Nhà cụ Vi Văn Khang – dấu son cách mạng ở miền Tây Nghệ An

Địa chỉ đỏ cách mạng

Nhà cụ Vi Văn Khang, ở xã Môn Sơn (huyện Con Cuông cũ, Nghệ An), là một trong những “địa chỉ đỏ” tiêu biểu gắn liền với phong trào cách mạng thời kỳ đầu của Đảng Cộng sản Việt Nam tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số Nghệ An.

Ngôi nhà được xây dựng năm 1919 theo kiến trúc nhà sàn truyền thống của đồng bào Thái, gồm ba gian, hai hồi, khung gỗ chắc chắn, cầu thang đặt ở hai bên. Không gian sinh hoạt chính nằm trên sàn, phía dưới dùng để cất giữ nông cụ, chăn nuôi gia súc, xung quanh là khu vườn rộng trồng nhiều loại cây ăn quả. Không chỉ mang giá trị kiến trúc, ngôi nhà còn là chứng tích lịch sử quan trọng của phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh ở miền Tây xứ Nghệ.

Năm 1931, khi phong trào cách mạng trong cả nước bước vào giai đoạn thoái trào, Đảng buộc phải chuyển sang hoạt động bí mật để bảo toàn lực lượng. Xứ ủy Trung kỳ đã cử các ông Lê Xuân Đào, Nguyễn Hữu Bình và Lê Mạnh Duyệt về vùng Mường Quạ - Môn Sơn gây dựng cơ sở cách mạng. Tại đây, các đồng chí đã gặp gỡ, giác ngộ Vi Văn Khang, một thanh niên người Thái có học thức, xuất thân trong gia đình khá giả ở bản Thái Hòa. Bắt gặp lý tưởng cách mạng, cụ Vi Văn khang Khang sớm xác định con đường dấn thân, tích cực vận động, tập hợp thêm nhiều thanh niên yêu nước như Vi Văn Hanh, Vi Văn Quý, Vi Văn Lâm, tạo nên hạt nhân cách mạng vững chắc trong đồng bào.

Đầu năm 1931, dưới sự chỉ đạo của Xứ ủy, ông Lê Xuân Đào trực tiếp về Môn Sơn xây dựng tổ chức Đảng. Tháng 4/1931, Chi bộ Đảng Môn Sơn chính thức ra đời với 5 đảng viên, do cụ Vi Văn Khang làm Bí thư. Đây là chi bộ Đảng đầu tiên trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số của Nghệ An và cả nước, đánh dấu bước phát triển quan trọng của phong trào cách mạng miền núi.

Từ tháng 7 đến tháng 8/1931, lá cờ đỏ búa liềm tung bay trên ngọn cây đa Cồn Chùa, trung tâm xã Môn Sơn. Dưới sự lãnh đạo của chi bộ, hàng trăm quần chúng đã đứng lên biểu tình, đấu tranh chống thực dân, phong kiến, chia thóc gạo cho dân nghèo.

Sau đó, nhà riêng của cụ Vi Văn Khang trở thành nơi hội họp, in ấn tài liệu, che chở, nuôi giấu cán bộ. Khi thực dân Pháp đàn áp phong trào, đồng chí Vi Văn Khang cùng nhiều đồng chí và quần chúng bị bắt, song tinh thần cách mạng không bị dập tắt. Đến Cách mạng Tháng Tám năm 1945, chi bộ được khôi phục, tiếp tục lãnh đạo nhân dân Môn Sơn giành chính quyền thắng lợi.

Ngày nay, dự án tôn tạo Nhà cụ Vi Văn Khang không chỉ nhằm bảo tồn một di tích lịch sử có giá trị đặc biệt, mà còn góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, cách mạng cho các thế hệ, khẳng định vai trò, đóng góp của đồng bào dân tộc thiểu số trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.

Bảo tồn giá trị lịch sử

Sau thời gian triển khai, dự án tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị di tích Nhà cụ Vi Văn Khang tại bản Thái Hòa, xã Môn Sơn (Nghệ An) do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch làm chủ đầu tư đã cơ bản hoàn thành, từng bước phát huy hiệu quả.

Dự án không chỉ góp phần bảo tồn một di tích lịch sử cách mạng có giá trị đặc biệt, mà còn đáp ứng yêu cầu giáo dục truyền thống, tri ân các thế hệ đi trước và từng bước hình thành điểm tham quan, tìm hiểu lịch sử gắn với phát triển du lịch địa phương.

Theo thiết kế, dự án tập trung tu bổ, tôn tạo ngôi nhà sàn của cụ Vi Văn Khang - nơi gắn liền với phong trào cách mạng những năm 1930 - 1931 tại vùng Môn Sơn. Công trình nhà sàn 2 tầng có diện tích xây dựng 71,9 m² được sửa chữa, gia cố theo đúng kiến trúc truyền thống, đảm bảo giữ gìn tối đa yếu tố gốc.

Bên cạnh đó, dự án còn tu bổ nhà trưng bày bổ sung, cũng là nhà sàn 2 tầng với diện tích xây dựng 273,1 m², nhằm phục vụ việc trưng bày tư liệu, hình ảnh, hiện vật lịch sử liên quan đến quá trình hoạt động cách mạng tại địa phương.

Ngoài các hạng mục tu bổ, dự án đầu tư xây dựng mới nhà tưởng niệm cao 1 tầng, nhà bảo vệ, khu vệ sinh và hệ thống hạ tầng kỹ thuật đồng bộ. Các hạng mục phụ trợ như san nền, sân đường nội bộ, cây xanh cảnh quan, hệ thống cấp điện, chiếu sáng ngoài nhà và trang thiết bị phục vụ tham quan, sinh hoạt cũng được chú trọng đầu tư, góp phần tạo nên không gian di tích khang trang, phù hợp với cảnh quan và bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc Thái.

Tổng mức đầu tư của dự án hơn 15 tỷ đồng, được bố trí từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2025 (Chương trình 1719). Nguồn vốn này đã tạo điều kiện để việc tu bổ, tôn tạo được thực hiện bài bản, đúng quy chuẩn chuyên ngành, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn giá trị lịch sử và nhu cầu khai thác, phát huy di tích trong đời sống hiện nay.

Đến nay, nhờ sự quan tâm đầu tư từ Chương trình 1719, di tích Nhà cụ Vi Văn Khang đã khoác lên diện mạo mới, vừa trang nghiêm, vừa gần gũi. Đây không chỉ là nơi ghi nhớ, tôn vinh những đóng góp to lớn của cụ Vi Văn Khang và phong trào cách mạng Môn Sơn, mà còn là “địa chỉ đỏ” có ý nghĩa giáo dục sâu sắc, góp phần bồi đắp niềm tự hào, hun đúc truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ và nhân dân vùng miền núi Nghệ An.