Nguy cơ nhiễm trùng từ thói quen tự điều trị tại nhà

Tại Khoa Bệnh lây đường máu (Viện Lâm sàng các bệnh Truyền nhiễm, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108), các bác sĩ đã tiếp nhận không ít trường hợp biến chứng nghiêm trọng chỉ vì người bệnh tự điều trị tại nhà theo “mẹo dân gian”.

Trường hợp của bệnh nhân N.H. (56 tuổi) bị chấn thương vùng vai trái và đã được bác sĩ thăm khám, tư vấn hướng điều trị ban đầu. Tuy nhiên, trong thời gian theo dõi tại nhà, người bệnh không tuân thủ đầy đủ hướng dẫn mà tự ý đắp lá theo lời mách bảo với mong muốn giảm đau, giảm sưng. Diễn biến sau đó không những không cải thiện mà ngày càng nặng: vùng vai sưng nề biến dạng, da đỏ mọng, đau dữ dội đến mất ngủ, kèm theo sốt rét run và chảy dịch tại chỗ. Khi nhập viện, tình trạng đã ở mức báo động.

Qua thăm khám và xét nghiệm, các bác sĩ ghi nhận nhiễm trùng phần mềm lan tỏa, chỉ số viêm tăng cao. Siêu âm phần mềm cho thấy vùng vai trái phù nề rõ, cấu trúc tổ chức phần mềm và cơ delta không đồng nhất, tăng sinh mạch, dù chưa hình thành ổ áp xe khu trú. Chẩn đoán viêm mô bào sau chấn thương được xác lập.

Bệnh nhân phải phẫu thuật cắt lọc tổ chức hoại tử, kết hợp điều trị kháng sinh phù hợp, dùng thuốc chống viêm – giảm đau và chăm sóc tại chỗ tích cực. Sau điều trị, tình trạng mới dần cải thiện: hết sốt, chỉ số viêm giảm, vùng vai giảm sưng và đỡ đau. Nếu chậm trễ hơn, nguy cơ nhiễm khuẩn huyết hoàn toàn có thể xảy ra.

Lý giải về sự nguy hiểm và hệ quả khó lường của việc đắp lá cây chữa bệnh, TS.BS Trịnh Văn Sơn – Chủ nhiệm Khoa Bệnh lây đường máu (Bệnh viện Trung ương Quân đội 108) cho biết, một bộ phận người dân tin rằng lá cây “tự nhiên” thì mặc nhiên an toàn. Tuy nhiên, dưới góc nhìn vi sinh và miễn dịch học, đây là một suy nghĩ dễ dẫn tới sai lầm. Lá cây ngoài môi trường vốn mang theo vô số vi khuẩn, nấm mốc. Khi được giã nát và đắp trực tiếp lên vùng da đang tổn thương – kể cả những vết trầy xước rất nhỏ mắt thường khó nhận thấy – lớp bảo vệ sinh học của da bị phá vỡ, tạo điều kiện cho vi sinh vật xâm nhập sâu vào tổ chức dưới da.

Không chỉ vậy, việc đắp kín vùng chấn thương còn khiến khu vực này bị bí, tăng nhiệt độ và độ ẩm tại chỗ. Trong điều kiện như vậy, vi khuẩn, đặc biệt là các chủng kỵ khí, có môi trường thuận lợi để phát triển. Thay vì “rút độc” như quan niệm dân gian, lớp lá đắp lên thực chất có thể trở thành một lớp ủ vi khuẩn.

TS.BS Trịnh Văn Sơn cảnh báo: “Viêm mô bào nếu không được điều trị bằng kháng sinh phù hợp và kịp thời có thể dẫn đến những biến chứng nặng như: áp xe cơ, hoại tử cơ, viêm xương và nặng nhất là nhiễm khuẩn huyết dẫn đến tử vong. Chúng tôi thấu hiểu tâm lý của người bệnh, nhưng y học hiện đại dựa trên bằng chứng, không dựa trên “mách bảo”. Khi đã có chỉ định của bác sĩ, việc tuân thủ theo hướng dẫn là rất cần thiết và nếu thấy diễn biến không thuận lợi cần khám và điều trị sớm tại các cơ sở y tế”.

Trên thực tế, nhiều chấn thương phần mềm ban đầu chỉ cần theo dõi và điều trị bảo tồn. Điều quan trọng là xử trí đúng cách ngay từ đầu. Theo khuyến cáo y khoa, nguyên tắc sơ cứu chấn thương nhẹ thường được tóm gọn trong quy trình RICE: nghỉ ngơi, chườm lạnh, băng ép và kê cao vùng tổn thương.

Chườm lạnh trong 48 giờ đầu giúp co mạch, giảm sưng và giảm đau; băng ép nhẹ hạn chế dịch tràn ra mô xung quanh; kê cao chi bị thương giúp giảm áp lực tại chỗ. Đáng lưu ý, tuyệt đối không chườm nóng hoặc đắp các loại lá nóng trong giai đoạn cấp.

Trong bối cảnh thông tin y tế dễ dàng tiếp cận, điều cần thay đổi không phải là niềm tin vào thiên nhiên, mà là thói quen hành động khi có chấn thương. Khi đã được bác sĩ thăm khám và tư vấn, việc tuân thủ hướng dẫn điều trị không chỉ là trách nhiệm với bản thân mà còn là cách phòng ngừa những biến chứng đáng tiếc.