Phía sau những khoản vay siêu tốc

Cẩn trọng khi vay tiền trên mạng

Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Cần Thơ vừa khởi tố bị can Lâm Phú Nhựt (SN 2001, trú phường Ô Môn, TP Cần Thơ) về tội “lừa đảo chiếm đoạt tài sản”.

Theo thông tin ban đầu, do có nhu cầu vay tiền, một người dân tìm kiếm thông tin hỗ trợ trên mạng xã hội và liên hệ với một đối tượng tự giới thiệu có thể giúp làm thủ tục vay. Qua xác minh, cơ quan Công an xác định Lâm Phú Nhựt là người thực hiện hành vi trên.

Ngày 6/8, Nhựt hẹn người vay đến một địa điểm trên địa bàn phường Thốt Nốt (TP Cần Thơ) để làm thủ tục. Tại đây, Nhựt yêu cầu người vay cung cấp căn cước công dân và sử dụng điện thoại của người này để thực hiện các thao tác liên quan. Sau khi hoàn tất thủ tục trên ứng dụng vay tiền, khoản vay 40 triệu đồng được phê duyệt. Khi tiền được giải ngân, Nhựt nói hạn mức vay không phù hợp nên không tiếp tục thực hiện khoản vay. Tuy nhiên, theo cơ quan Công an, số tiền đã được Nhựt chuyển sang tài khoản khác mà người vay không biết.

Thời gian gần đây có nhiều ứng dụng vay tiền trực tuyến xuất hiện trên mạng xã hội với các khẩu hiệu như “không cần thế chấp”, “duyệt hồ sơ trong 5 phút”, “nhận tiền ngay trong ngày”. Với nhiều người đang gặp khó khăn tài chính, đây được xem như chiếc “phao cứu sinh” tạm thời. Tuy nhiên, thực tế cho thấy phía sau lớp vỏ “công nghệ tài chính” lại là hệ sinh thái tín dụng đen trá hình. Các đối tượng thường áp dụng chiêu thức cho vay khoản nhỏ ban đầu để tạo sự tin tưởng. Nhưng đi kèm đó là hàng loạt khoản phí ẩn, phí dịch vụ, lãi chồng lãi và điều khoản bất lợi mà người vay ít khi đọc kỹ trong hợp đồng điện tử.

Nhiều người chỉ vay vài triệu đồng nhưng sau thời gian ngắn, số tiền phải trả tăng gấp nhiều lần. Chỉ cần chậm thanh toán vài ngày, người vay lập tức bị gọi điện đòi nợ liên tục, nhắn tin đe dọa, xúc phạm danh dự.

Đáng lo ngại hơn, khi cài đặt app vay tiền, người dùng thường vô tình cấp quyền truy cập danh bạ, hình ảnh, dữ liệu cá nhân trên điện thoại. Đây chính là “vũ khí” để các đối tượng khai thác nhằm khủng bố tinh thần nạn nhân.

Không ít trường hợp bị cắt ghép hình ảnh nhạy cảm, đăng tải lên mạng xã hội hoặc gửi cho người thân, đồng nghiệp để gây áp lực trả nợ. Những cuộc gọi đòi nợ diễn ra từ sáng đến đêm khiến nhiều người rơi vào trạng thái hoảng loạn, suy sụp tinh thần.

Cần nâng cao cảnh giác

Một trong những nguyên nhân lớn là nhu cầu tài chính cấp bách. Trong bối cảnh áp lực chi tiêu gia tăng, nhiều người cần tiền gấp để chữa bệnh, đóng học phí, kinh doanh hoặc xử lý các sự cố cá nhân nên dễ dàng tìm đến các khoản vay trực tuyến.

Chỉ với vài cú chạm trên điện thoại, nhiều người dễ dàng nhận được khoản vay “giải ngân trong 5 phút”, hay được mời gọi tham gia các “sàn đầu tư sinh lời 30 - 50% mỗi tháng”. Nhưng đằng sau những lời quảng cáo hào nhoáng ấy là những chiếc bẫy tài chính được giăng sẵn, khiến không ít nạn nhân rơi vào vòng xoáy nợ nần, mất sạch tài sản, bị khủng bố tinh thần, thậm chí tan vỡ gia đình.

Trong khi đó, việc tiếp cận tín dụng chính thống vẫn còn những rào cản nhất định như yêu cầu chứng minh thu nhập, lịch sử tín dụng, tài sản bảo đảm hoặc quy trình xét duyệt kéo dài. Điều này khiến một bộ phận người dân chấp nhận “đánh liều” với các app vay tiền không rõ nguồn gốc.

Ngoài ra, tâm lý muốn làm giàu nhanh cũng khiến nhiều người trở thành mục tiêu của các đường dây lừa đảo đầu tư tài chính, tiền ảo. Chỉ cần thấy lợi nhuận cao, rút tiền dễ ở giai đoạn đầu, nhiều người lập tức tin tưởng và tiếp tục nạp vốn.

Các chuyên gia cho rằng, mạng xã hội hiện đang góp phần “bình thường hóa” những hoạt động tài chính rủi ro. Những quảng cáo xuất hiện dày đặc trên Facebook, TikTok, Zalo… với hình ảnh giàu sang, xe sang, lợi nhuận khủng khiến người dùng dễ bị tác động tâm lý.

Đáng chú ý, các đối tượng còn tận dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo hình ảnh, video giả mạo, thậm chí giả giọng nói nhằm tăng độ tin cậy. Điều này khiến việc nhận diện lừa đảo ngày càng khó khăn hơn.

Theo cơ quan Công an, dữ liệu cá nhân hiện được xem là “mỏ vàng” của tội phạm công nghệ cao. Một khi bị đánh cắp, người dùng rất khó kiểm soát việc thông tin của mình bị sử dụng vào mục đích gì. Bên cạnh sự vào cuộc của cơ quan chức năng, điều quan trọng nhất vẫn là nâng cao nhận thức và kỹ năng phòng vệ của người dân trên môi trường số.

Hiện nay, pháp luật Việt Nam đã có các quy định xử lý hành vi cho vay nặng lãi, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân. Tuy nhiên, các đối tượng thường đặt máy chủ ở nước ngoài, sử dụng tài khoản ảo và liên tục thay đổi phương thức hoạt động khiến việc điều tra, xử lý gặp nhiều khó khăn.

Do đó, cần tăng cường phối hợp giữa lực lượng công an, ngân hàng, cơ quan quản lý viễn thông và nền tảng mạng xã hội nhằm ngăn chặn từ sớm các ứng dụng, website và tài khoản có dấu hiệu lừa đảo.

Cơ quan Công an khuyến cáo người dân tuyệt đối không vay tiền hoặc đầu tư qua các nền tảng không rõ nguồn gốc; không chia sẻ thông tin cá nhân, mã OTP, tài khoản ngân hàng cho người lạ. Khi phát hiện dấu hiệu bị lừa đảo, cần nhanh chóng ngừng giao dịch, lưu lại bằng chứng, liên hệ ngân hàng để phong tỏa tài khoản liên quan và trình báo cơ quan Công an nơi gần nhất để được hỗ trợ xử lý theo quy định pháp luật.