Nguy cơ bùng phát dịch tay chân miệng tại đô thị

Số ca mắc tăng cao

Số liệu ghi nhận tại TPHCM cho thấy, chỉ trong quý I/2026 đã có hơn 9.100 ca mắc, tăng tới gần 200% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, số ca mắc không chỉ tăng về tổng thể mà còn tăng theo từng tuần, phản ánh xu hướng dịch đang bước vào chu kỳ bùng phát. Tại Hà Nội, tình hình cũng không kém phần đáng lo ngại khi số ca mắc tăng hơn gấp đôi, dịch xuất hiện tại nhiều xã, phường, đặc biệt tập trung ở các cơ sở giáo dục mầm non.

Theo các chuyên gia, TCM có xu hướng bùng phát theo chu kỳ, thường khoảng 2 – 3 năm một lần, khi một thế hệ trẻ mới chưa có miễn dịch tích lũy xuất hiện trong cộng đồng. Khi kết hợp với các yếu tố môi trường và xã hội, dịch bệnh có thể lan rộng nhanh chóng, đặc biệt tại các đô thị đông dân.

Một trong những nguyên nhân khiến TCM dễ bùng phát tại thành phố là mật độ dân cư cao và môi trường sinh hoạt khép kín. BS Nguyễn Đức Bá Đạt - Quản lý Y khoa (Hệ thống tiêm chủng VNVC) phân tích, tại các khu đô thị, hàng triệu người cùng sinh sống trong không gian tương đối chật hẹp, tần suất tiếp xúc cao, đặc biệt trong các khu chung cư, trường học và khu vui chơi. Đây là điều kiện lý tưởng để virus lây lan qua đường giọt bắn và tiếp xúc trực tiếp.

Trong đó, môi trường nhà trẻ, mẫu giáo được xem là “điểm nóng” của dịch bệnh. Chỉ cần một trẻ mang virus, kể cả khi chưa có triệu chứng, cũng có thể lây cho nhiều trẻ khác trong thời gian ngắn. Điều này khiến việc kiểm soát dịch tại trường học trở nên khó khăn.

Sự trở lại của chủng virus EV71

Đáng lo ngại hơn là sự xuất hiện và tái lưu hành của các chủng virus có độc lực cao, đặc biệt là Enterovirus 71 (EV71). Đây là chủng virus có khả năng gây biến chứng nghiêm trọng lên hệ thần kinh, tim mạch và hô hấp. Khi nhiễm chủng này, bệnh nhi có thể diễn tiến rất nhanh, chỉ trong vòng 24 giờ đã chuyển sang tình trạng nặng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

Thực tế lâm sàng cho thấy, nhiều trẻ nhập viện trong tình trạng nguy kịch với các biểu hiện như sốt cao liên tục, giật mình, run chi, thở nhanh, mạch nhanh – những dấu hiệu cảnh báo tổn thương thần kinh trung ương. Đây là những dấu hiệu mà phụ huynh tuyệt đối không được bỏ qua, bởi chỉ cần chậm trễ vài giờ, nguy cơ tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề là rất lớn.

Một vấn đề khác đang nổi lên là tình trạng trẻ tái mắc TCM nhiều lần. Theo BS Bạch Thị Chính - Giám đốc Y khoa (Hệ thống tiêm chủng VNVC), nguyên nhân là do virus gây bệnh có nhiều chủng và phân nhóm khác nhau, không tạo được miễn dịch chéo hoàn toàn. Điều này đồng nghĩa với việc một trẻ đã từng mắc bệnh vẫn có thể nhiễm lại nếu gặp chủng virus khác.

Đáng chú ý, khi tái nhiễm với các phân nhóm của EV71, nguy cơ bệnh diễn tiến nặng có thể cao hơn so với lần mắc trước. Đây là cảnh báo quan trọng, bác bỏ quan niệm phổ biến rằng “mắc một lần là sẽ miễn dịch”.

Bên cạnh đó, yếu tố thời tiết và môi trường cũng đóng vai trò không nhỏ trong sự gia tăng ca bệnh. Nhiệt độ cao, độ ẩm lớn, cùng với tình trạng ô nhiễm môi trường tại các đô thị tạo điều kiện thuận lợi cho virus tồn tại và lây lan. Khi kết hợp với các bệnh truyền nhiễm khác như sốt xuất huyết, sởi, não mô cầu, nguy cơ xảy ra tình trạng “dịch chồng dịch” là hoàn toàn có thể xảy ra, gây áp lực lớn lên hệ thống y tế.

Trong bối cảnh đó, theo các chuyên gia việc phòng bệnh phải được đặt lên hàng đầu, với trọng tâm là kiểm soát lây lan trong cộng đồng và trường học. Quan trọng hơn, phụ huynh cần thay đổi nhận thức, không chủ quan với các dấu hiệu ban đầu của bệnh.

Các bác sĩ nhấn mạnh, vaccine phòng TCM do chủng EV71 hiện đã được cấp phép tại Việt Nam, mở ra thêm một công cụ quan trọng trong phòng bệnh. Vaccine này có khả năng bảo vệ trẻ trước các chủng virus nguy hiểm, góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh nặng và tử vong.