnh báo.

Để kích cầu tiêu dùng trong những tháng còn lại của năm, TS. Phạm Viết Thuận đề xuất, Chính phủ và các cơ quan quản lý nghiên cứu giảm thuế suất giá trị gia tăng đối với hàng hóa nhu yếu phẩm xuống 0% nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và người tiêu dùng, qua đó góp phần giảm áp lực lạm phát. Ngoài ra, chính sách giảm thuế với xăng dầu cần được kéo dài đến hết năm 2027 thay vì kết thúc vào ngày 30/6/2026 như hiện nay.

Theo ông Thuận, nhiều loại phí và lệ phí khác cũng cần được rà soát để xem xét cắt giảm hoặc tạm ngưng thu nhằm hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi hoạt động sản xuất kinh doanh.