Nhận diện nguy cơ, hướng tới thực chất và hiệu quả

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: sau 1 năm triển khai vận hành mô hình tổ chức tổng thể mới, toàn hệ thống chính trị đã hoàn thành khối lượng công việc rất lớn, cấu trúc thành công bộ máy chỉ trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ: còn nhiều vấn đề cần xem xét, sửa đổi, bổ sung và điều chỉnh. Bộ máy đã được sắp xếp nhưng chất lượng vận hành chưa đồng đều. Số lượng đầu mối tổ chức bộ máy đã giảm nhưng hiệu quả quản trị chưa đạt yêu cầu. Thẩm quyền được phân cấp song nguồn lực, năng lực và công cụ thực thi chưa đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ thực tiễn trong giai đoạn mới.

Nguyên nhân của thực trạng này nằm ở đâu? Đó chính là sự bất cập trong việc phân cấp, phân quyền. Thẩm quyền được phân cấp song nguồn lực, năng lực thực tế và các công cụ bổ trợ lại chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ. Việc phân bổ nguồn thu, nhiệm vụ chi của ngân sách cấp cơ sở so với khối lượng công việc được giao đang bộc lộ những khoảng cách lớn.

Đặc biệt, trong các lĩnh vực đóng vai trò động lực phát triển như khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, hay các lĩnh vực nhạy cảm như đất đai, tài nguyên, khoáng sản... hệ thống pháp luật hiện hành vẫn thiếu đi tính đồng bộ, thống nhất và minh bạch. Chính sự mờ nhạt trong ranh giới thẩm quyền giữa Trung ương và địa phương đã vô hình trung tạo ra các "nút thắt" tâm lý, cản trở sự chủ động của cấp cơ sở.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã yêu cầu toàn hệ thống phải nhìn thẳng, gọi tên chính xác các "nguy cơ" đang hiện hữu. Thứ nhất là “bẫy” tinh giản cơ học: Nếu cải cách chỉ dừng lại ở việc gộp các con số, giảm các cái tên trên bảng danh mục tổ chức mà không làm thay đổi bản chất, không nâng cao chất lượng dịch vụ công.

Thứ hai là nguy cơ bất bình đẳng dịch vụ. Việc chuyển đổi mô hình đang tạo ra sự chênh lệch lớn về chất lượng dịch vụ công giữa các đô thị lớn với vùng sâu, vùng xa; giữa những nơi có hạ tầng số tốt với vùng lõm về công nghệ.

Thứ ba là áp lực quá tải và tâm lý "sợ sai" của cán bộ cơ sở. Cấp xã, phường vốn là "tiền tuyến" tiếp xúc trực tiếp với nhân dân. Khi nhiệm vụ tăng lên theo mô hình mới, đội ngũ cán bộ chuyên môn sâu lại thiếu, vị trí việc làm chưa phù hợp, áp lực đè nặng tất yếu dẫn đến tâm lý né tránh, đùn đẩy công việc.

Thứ tư là sự “lệch pha” giữa ranh giới hành chính và không gian phát triển. Việc sáp nhập, địa giới mới đôi khi chưa tương thích với không gian kinh tế, không gian đô thị, các hành lang phát triển và vùng sinh thái, làm bó hẹp nguồn lực địa phương thay vì giải phóng chúng.

Hệ quả trực tiếp từ việc bố trí các điểm phục vụ dịch vụ công không hợp lý sau sáp nhập là việc người dân phải đi xa hơn, mất nhiều thời gian và tốn kém hơn khi làm thủ tục hành chính.

Để khắc phục những nguy cơ này, công cuộc sắp xếp bộ máy tới đây cần tư duy đột phá và khoa học hơn. Hệ thống chính sách phải phân nhóm rõ dựa trên trình độ phát triển, năng lực cán bộ, điều kiện địa lý và hạ tầng công nghệ thông tin.

“Cuộc cải cách về sắp xếp bộ máy của hệ thống chính trị mới chỉ dừng ở giảm đầu mối chưa phải là bảo đảm nâng cao năng lực phục vụ” - Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh trong kết luận. Điều này cho thấy yêu cầu tiếp tục sáp nhập các đơn vị hành chính cấp xã lần này cần phải bước vào một giai đoạn đạt được hiệu quả thực chất. Đó là hiệu lực quản trị và sự hài lòng, thuận tiện của người dân.