Nguy cơ tiềm ẩn từ thuốc lá điện tử trong giới trẻ

Giới trẻ đối mặt nhiều nguy hại

Thực hiện kế hoạch tăng cường tuần tra, kiểm soát, bảo đảm an ninh, trật tự, Công an phường Ngọc Hà (Hà Nội) liên tiếp phát hiện, xử lý các trường hợp sử dụng thuốc lá điện tử. Đêm 1/9/2026, tại phố Linh Lang, tổ công tác phát hiện anh N.V.A (SN 1990, trú tại quận Hai Bà Trưng, Hà Nội) sử dụng thuốc lá điện tử và lập hồ sơ xử phạt vi phạm.

Tiếp đó, đêm 2/9/2026, tại phố Phan Kế Bính, lực lượng chức năng tiếp tục phát hiện L.V.Q.Đ (SN 2006, trú tại xã Tây Cốc, tỉnh Phú Thọ) sử dụng thuốc lá điện tử. Người này được mời về trụ sở làm việc, lập hồ sơ xử lý theo quy định.

Những vụ việc trên diễn ra trong bối cảnh thuốc lá điện tử đang bị lợi dụng để che giấu ma túy. Đầu tháng 8/2026, Công an TP Hà Nội triệt phá đường dây mua bán, sang chiết trái phép tinh dầu chứa Etomidate, núp bóng đầu pod và thuốc lá điện tử, với số tiền giao dịch qua tài khoản khoảng 100 tỷ đồng. Theo điều tra, đường dây do Ngô Thị Trang (SN 1990, trú tại TP Bắc Ninh) cầm đầu. Các đối tượng mua bán Etomidate ở thể rắn, sau đó sang chiết thành tinh dầu và đưa về Việt Nam tiêu thụ.

Bước đầu, cơ quan công an xác định nhóm này đã mua bán hàng trăm lít dung dịch chứa Etomidate, từ 20.000-50.000 đầu hút thuốc lá điện tử cùng hàng trăm nghìn vỏ pod, đầu đốt và phụ kiện. Số hàng được phân phối đến hàng nghìn người sử dụng thông qua mạng lưới tiêu thụ trên phạm vi cả nước.

Điều đáng sợ là ma túy được ngụy trang dưới hình thức một sản phẩm tiêu dùng thông thường. Những chiếc pod nhỏ gọn, bắt mắt được giới thiệu bằng những cái tên như “tinh dầu”, “hương vị mới” hay “pod chill”, khiến người sử dụng, đặc biệt là giới trẻ, dễ chủ quan trước nguy cơ phía sau.

Theo Công an TP Hà Nội, Etomidate tác động mạnh đến hệ thần kinh trung ương. Người sử dụng có thể bị rối loạn nhận thức, mất khả năng kiểm soát hành vi, xuất hiện ảo giác, suy giảm trí nhớ và tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe. Việc sử dụng kéo dài còn có thể dẫn đến lệ thuộc, đe dọa trực tiếp sức khỏe và tính mạng.

Không chỉ tiềm ẩn nguy cơ ma túy, bản thân thuốc lá điện tử cũng đặt ra nhiều vấn đề về sức khỏe. Một trở ngại lớn hiện nay là nhận thức của người trẻ về tác hại của sản phẩm còn hạn chế. Theo một nghiên cứu, hơn 62% sinh viên được khảo sát cho rằng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng có thể giúp bỏ thuốc lá điếu. Quan niệm “ít hại hơn” dễ tạo tâm lý chủ quan, trong khi “ít hại hơn” hoàn toàn không đồng nghĩa với “an toàn”, nhất là đối với sức khỏe thể chất, tâm thần và hệ thần kinh của người trẻ.

Môi trường số càng khiến nguy cơ tiếp cận trở nên đáng lo ngại. Nghiên cứu được công bố tại hội thảo do Trường Đại học Y tế công cộng tổ chức cho thấy 39,2% sinh viên được khảo sát từng tiếp xúc với quảng cáo các sản phẩm thuốc lá mới trong 30 ngày trước thời điểm nghiên cứu, chủ yếu qua Facebook, TikTok, Google và YouTube.

Các sản phẩm này thường được gắn với hình ảnh cá tính, công nghệ, tự do và phong cách sống hiện đại. Cách tiếp thị trực tuyến kết hợp với tâm lý tò mò, thích khám phá ở tuổi thanh thiếu niên có thể thúc đẩy việc tiếp cận và sử dụng sớm.

Theo TS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, tỷ lệ thanh thiếu niên 13-17 tuổi sử dụng thuốc lá điện tử đã giảm từ 8% xuống còn 1% trong thời gian gần đây. Đây là tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, ở nhóm sinh viên, nghiên cứu tại Hà Nội, Đà Nẵng - Huế và TP Hồ Chí Minh ghi nhận 14,3% từng thử thuốc lá điện tử và 3,3% đang sử dụng. Với thuốc lá nung nóng, tỷ lệ từng thử là 6,2% và đang sử dụng là 0,8%.

Đáng chú ý, độ tuổi trung bình bắt đầu sử dụng các sản phẩm thuốc lá mới khoảng 16,9 tuổi - giai đoạn nhạy cảm về tâm sinh lý, khi khả năng kiểm soát hành vi và nhận diện rủi ro chưa hoàn thiện.

Việc tỷ lệ sử dụng giảm là tín hiệu đáng mừng, nhưng chưa thể đồng nghĩa nguy cơ đã được kiểm soát. Khi sản phẩm vẫn dễ tiếp cận, được quảng bá trên môi trường số và tồn tại nhiều quan niệm sai lệch, yêu cầu đặt ra không chỉ là giảm số người sử dụng mà còn phải làm giảm sức hấp dẫn của sản phẩm đối với giới trẻ.

Kiểm soát chặt, tăng chế tài

Trước những nguy cơ ngày càng rõ, các biện pháp quản lý, kiểm soát thuốc lá điện tử đang được tăng cường. Theo khoản 1 Điều 26 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP ngày 30/3/2026 của Chính phủ, người sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng có thể bị phạt từ 3-5 triệu đồng và buộc tiêu hủy tang vật vi phạm. Quy định cũng mở rộng xử lý đối với cơ sở kinh doanh, hoạt động quảng bá, trưng bày và địa điểm sử dụng.

Ngày 9/6/2026, Chính phủ ban hành Chỉ thị số 25/CT-TTg về tăng cường công tác chống buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán, tàng trữ và sử dụng trái phép thuốc lá trong tình hình mới. Chỉ thị yêu cầu rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; nghiên cứu bổ sung quy định về hàng giả và hoàn thiện cơ chế xử lý đối với các hành vi kinh doanh, mua bán, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng trái phép các sản phẩm này. Bộ Công Thương được giao phối hợp với Bộ Y tế, Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan nghiên cứu sửa đổi, bổ sung quy định về phòng, chống tác hại của thuốc lá, trong đó có việc bổ sung chế tài xử phạt hành chính đối với hành vi sử dụng, chứa chấp thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Ở cơ sở, lực lượng công an xác định tuần tra, kiểm soát là biện pháp phòng ngừa trực tiếp. Theo đại diện Công an phường Ngọc Hà, thông qua tuần tra tại các tuyến phố, khu vực công cộng, lực lượng chức năng chủ động phát hiện vi phạm, kịp thời nhắc nhở, xử lý theo quy định, đồng thời tuyên truyền để người dân nâng cao ý thức chấp hành pháp luật.

Thời gian tới, Công an phường Ngọc Hà tiếp tục tăng cường tuyên truyền, tuần tra, kiểm soát, chủ động phát hiện và kiên quyết xử lý các trường hợp sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trái quy định.