Những 'đại sứ' thầm lặng trên dòng sông di sản
Từ những chuyến đò len qua hang động ở Tràng An đến hành trình khám phá Tam Cốc - Bích Động, Thung Nham, những người chèo thuyền không chỉ đưa du khách thưởng ngoạn cảnh sắc mà còn góp phần kể câu chuyện về vùng đất, con người Ninh Bình. Với họ, mái chèo vừa là kế sinh nhai, vừa là cách gìn giữ và lan tỏa giá trị của miền di sản.
Kể chuyện Ninh Bình qua từng nhịp chèo
Tại khu du lịch (KDL) sinh thái Tràng An, hình ảnh những chiếc thuyền nhỏ cùng các 'nữ thuyền trưởng’ trong bộ đồng phục màu xanh, đầu đội nón lá đã trở thành một nét đặc trưng của miền di sản. Gần 20 năm gắn bó với nghề, bà Ngô Thị Chiều (trú phường Hoa Lư), đã quen với từng khúc sông, cửa hang và những yêu cầu khắt khe của công việc.
Theo bà, việc đầu tiên khi khách xuống thuyền là nhắc mọi người mặc áo phao, ngồi đúng vị trí để bảo đảm an toàn. ‘Công việc tưởng chừng chỉ đòi hỏi sức khỏe, nhưng thực tế, mỗi người chèo thuyền tại Tràng An đều phải trải qua các khóa đào tạo bài bản’, bà Chiều chia sẻ.
Trong hành trình của mình, người chèo đò phải luôn giữ sự tập trung, nhất là khi đưa khách qua những hang động có không gian hẹp. Từng nhịp chèo phải được điều chỉnh linh hoạt để tránh va chạm với vách đá. Họ cũng thường xuyên nhắc du khách cúi đầu khi qua hang, không chạm tay vào nhũ đá, góp phần bảo vệ cảnh quan và giá trị của di sản.
Trong suốt chuyến đò, những ‘thuyền trưởng’ ấy không chỉ điều khiển con thuyền mà còn giới thiệu cho du khách về các đền, phủ, hang động và cảnh sắc dọc tuyến tham quan. Bởi vậy, họ được ví như những ‘hướng dẫn viên’ đặc biệt của miền di sản.
Bà Phạm Thị Hoa, phường Tây Hoa Lư, là một trong những người tạo ấn tượng với du khách bởi kỹ năng chèo thuyền bằng chân. Sau một thời gian chèo bằng tay, thấy mỏi, bà chuyển sang dùng đôi bàn chân để điều khiển mái chèo. Cách chèo độc đáo này khiến nhiều du khách quốc tế thích thú.
Theo bà Hoa, nghề chèo đò tuy vất vả nhưng tương đối ổn định. Thu nhập phụ thuộc vào lượng khách; vào mùa cao điểm hoặc cuối tuần có thể đạt 7-8 triệu đồng/tháng.
Sau mỗi chuyến đò kéo dài hàng giờ, những cơn đau lưng, mỏi vai hay tê tay là điều khó tránh khỏi. Nhưng với bà Hoa, niềm vui được gặp gỡ, trò chuyện với du khách và nghe họ dành lời khen cho cảnh sắc Ninh Bình khiến những mệt mỏi dường như tan biến.
Với người lái đò ở Tràng An, 'hành trang’ họ mang theo trong mỗi chuyến đi cũng rất đơn giản, với áo phao, ô, áo mưa, chai nước và hộp cơm chuẩn bị từ sáng. Đằng sau những chuyến đò tưởng như bình dị ấy, là sự kiên nhẫn, kỹ năng và tình yêu dành cho quê hương.
Theo thông tin từ Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình, bến thuyền Tràng An hiện có hơn 2.000 người làm nghề chèo đò, độ tuổi từ 40-60, đa số là phụ nữ địa phương. Những năm gần đây, lực lượng này dần được trẻ hóa khi thu nhập từ nghề được cải thiện và ngày càng nhiều người gắn bó với du lịch.
Mái chèo nuôi sống người dân vùng di sản
Nếu ở Tràng An, những người chèo đò góp phần tạo nên hình ảnh đặc trưng của miền di sản, thì tại Tam Cốc - Bích Động và Thung Nham, nghề này còn mở ra sinh kế ổn định cho hàng trăm người dân địa phương.
Bà Đinh Thị Hiên (trú tổ dân phố Văn Lâm, phường Nam Hoa Lư) từng có cuộc sống gắn với ruộng đồng và nghề thêu ren truyền thống. Trước năm 1990, gia đình bà canh tác 4 sào ruộng nhưng thu nhập bấp bênh, phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Nghề thêu ren khi ấy cũng ít đơn hàng.
Khoảng năm 1990-1991, khi du lịch bắt đầu hình thành và Khu du lịch Tam Cốc - Bích Động đi vào hoạt động, bà Hiên cùng người dân địa phương tham gia chèo đò. Đến nay, công việc này mang lại cho bà thu nhập trung bình khoảng 5-6 triệu đồng/tháng, giúp gia đình có nguồn thu ổn định để sinh hoạt, tích lũy.
Tương tự, bà Chung Thị Lam (trú tổ dân phố Văn Lâm, phường Nam Hoa Lư) cho biết, trước đây, bà chủ yếu làm ruộng và nhận thêm các công việc tại nhà. Khi khách du lịch đến Tam Cốc ngày càng đông, nghề chèo đò từ công việc tranh thủ lúc nông nhàn dần trở thành công việc chính, mang lại cho bà nguồn thu khoảng 5 triệu đồng/tháng. Song song với việc lái đò, bà Lam vẫn làm nghề thêu ren tại các cơ sở ở Văn Lâm. Nhờ đó, 2 công việc bổ trợ cho nhau, tạo thêm nguồn thu nhập cho gia đình.
Theo chị Nguyễn Đỗ Thùy Dương, đại diện truyền thông KDL Tam Cốc - Bích Động, hiện nơi đây có gần 1.000 chiếc thuyền, tương ứng với gần 1.000 người dân bản địa tham gia chèo đò. Công việc có thời gian tương đối linh hoạt, đồng thời người lao động được bảo đảm các chế độ phúc lợi như BHYT, BHXH, thưởng lễ, Tết.
Tại KDL sinh thái Thung Nham, hiện có khoảng 70 người tham gia chèo đò, phần lớn là người bản địa. Ông Ngô Minh Nhâm (trú tổ dân phố Đam Khê, phường Nam Hoa Lư) cho biết, bản thân bắt đầu làm nghề từ năm 2004, đến nay cuộc sống đã tốt hơn rất nhiều so với lúc còn làm nông. Còn đối với bà Phạm Thị Oanh, 65 tuổi (cùng trú tổ dân phố Đam Kh, có hơn 10 năm gắn bó với mái chèo thì ban đầu, công việc khá khó khăn nhưng sau khi quen việc, bà đã gắn bó cho đến nay. ‘Thu nhập từ chèo đò cao hơn nhiều so với làm nông, thời gian làm việc cũng tương đối thoải mái, phù hợp với những người lớn tuổi', bà Oanh nói.
Ông Bùi Văn Mạnh - Giám đốc Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình đánh giá, những người chèo thuyền, đưa khách tham quan tại các khu, điểm du lịch trên địa bàn là một ‘hướng dẫn viên’ rất chuyên nghiệp. Sự chân tình, cởi mở và mến khách của họ góp phần làm hành trình của du khách thêm thú vị, vui vẻ và ấm áp.
Để nâng cao chất lượng đội ngũ này, theo ông Mạnh, những năm qua, Sở đã phối hợp với các ngành chức năng tổ chức các lớp đào tạo nghề cho lao động nông thôn gắn với phát triển du lịch, trong đó, có nghề chèo thuyền. Ngoài ra, những người chèo đò còn được tập huấn về kỹ năng giao tiếp, ứng xử với du khách, đồng thời, tham gia các cuộc thi chèo thuyền khéo tại lễ hội Hoa Lư.