Nông dân miền Tây chuyển đổi để thích ứng biến đổi khí hậu

Chuyển đổi để thích ứng

Đến xã Hồng Dân và Ninh Thạnh Lợi, tỉnh Cà Mau, nhắc chuyện hạn mặn, nhiều nông dân trồng lúa cho biết, để thích nghi, nhiều năm qua, họ đã lựa chọn các giống lúa có khả năng chịu mặn tốt để canh tác.

“Từ khi ngành nông nghiệp địa phương đưa các giống lúa chịu mặn tốt về sản xuất, nông dân được lợi rất nhiều. Bởi không chỉ thuận lợi phát triển cây lúa, cải tạo được môi trường nước vuông tôm, mà còn tạo ra 2 sản phẩm nông nghiệp cùng lúc. Các giống lúa chịu mặn còn chống chịu tốt hạn mặn, giúp nông dân yên tâm sản xuất hơn, nhất là trong những đợt hạn mặn gay gắt”, ông Nguyễn Văn Bạn, nông dân xã Hồng Dân chia sẻ.

Còn tại phường Hiệp Thành (tỉnh Cà Mau), để ứng phó với hạn hán và xâm nhập mặn, ngành chức năng đã hướng dẫn nông dân chuyển đổi từ rau màu khác sang trồng cây Thì Là lấy hạt bởi đặc tính chịu khô hạn khá tốt của loại cây này.

“Vốn đầu tư chỉ hơn 2 triệu đồng/1.000 m², khoảng 2-3 ngày mới tưới nước một lần. Với những ưu điểm dễ trồng, ít sâu bệnh, ít vốn, loại cây này giúp người dân có thu nhập ổn định hơn”, chị Trần Thị Mỹ Nhiên, nông dân ở phường Hiệp Thành cho biết.

Theo ông Phạm Văn Mười - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, thời gian qua, ngành nông nghiệp tỉnh đã hỗ trợ nông dân tích cực áp dụng các quy trình sản xuất thích ứng biến đổi khí hậu. Trên cơ sở điều kiện tự nhiên của các địa phương, ngành triển khai phát triển các mô hình trồng màu thích ứng với khí hậu ở quy mô nhỏ, phù hợp với sản xuất của nông dân như: trồng rau màu chịu khô hạn hoặc trồng lấy hạt cho vùng thiếu nước, phát triển mãng cầu xiêm, ổi ở vùng phèn mặn... Nhờ đó, giúp nông dân đạt hiệu quả sản xuất trong điều kiện khí hậu bất ổn, đồng thời, hướng nông dân sản xuất theo quy trình an toàn.

Rời Cà Mau, chúng tôi đến khu vực Vĩnh Trung, phường Ngã Năm, TP Cần Thơ - đây vốn vùng đất trũng, thường xuyên nhiễm phèn, nhiễm mặn. Trước đây, việc tìm kiếm một loại cây trồng thích hợp, mang lại hiệu quả kinh tế cao và sống bền vững trên nền đất này luôn là bài toán khó đối với người dân địa phương.

Tuy nhiên, mô hình mãng cầu gai (mãng cầu xiêm) ghép trên gốc cây bình bát xuất hiện đã tạo nên bước ngoặt lớn khi cây thích ứng mạnh mẽ với vùng đất này cho trái nhiều, ra trái quanh năm và giúp nhiều hộ gia đình có của ăn của để.

“Cây mãng cầu gai mà ghép với gốc bình bát thì dù nước có ngập, nó cũng không chết; khi gặp nắng hạn kéo dài, chỉ cần tưới nước một tuần hoặc hai tuần/lần là được. Do ghép với gốc bình bát nên cây mãng cầu gai cũng không sợ mặn.”, ông Lê Văn Vui (66 tuổi) chia sẻ.

Thích ứng phải đi cùng với giải quyết đầu ra

Giải quyết được câu chuyện tìm được cây trồng thích ứng thổ nhưỡng, nhưng nhiều hộ nông dân trồng mãng cầu xiêm phường Ngã Năm, TP Cần Thơ lại từng đối mặt với cảnh được mùa mất giá do cung vượt cầu vì diện tích mãng cầu xiêm liên tục tăng. Trước tình cảnh trên, nhiều hộ dân nơi đây đã xử lý kỹ thuật để cây cho trái nghịch vụ; đồng thời mạnh dạn chế biến mãng cầu thành một số sản phẩm như: trà mãng cầu, kẹo mãng cầu, rượu mãng cầu... từ đó giải quyết đầu ra và nâng tầm giá trị sản phẩm.

Chị Lê Ngọc Hiền - Chủ nông trại Peace Farm (Khóm 9, phường Long Châu, tỉnh Vĩnh Long) cho rằng, biến đổi khí hậu cũng làm thị trường thay đổi. Khi thời tiết bất lợi khiến một vùng không thể sản xuất rau, nguồn cung giảm thì giá có thể tăng. Nhưng khi thời tiết thuận lợi, nhiều nơi cùng xuống giống, sản lượng tăng và giá lại giảm. Vì vậy, người làm nông cần chủ động hơn trong tiêu thụ; thị trường, sản phẩm và cách đưa sản phẩm đến người mua cần được tính toán ngay từ đầu.

“Nền tảng số đang mở thêm một hướng đi. TikTok, Facebook, Zalo, YouTube... có thể trở thành những kênh để người sản xuất giới thiệu sản phẩm mà không nhất thiết phải phụ thuộc hoàn toàn vào một sàn thương mại điện tử hay một đầu mối tiêu thụ. Những video ngắn cũng có thể giúp khách hàng nhìn thấy quá trình sản xuất và hiểu hơn về giá trị của sản phẩm. Giá trị ấy không chỉ nằm ở chuyện sản phẩm ngon hay đẹp. Người mua ngày càng có thể quan tâm đến sản phẩm được tạo ra như thế nào, người trồng sử dụng phương pháp gì, có chú ý đến môi trường hay không. Vì thế, việc kể lại hành trình từ làm đất, gieo trồng, chăm sóc đến thu hoạch có thể giúp sản phẩm tạo được sự khác biệt. Đây cũng là cách lan tỏa một tư duy làm nông nghiệp mới bằng chính kết quả thực tế”, chị Lê Ngọc Hiền - Chủ nông trại Peace Farm chia sẻ.

Có thể thấy thích ứng biến đổi khí hậu không phải một giải pháp riêng lẻ. Đó là quá trình thay đổi từ cách nhìn về vùng đất, lựa chọn cây trồng đến cách tìm đầu ra cho sản phẩm.