Nỗi lo khủng bố bao trùm hội nghị thượng đỉnh về hạt nhân

Tổng thống Mỹ Barack Obama chủ trì cuộc họp thượng đỉnh về hạt nhân trong hai ngày 31/3 và 1/4 (Nguồn: CBC).

Khi chỉ còn chưa đầy 10 tháng tại vị trong văn phòng Tổng thống, ông Obama đã tiếp tục các nỗ lực ngoại giao của mình cùng lãnh đạo đến từ 50 quốc gia trong vòng hội nghị thượng đỉnh về hạt nhân lần thứ 4 và cũng là lần cuối cùng này. Thế nhưng, việc Nga tuyên bố tẩy chay hội nghị lần này do đang căng thẳng với Washington đã làm nảy sinh nhiều nghi ngờ về kết quả của hội nghị.

Hội nghị cũng diễn ra trong bối cảnh Brussels mới hứng chịu các vụ tấn công đẫm máu, khiến quan ngại về sự trỗi dậy của tổ chức phiến quân Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) càng trở nên nghiêm trọng. Nhiều nhà ngoại giao còn lo ngại rằng IS cuối cùng sẽ nhắm vào các nhà máy hạt nhân và phát triển các loại “bom bẩn” có khả năng phát phóng xạ.

Và cuối cùng, bất chấp các nỗ lực của Mỹ trong việc thuyết phục hàng chục các quốc gia từ bỏ các vật liệu chế bom hạt nhân hoặc giảm kho hạt nhân, thì lượng Uranium và Plutonium trên thế giới vẫn đầy và dễ bị những băng nhóm khủng bố nhằm vào.

Nga vắng mặt

Sự vắng mặt của Nga, một trong số các cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới, có thể ảnh hưởng xấu đến các quyết định đưa ra tại Washington. Tổng thống Mỹ Obama, trong một phát biểu trên tờ Washington Post, nói rằng: “Mỹ và Nga - cùng nhau nắm giữ đến 90% số vũ khí hạt nhân của toàn thế giới - nên cùng đàm phán để giải trừ hạt nhân”.

Trong khi đó, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov hôm 30-3 nói rằng Nga không tham dự hội nghị lần này là do “thiếu sự hợp tác đôi bên” trong việc vạch ra chương trình nghị sự. Đáp lại, người phát ngôn Nhà Trắng Josh Earnest nói rằng Nga đang “bỏ lỡ một cơ hội” và rằng sự vắng mặt của họ cho thấy “phần nào việc Nga đang tự cô lập”.

Các nỗ lực giúp cho thế giới an toàn hơn cũng bị cản trở phần nào bởi chương trình hạt nhân của CHDCND Triều Tiên và việc Pakistan đang đẩy mạnh nghiên cứu các loại vũ khí hạt nhân chiến lược có kích cỡ nhỏ hơn mà Washington lo ngại là có thể khiến tình hình trong khu vực thêm bất ổn.

Tất cả những sự việc trên dường như đều trở thành gánh nặng đối với ông Obama, người từng tuyên bố ở Prague năm 2009 về mục tiêu to lớn của mình rằng sẽ loại bỏ vũ khí hạt nhân khỏi thế giới này, tâm điểm trong nhiệm kỳ làm Tổng thống của ông. Và rất khó nói về nỗ lực giải giáp hạt nhân này sẽ đi về đâu một khi ông Obama rời văn phòng Tổng thống và được một người khác kế nhiệm.

Một tiến trình chậm chạp

Trong hội nghị lần này, Nhà Trắng đã đưa ra một danh sách các thành tựu mà Mỹ dẫn đầu đạt được trong việc giảm thiểu các vật liệu hạt nhân ở mức độ chế tạo bom và kiểm soát vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, tiến trình này đã bị chậm lại kể từ mùa hè năm 2014 và các quốc gia như Nhật Bản, Ấn Độ và Pakistan lại đang chuẩn bị cho các hoạt động có thể làm tăng kho dự trữ vật liệu hạt nhân của họ.

Nuclear Threat Initiative, một tổ chức quan sát hạt nhân, cho hay, theo Chỉ số An ninh Nguyên tử (NSI), các biện pháp giải trừ hạt nhân trong suốt 2 năm vừa qua dường như không có chút cải thiện nào. Được biết các biện pháp này gồm bảo đảm an ninh tại các nhà máy hạt nhân, an ninh trong lúc vận chuyển và khả năng thu lại các vật liệu hạt nhân bị mất.

Báo cáo của tổ chức trên cũng nói rằng, hiện nay rất nhiều lò phản ứng ở các quốc gia dễ bị tấn công trực tuyến. 7 trong số 24 quốc gia có vật liệu hạt nhân ở mức độ chế tạo vũ khí, trong đó có Trung Quốc và Bỉ, lại có chỉ số NSI thấp nhất.

Nỗi lo về “bom bẩn”

Hội nghị lần này diễn ra trong bối cảnh mà vụ đánh bom tự sát kép ở thủ đô Brussels của Bỉ mới xảy ra chưa được bao lâu. Người ta, sau đó phát hiện ra rằng 2 trong số những kẻ đánh bom tự sát đã bí mật quay phim lại hoạt động thường nhật của người đứng đầu chương trình nghiên cứu và phát triển hạt nhân của Bỉ, để rồi sau đó lên kế hoạch tổ chức tấn công vào một lò phản ứng hạt nhân của nước này, theo giới truyền thông Bỉ.

Trong khi đó, giới chuyên gia Mỹ lại không lo về việc phiến quân đánh cắp được các vật liệu chế vũ khí bằng việc chúng ăn cắp công thức chế tạo các loại bom bẩn kỹ thuật thấp, có thể được dùng để chế tạo các loại chất nổ để gây thương vong cho người dân.

Giới chức Mỹ cũng nói rằng họ không nghi ngờ gì việc IS đang có âm mưu đánh cắp các vật liệu như vậy để tổ chức các vụ tấn công khủng bố trên khắp thế giới.