Nhiều người đang làm những công việc có khả năng chịu tác động từ trí tuệ nhân tạo tạo sinh (GenAI)

Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) vừa công bố Báo cáo “Trí tuệ nhân tạo tạo sinh và việc làm tại Việt Nam: Mức độ tác động tới thị trường lao động và các khuyến nghị chính sách”.Báo cáo tóm tắt của ILO xác định mức độ chịu tác động của trí tuệ nhân tạo tạo sinh tại Việt Nam, cũng như sự phân bố của tác động đó theo các ngành, nghề, địa phương và các nhóm người lao động, bao gồm cả sự khác biệt theo giới tính, trình độ học vấn và mức độ chính thức của việc làm.

Khoảng 11,5 triệu lao động nam và nữ tại Việt Nam – tương đương cứ 5 người thì có 1 người đang làm những công việc có khả năng chịu tác động từ GenAI.

Chỉ có khoảng 1 triệu lao động đang làm những công việc có tính chuẩn hóa cao và dễ bị AI thay thế hoàn toàn. Điều này cho thấy nguy cơ tự động hóa hoàn toàn chỉ ảnh hưởng đến một tỷ lệ nhỏ lực lượng lao động (dưới 2%), thấp hơn so với các quốc gia trong khu vực như Indonesia, Philippines và Thái Lan.

Báo cáo cũng cho thấy mức độ ảnh hưởng của GenAI không đồng đều trên thị trường lao động.

Nhóm lao động làm công việc hỗ trợ hành chính – văn thư đối mặt với rủi ro cao nhất, với gần 2/3 nhân sự trong nhóm này có khả năng bị tự động hóa một phần tác vụ.

Các ngành tài chính – bảo hiểm, bán buôn – bán lẻ, và thông tin – truyền thông là những ngành có tỷ lệ chịu tác động cao nhất bởi GenAI.

Về mặt địa lý, người lao động tại các thành phố lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng chiếm hơn 1/3 tổng số việc làm trên cả nước có khả năng bị tác động.

Báo cáo cũng đặc biệt nhấn mạnh về khoảng cách giới. Phụ nữ có khả năng làm việc trong các ngành nghề chịu tác động của GenAI cao hơn nam giới, với tỷ lệ ảnh hưởng lần lượt là 24,1% so với 17,8%. Ngay cả khi tính đến các yếu tố về trình độ học vấn hay đặc thù ngành nghề, lao động nữ vẫn chịu mức độ ảnh hưởng cao hơn đáng kể.

Điều này phản ánh thực tế lao động nữ thường tập trung ở các vị trí văn phòng, hành chính và dịch vụ – những nơi các GenAI dễ ứng dụng hơn do tính chất công việc mang tính chuẩn hóa cao, và phải xử lý nhiều tài liệu.

Giám đốc quốc gia Văn phòng Tổ chức Lao động quốc tế tại Việt Nam, bà Sinwon Park cho biết: Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để biến trí tuệ nhân tạo tạo sinh thành động lực thúc đẩy năng suất và việc làm thỏa đáng. Tuy nhiên, lợi ích và rủi ro sẽ không được phân bổ đồng đều, trong đó phụ nữ phải đối mặt với mức độ tác động bởi GenAI cao hơn.

"Để quá trình chuyển đổi này diễn ra đúng hướng, chúng ta cần hành động quyết liệt ngay từ bây giờ: củng cố quản trị AI phù hợp các tiêu chuẩn lao động, đầu tư vào nâng cao kỹ năng cho người lao động, bảo đảm người lao động có tiếng nói trong quá trình đưa AI vào nơi làm việc, hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa ứng dụng AI có trách nhiệm để nâng cao năng suất gắn với việc làm thỏa đáng, và thiết lập các biện pháp bảo vệ để quá trình đổi mới công nghệ diễn ra công bằng và bao trùm", bà Sinwon Park nhấn mạnh.

Có thể thấy, trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số, các chính sách chủ động và bao trùm sẽ đóng vai trò then chốt để bảo đảm lợi ích của GenAI được chia sẻ rộng rãi và không một người lao động nào bị bỏ lại phía sau.

Dù có nhiều lo ngại trên toàn cầu về tình trạng mất việc làm do AI, báo cáo chưa tìm thấy bằng chứng rõ ràng nào về việc giảm cơ hội việc làm đối với lao động trẻ, có trình độ cao trong các ngành chịu ảnh hưởng bởi GenAI tại Việt Nam trong giai đoạn 2022-2024.

Ngược lại, việc làm trong các ngành dịch vụ vẫn tiếp tục tăng trưởng trong những năm gần đây, cho thấy nhu cầu lao động vẫn ổn định khi việc ứng dụng AI mới chỉ ở giai đoạn đầu.

Báo cáo cũng kêu gọi sự phối hợp hành động giữa Nhà nước, người sử dụng lao động, người lao động và các bên liên quan.