Phát triển bền vững trên nền tảng ESG

Sáng 30/01 tại Hà Nội, Viện Quản trị Kinh doanh – Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội phối hợp với Công ty Cổ phần Halcom Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học “ESG và các vấn đề về phát triển bền vững tại Việt Nam”.

ESG phát triển mạnh mẽ từ đầu những năm 2000 cùng với xu hướng thúc đẩy phát triển bền vững toàn cầu và hiện đang dần trở thành “luật chơi mới” của thương mại quốc tế. ESG được sử dụng rộng rãi để đánh giá rủi ro dài hạn cũng như chất lượng quản trị của doanh nghiệp—từ phát thải carbon, lao động đến minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Thách thức từ thực tiễn triển khai

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Vũ Văn Tiến , Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Trưởng Ban Tuyên Giáo – UBTƯ MTTQ Việt Nam khẳng định phát triển bền vững luôn là quan điểm chỉ đạo xuyên suốt, nhất quán của Đảng ta. Đại hội 14 của Đảng tiếp tục khẳng định yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trên nền tảng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; coi đây là động lực chủ yếu để đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Trong bối cảnh đó, ESG không chỉ là một khái niệm hay bộ tiêu chí kỹ thuật có nguồn gốc từ bên ngoài, mà cần được nhìn nhận như một tư duy quản trị mới, một công cụ quan trọng để hiện thực hóa các chủ trương, đường lối của Đảng về phát triển bền vững, tăng trưởng xanh và xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại.

Trưởng ban Tuyên giáo – UBTƯ MTTQ Việt Nam cũng chỉ ra việc triển khai ESG tại Việt Nam hiện nay vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức như thể chế nhìn chung chưa hoàn thiện, còn nhiều vướng mắc; hệ thống chuẩn mực quốc tế chưa hoàn toàn tương thích với đặc điểm của nền kinh tế đang phát triển; năng lực dữ liệu, đo lường và kiểm chứng còn hạn chế. Đặc biệt, phần lớn doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa, nếu không có lộ trình và cơ chế hỗ trợ phù hợp thì ESG có thể trở thành gánh nặng tuân thủ, thậm chí làm gia tăng nguy cơ hình thức hóa, “tô xanh”, đi ngược lại mục tiêu phát triển bền vững mà Đảng ta đã xác định.

Chia sẻ góc nhìn này, ông Nguyễn Quang Huân, Phó Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Khoa học Công nghệ và Chuyển đổi số (UBTƯ MTTQ Việt Nam), Chủ tịch HĐQT Công ty CP Halcom Việt Nam chỉ ra thách thức hiện nay là ESG chưa được tích hợp một cách hệ thống vào chiến lược, vận hành và quản trị. Cụ thể, về thể chế chính sách, khung quy định còn phân mảnh, thiếu chuẩn công bố rủi ro khí hậu (TCFD), báo cáo ESG đa khung, thiếu hội tụ, khó so sánh và kiểm chứng dữ liệu. Về phía doanh nghiệp, ESG vẫn còn thiên về hình thức, thiếu dữ liệu và KPI, ESG chưa gắn với chiến lược và rủi ro về ESG washing và ESG hushing.

PGS.TS Phan Chí Anh, Viện trưởng Viện Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội khẳng định ESG đang dần trở thành một khung đánh giá quan trọng để đo lường mức độ bền vững và trách nhiệm của doanh nghiệp bên cạnh các chỉ tiêu tài chính truyền thống.

Tại Việt Nam, ESG ở giai đoạn đầu được tiếp cận rời rạc dưới hình thức trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR), bảo vệ môi trường và tuân thủ pháp luật lao động. Từ sau năm 2018, khi Việt Nam tham gia sâu hơn vào các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới và chuỗi cung ứng toàn cầu, ESG mới bắt đầu được nhìn nhận như một mô hình quản trị tổng hợp của doanh nghiệp.

PGS.TS Phan Chí Anh chỉ ra ba lý do ủng hộ ESG giúp doanh nghiệp Việt Nam hướng tới bền vững gồm: ESG cung cấp khung định hướng quản trị bền vững có hệ thống, giúp doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường và dòng vốn quốc tế, thúc đẩy đổi mới công nghệ và hiệu quả dài hạn.

Dù vậy, Viện trưởng Viện Quản trị Kinh doanh cũng chỉ ra ba lý do khiến ESG chưa chắc giúp doanh nghiệp Việt Nam bền vững. Đó là tiêu chuẩn ESG mang tính “ngoại sinhˮ, chưa phù hợp bối cảnh Việt Nam; ESG dễ bị biến thành công cụ hình thức; chi phí tuân thủ ESG có thể làm giảm sức cạnh tranh ngắn hạn.

Nội địa hóa ESG vì tăng trưởng bền vững

Khẳng định ESG là công cụ của kinh doanh bền vững, PGS.TS Phan Chí Anh chỉ ra các tiêu chuẩn ESG hiện hành có tiềm năng giúp doanh nghiệp Việt Nam hướng tới sản xuất – kinh doanh bền vững, nhưng chưa thực sự đủ điều kiện để phát huy hiệu quả tối ưu nếu không được nội địa hóa, đơn giản hóa và hỗ trợ thể chế phù hợp.

“ESG không tự động tạo ra bền vững, nếu thiếu dữ liệu đáng tin cậy và năng lực thực thi của tổ chức doanh nghiệp” - PGS.TS Phan Chí Anh cho hay.

Nhấn mạnh, cần chuyển hóa ESG thành hành động cụ thể, TS. Vũ Văn Tiến lưu ý khi áp dụng ESG cần phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam, gắn với năng lực triển khai của từng ngành, từng địa phương, từng doanh nghiệp: “Khi được nội địa hóa đúng hướng, ESG sẽ không chỉ là yêu cầu hội nhập, mà còn trở thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững và bao trùm. Trong đó, việc nội địa hóa ESG phải được đặt trong tổng thể các chủ trương lớn của Đảng về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số”.

Đồng thời, TS. Vũ Văn Tiến cho biết với chức năng tư vấn, phản biện và kiến tạo chính sách, Hội đồng Tư vấn về Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số thuộc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp các luận cứ khoa học phục vụ xây dựng hệ chỉ số ESG phù hợp theo ngành, theo quy mô doanh nghiệp; đồng thời thúc đẩy chuẩn hóa, số hóa dữ liệu và ứng dụng công nghệ trong đo lường, giám sát, kiểm chứng. Qua đó, góp phần bảo đảm ESG được triển khai một cách thực chất, minh bạch và hiệu quả.