Nhiều nguy cơ từ phim ngắn AI
AI đang mở ra nhiều khả năng sáng tạo mới, đặc biệt là trong lĩnh vực giải trí. Phim có thời lượng ngắn (chỉ 1–2 phút mỗi tập) kết hợp với công nghệ AI với những hình ảnh chân thật đã tạo nên cơn sốt trên nền tảng mạng xã hội. Tuy nhiên, những thước phim này cũng đi kèm nhiều hệ lụy tiêu cực.
Nguy cơ nội dung độc hại bị “công nghiệp hóa”
Các nhà làm phim tính toán, một bộ phim AI chỉ tiêu tốn khoảng 10% chi phí so với phim do người thật đóng. Do đó, các công ty làm phim có thể sản xuất hàng loạt mà không áp lực lớn về rủi ro tài chính.
Tốc độ ra mắt thần tốc, quy trình từ lên ý tưởng, viết kịch bản đến dựng hình ảnh, lồng tiếng bằng máy tính cùng vài nhân sự thành thạo kỹ thuật có thể thay thế một ê-kíp truyền thống gồm hàng chục thậm chí hàng trăm người cùng hệ thống thiết bị máy móc của cách làm phim truyền thống tốn kém.
Tuy nhiên, phim ngắn AI cũng mang tới nhiều nguy cơ và hệ lụy. Nội dung độc hại, lệch chuẩn tràn lan vì sản xuất quá dễ dàng, mạng xã hội tràn ngập bởi các bộ phim có kịch bản nhảm nhí, giật gân, bạo lực, hoặc cổ xúy tư duy lệch lạc như tranh giành quyền lực, tổng tài bá đạo, trả thù cực đoan, xuyên không, thậm chí phim có nhiều chi tiết khiêu dâm làm ảnh hưởng đến trẻ em.
Theo chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu, phim ngắn do AI tạo ra có lợi thế về tốc độ sản xuất, chi phí thấp, hình ảnh bắt mắt và khả năng liên tục tạo ra nội dung theo những gì người xem quan tâm. AI giúp giảm thời gian, chi phí và kỹ năng cần thiết để sản xuất số lượng lớn video. Do đó, nguy cơ nội dung độc hại bị “công nghiệp hóa” vì vậy là điều cần lưu ý.
Thể loại phim này có thể gây nghiện và ảnh hưởng tâm thần, thói quen vuốt màn hình liên tục để xem các video ngắn, nhịp nhanh, kích thích mạnh mẽ khiến người xem (đặc biệt là giới trẻ) dễ bị suy giảm khả năng tập trung, mất ngủ, sa sút việc học tập và phụ thuộc cảm xúc vào thế giới ảo.
Theo ông Hiếu, nếu người xem liên tục dừng lại ở các video giật gân, bạo lực hoặc tình dục, hệ thống có thể coi đó là tín hiệu quan tâm và tiếp tục đề xuất nội dung tương tự. Từ đó sẽ hình thành một “vòng lặp”: người dùng càng xem, thuật toán càng có thêm dữ liệu để cá nhân hóa đề xuất và người dùng lại càng tiếp cận nhiều nội dung cùng thể loại.
Bên cạnh đó, mỗi đoạn phim ngắn 1-2 phút và cắt ở cao trào gây tò mò và kích thích khiến người xem bị bào mòn túi tiền khi nền tảng phim ngắn bắt tải áp, gợi ý người dùng nạp tiền liên tục để xem vài phút tiếp theo.
Sự xuất hiện của phim AI cũng làm thu hẹp việc làm của diễn viên, biên kịch và đội ngũ hậu kỳ truyền thống phải đối mặt với nguy cơ thất nghiệp khi các "diễn viên AI" cướp đi cơ hội việc làm của họ.
Kiểm soát ra sao?
Theo chuyên gia Ngô Minh Hiếu, các nền tảng phát hành phim cần kết hợp nhiều biện pháp như nhận diện và gắn nhãn nội dung AI, hạn chế đề xuất nội dung độc hại, tăng bảo vệ tài khoản trẻ em, phát hiện mạng lưới sản xuất hàng loạt và xử lý nhanh khi người dùng báo cáo. Khi gặp một video quá sốc, quá chân thực hoặc kích thích cảm xúc mạnh, người dùng cần biết dừng lại, kiểm chứng trước khi tin và chia sẻ.
Đặc biệt cần trang bị cho trẻ năng lực hiểu biết về AI và kỹ năng kiểm chứng thông tin. Điều này cần sự kết hợp giữa gia đình và nhà trường, “chúng ta không thể giải quyết vấn đề bằng cách nói với trẻ rằng đừng xem nữa”, ông Hiếu nói.
Ở góc độ quản lý, mới đây Cục Điện ảnh (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã đề nghị các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân phổ biến phim trên không gian mạng, các nền tảng truyền thông số, nền tảng trung gian và kho ứng dụng cung cấp phim tại Việt Nam nghiêm túc thực hiện quy định của pháp luật về điện ảnh.
Cục Điện ảnh đề nghị các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân có liên quan nghiêm túc thực hiện theo quy định tại khoản 1 Điều 21 Luật Điện ảnh năm 2022, chủ thể được phép phổ biến phim trên không gian mạng là doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp, tổ chức thực hiện hoạt động phổ biến phim theo quy định của Luật Điện ảnh và quy định khác của pháp luật có liên quan…
Trước khi phổ biến phim trên không gian mạng, chủ thể phổ biến phim phải bảo đảm điều kiện thực hiện phân loại phim theo quy định của pháp luật và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung, kết quả phân loại phim.
Theo quy định tại khoản 1 Điều 12 Nghị định số 131/2022/NĐ-CP của Chính phủ, chủ thể thực hiện phân loại phim để phổ biến trên không gian mạng phải bảo đảm các điều kiện, gồm: Có hội đồng phân loại phim hoặc có phần mềm kỹ thuật hoặc có cơ chế để thực hiện việc phân loại phim theo quy định về phân loại phim của Việt Nam và chịu trách nhiệm về kết quả phân loại; có phương án sửa đổi, cập nhật kết quả phân loại phim khi có yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; có phương án kỹ thuật và quy trình thực hiện tạm dừng phổ biến, gỡ bỏ phim theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền…
Đối với phim, “phim ngắn” do các chủ thể cung cấp, phổ biến trên nền tảng, ứng dụng mà chủ thể phổ biến phim chưa đáp ứng đầy đủ các điều kiện thực hiện hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng, yêu cầu về phân loại phim và các nghĩa vụ có liên quan theo quy định của pháp luật về điện ảnh, Cục Điện ảnh đề nghị kịp thời ngăn chặn, không tiếp tục cung cấp, phổ biến; đồng thời yêu cầu chủ thể có liên quan thực hiện các biện pháp khắc phục, hoàn thiện đầy đủ các điều kiện, thủ tục theo quy định trước khi tiếp tục phổ biến.
Các tổ chức, doanh nghiệp quản lý, vận hành nền tảng truyền thông số, nền tảng trung gian hoặc kho ứng dụng phối hợp, cung cấp thông tin, tài liệu có liên quan theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong quá trình kiểm tra, rà soát và xử lý các trường hợp có dấu hiệu vi phạm pháp luật về điện ảnh.
Về kiểm tra, xử lý vi phạm, hiện nay, Cục Điện ảnh đang phối hợp với các cơ quan, đơn vị chức năng tiến hành kiểm tra, rà soát, xác minh các trường hợp tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động phổ biến phim trên các nền tảng, ứng dụng và không gian mạng có dấu hiệu vi phạm các quy định của pháp luật về điện ảnh.