Phát hiện mới làm rõ diện mạo Điện Kính Thiên

Ngày 14/9, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long-Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học tổ chức hội thảo khoa học báo cáo sơ bộ kết quả khai quật thăm dò khu vực Chính điện Kính Thiên năm 2026. Các đại biểu cũng trực tiếp tìm hiểu hiện trường khai quật tại hố khảo cổ số 9 Hoàng Diệu - khu vực có vị trí đặc biệt quan trọng trong tổng thể Di sản Hoàng thành Thăng Long.

Theo PGS.TS Tống Trung Tín, Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam, Chủ nhiệm Dự án, năm 2026, cuộc khai quật được thực hiện tại nền điện Kính Thiên, khu vực nhà Pháo binh - CT04, với tổng diện tích 910m².

Đáng chú ý, tổng hợp kết quả 4 đợt khai quật tại khu vực nền điện Kính Thiên cho thấy địa tầng dày tới 6m, gồm các lớp văn hóa liên tục từ thời Đại La (thế kỷ VII-IX), Đinh - Tiền Lê (thế kỷ X), Lý (thế kỷ XI-XII), Trần (thế kỷ XIII-XIV), Lê sơ (thế kỷ XV-XVI), Lê Trung Hưng (thế kỷ XVII-XVIII) đến Nguyễn (thế kỷ XIX). Đây là địa tầng dày và đầy đủ bậc nhất về lịch sử Thăng Long-Hà Nội được phát hiện cho đến nay.

Cuộc khai quật cũng làm rõ hơn dấu tích điện Long Thiên thời Nguyễn, được xây dựng dưới triều vua Gia Long theo kiểu kiến trúc “Trùng thiềm điệp ốc”, gồm tiền điện và chính điện đặt chung trên một nền móng, kết nối bằng gian thừa lưu. Đáng chú ý, giới hạn Đông-Tây của điện Long Thiên hoàn toàn trùng khớp với giới hạn Đông-Tây của tòa nhà Pháo binh thời Pháp thuộc.

Bên dưới nền điện Long Thiên là dấu tích Chính điện Kính Thiên thời Lê sơ và Lê Trung Hưng. Theo chính sử, nền điện Kính Thiên được đắp hoàn toàn nhân tạo, với mặt bằng được đắp đầm quy chuẩn bằng đất sét và các vật liệu vỡ, sau đó mới quy hoạch vị trí các móng cột.

Hệ thống móng cột phát lộ gồm móng đơn và móng kép. Móng đơn có kích thước từ 2,8-3,5 x 2,5-3,5m; móng kép từ 5,4-6,1 x 2,7-3m. Đặc biệt, các móng cột còn được xây dựng thêm móng lõi cột, có kích thước lớn và kỹ thuật phức tạp. Theo đánh giá của các nhà khảo cổ, đây là hệ thống móng cột có quy mô lớn, kỹ thuật tinh vi, tiêu biểu trong lịch sử kiến trúc Việt Nam. Móng đơn chủ yếu nằm trong lòng kiến trúc, trong khi móng kép phân bố ở khu vực rìa bên ngoài.

Từ hệ thống móng đã xuất lộ, các nhà nghiên cứu có cơ sở xác định Chính điện Kính Thiên có giới hạn Đông-Tây gồm 9 gian với 10 hàng cột; chiều Bắc-Nam gồm 5 gian với 6 hàng cột.

Theo PGS.TS Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, kết quả nghiên cứu khảo cổ học trong 15 năm qua, đặc biệt những phát hiện mới năm 2026, đã giúp nhận diện ngày càng rõ diện mạo Điện Kính Thiên thời Lê. “Những dấu tích này đã đủ cơ sở để chúng ta tiến hành một cuộc đại phục dựng Điện Kính Thiên. Điều đặc biệt là các kết quả khảo cổ đã có sự kết hợp, thống nhất chặt chẽ với hệ thống tư liệu thư tịch, tạo nên sự bổ trợ và kiểm chứng lẫn nhau giữa tư liệu lịch sử và những bằng chứng trực tiếp trên thực địa”, PGS.TS Nguyễn Quang Ngọc nhận định.

Những kết quả mới cũng củng cố giả thiết cho rằng trước khi Chính điện Kính Thiên thời Lê được xây dựng, khu vực này từng tồn tại Chính điện Thiên An thời Trần và các điện Thiên An, Càn Nguyên thời Lý. Việc phát hiện địa tầng liên tục với lịch sử khoảng 1.300 năm tạo thêm cơ sở khoa học cho giả thiết này.

Ngoài nền điện và hệ thống móng cột, cuộc khai quật còn phát hiện dấu tích sân điện Kính Thiên, vật liệu xây dựng bó nền điện, cấu trúc sân điện ở phía Tây cùng một số dấu tích kiến trúc liên quan khác. Hệ thống tư liệu mới bổ sung thêm cơ sở cho việc nghiên cứu lịch sử, kiến trúc và quá trình hình thành, phát triển của khu vực trung tâm Hoàng thành Thăng Long.

Theo PGS.TS Trần Đức Cường, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, kết quả khai quật năm 2026 cùng hệ thống tư liệu thu được trong thời gian qua cho thấy khu di tích có bề dày lịch sử với nhiều tầng văn hóa. Đây là di tích đặc biệt, có giá trị lớn đối với lịch sử, khảo cổ học và văn hóa Việt Nam, đồng thời hiếm có trong hệ thống các khu di tích kinh thành trên thế giới.

Sau hơn 15 năm nghiên cứu, trên cơ sở kết hợp chính sử, bản đồ cổ, kết quả khai quật khảo cổ, nghiên cứu kiến trúc và nghi lễ cung đình, các nhà khoa học trong nước cùng chuyên gia quốc tế thống nhất nhận định: Điện Kính Thiên và không gian Chính điện Kính Thiên nằm trong khu trung tâm Cấm Thành là trung tâm quyền lực và không gian nghi lễ cung đình, là biểu trưng cao nhất cho quyền lực Quốc gia Đại Việt xuyên suốt 4 thế kỷ (thế kỷ 15-18).

Các tư liệu mới tiếp tục đáp ứng các khuyến nghị của UNESCO/ICOMOS, Thông cáo Hà Nội 2022 và yêu cầu của Luật Di sản văn hóa, đồng thời bổ sung cơ sở khoa học cho nghiên cứu phục dựng Chính điện Kính Thiên và không gian chính điện. Đây được xác định là điểm nhấn quan trọng trong việc tôn vinh và phát huy giá trị nổi bật toàn cầu của Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long-Hà Nội.