Nhân dân là lực lượng nòng cốt giữ gìn di sản
Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Lạng Sơn không chỉ là kho tàng địa chất quý giá mà còn là không gian văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc. Trong hành trình bảo tồn và phát huy giá trị di sản, chính người dân với vai trò chủ thể đang trở thành lực lượng nòng cốt, góp phần gìn giữ cả hệ sinh thái tự nhiên lẫn bản sắc văn hóa truyền thống.
Sau khi được UNESCO công nhận, Công viên địa chất Lạng Sơn mở ra cơ hội phát triển mới, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn trong công tác bảo tồn. Nếu như trước đây việc bảo vệ di sản chủ yếu dựa vào cơ quan quản lý, thì nay, cộng đồng dân cư sinh sống trong vùng di sản đã trở thành trung tâm của quá trình bảo tồn và phát huy giá trị.Thực tế cho thấy nhận thức của người dân về giá trị di sản đã có sự chuyển biến rõ nét. Tại nhiều địa phương trong vùng công viên địa chất, các hoạt động giữ gìn môi trường như thu gom rác thải, dọn vệ sinh đường làng, trồng cây xanh tại các điểm di sản được duy trì thường xuyên.
Theo thống kê, mỗi năm có hàng ngàn lượt người dân và đoàn viên thanh niên tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường trong khu vực công viên.Riêng năm 2025 và những tháng đầu năm 2026, các cấp bộ Đoàn trên địa bàn tỉnh đã huy động trên 3.000 lượt đoàn viên thanh niên tham gia trồng cây, dọn vệ sinh môi trường tại các khu điểm thuộc Công viên địa chất. Đây là minh chứng rõ nét cho sự lan tỏa của ý thức bảo vệ di sản trong cộng đồng.
Tại phường Tam Thanh, nơi tập trung nhiều điểm di sản như chùa Tam Thanh, núi Tô Thị, Thành nhà Mạc, người dân đã chủ động tham gia giữ gìn cảnh quan. Hằng tháng, các tổ dân phố phối hợp với đoàn thể tổ chức dọn vệ sinh, chăm sóc cây xanh, góp phần tạo môi trường du lịch sạch đẹp.Chia sẻ về việc tham gia giữ gìn di sản, bà Nguyễn Thị Hoa, người dân phường Tam Thanh cho biết, mỗi người đều ý thức được trách nhiệm của mình trong việc giữ gìn cảnh quan, từ việc nhỏ như không xả rác đến nhắc nhở du khách cùng bảo vệ môi trường.
Không chỉ giữ gìn môi trường, người dân còn là lực lượng quan trọng trong bảo tồn văn hóa truyền thống. Các làn điệu then, sli, lượn, lễ hội dân gian, nghề thủ công vẫn được duy trì, trở thành điểm nhấn thu hút du khách và tạo nên bản sắc riêng của vùng di sản.
Tại xã Hữu Liên, nơi có cảnh quan rộng lớn với hệ sinh thái rừng, núi đá vôi và nhiều điểm du lịch đặc sắc như thung lũng Đồng Lâm, chùa Sơn Lộc, mô hình du lịch cộng đồng đang phát triển gắn với bảo tồn.
Anh Hoàng Văn Lâm, một hộ làm du lịch tại đây cho biết, khu vực có hàng chục điểm thác lớn nhỏ, nằm trong không gian sinh thái rộng hàng trăm
Theo anh Lâm, chính người dân là những người hiểu rõ nhất giá trị của từng con suối, từng thác nước, vì vậy việc bảo vệ môi trường đã trở thành thói quen thường xuyên. Du khách khi đến đây cũng được hướng dẫn giữ gìn cảnh quan, không xả rác, không làm ảnh hưởng đến hệ sinh thái.Đáng chú ý, trong quá trình xây dựng và phát triển Công viên địa chất, các đoàn chuyên gia và đại diện UNESCO đã trực tiếp khảo sát, đánh giá thực tế tại địa phương. Qua các đợt làm việc, đoàn chuyên gia ghi nhận sự tham gia tích cực của cộng đồng trong việc bảo vệ môi trường, gìn giữ cảnh quan và bảo tồn các giá trị văn hóa bản địa. Đây được xem là yếu tố quan trọng giúp Công viên địa chất Lạng Sơn đáp ứng các tiêu chí khắt khe của UNESCO.Các chuyên gia cũng đánh giá cao cách làm của Lạng Sơn khi gắn bảo tồn di sản với sinh kế của người dân, đặc biệt là phát triển du lịch cộng đồng. Việc người dân trực tiếp tham gia làm du lịch, đồng thời giữ gìn môi trường và văn hóa truyền thống đã tạo nên nền tảng bền vững cho việc phát huy giá trị di sản.
Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cũng được triển khai mạnh mẽ thông qua các hội nghị, tập huấn, cuộc thi tìm hiểu về Công viên địa chất, thu hút đông đảo người dân và thanh niên tham gia. Những hoạt động này góp phần hình thành ý thức cộng đồng trong việc bảo vệ di sản.
Trong mô hình phát triển Công viên địa chất toàn cầu UNESCO, người dân không còn là chủ thể của quá trình bảo tồn. Từ việc giữ gìn môi trường, bảo vệ cảnh quan đến việc gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống, mỗi hành động đều góp phần tạo nên sức sống cho di sản.
Thực tiễn tại Lạng Sơn khẳng định, khi cộng đồng được đặt vào vị trí trung tâm, di sản không chỉ được bảo vệ mà còn trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế xã hội. Đây cũng là tinh thần cốt lõi mà UNESCO hướng tới, bảo tồn di sản gắn với con người và vì con người.Trong hành trình gìn giữ “viên ngọc xanh” của xứ Lạng, chính Nhân dân với trách nhiệm và sự gắn bó với quê hương đang là lực lượng nòng cốt, góp phần bảo vệ và lan tỏa giá trị di sản đến hôm nay và mai sau.
