Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương: Mỗi giá trị văn hóa của dân tộc giống như một mạch nguồn

Học cách tạo môi trường để sản phẩm sáng tạo bước ra thế giới

Ngày 10/10, phát biểu tại Hội thảo khoa học cấp quốc gia: “Phát huy giá trị văn hoá Việt Nam thành một động lực quan trọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương cho rằng, phải chuyển các giá trị văn hóa và phẩm chất con người Việt Nam thành nguồn lực phát triển, năng lực cạnh tranh và sức mạnh mềm quốc gia.

“Đất nước chúng ta không thiếu tài nguyên văn hóa. Một lịch sử lâu dài, hệ thống di sản phong phú, 54 dân tộc với những sắc thái đặc sắc, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài giàu khả năng kết nối, quan trọng nhất là con người Việt Nam cần cù, linh hoạt, giàu tình cảm và có sức sáng tạo”, ông Sơn nói và đặt vấn đề, làm thế nào để những giá trị ấy đi vào đời sống bằng những con đường mới.

Đưa ra dẫn chứng một làn điệu dân ca có thể trở thành chất liệu cho âm nhạc đương đại; một họa tiết truyền thống có thể đi vào thời trang và thiết kế; một di sản có thể trở thành hạt nhân cho du lịch sáng tạo; một câu chuyện lịch sử có thể trở thành phim ảnh, trò chơi, hoạt hình và sản phẩm số, theo ông Sơn khi văn hóa đi vào sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm một cách có trách nhiệm, chúng ta không làm cho văn hóa thấp đi mà đang mở rộng đời sống của văn hóa.

Kinh nghiệm Hàn Quốc cho thấy, có thể biến âm nhạc, điện ảnh, truyền hình, trò chơi, ẩm thực thành một hệ sinh thái vừa tạo doanh thu, việc làm, vừa mở rộng ảnh hưởng quốc gia. Vương quốc Anh cũng gắn công nghiệp sáng tạo với công nghệ, tài năng và thị trường toàn cầu. Điều đáng học không phải sao chép sản phẩm của họ mà học cách tạo môi trường để tài năng được phát hiện, ý tưởng được đầu tư, quyền sở hữu trí tuệ được bảo vệ và sản phẩm sáng tạo có thể bước ra thế giới.

Ở Việt Nam, ông Sơn nêu rõ, tinh thần ấy cần được kết nối giữa Nghị quyết 80 về văn hóa, Nghị quyết 57 về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế; Nghị quyết 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật. Bởi văn hóa muốn trở thành động lực phải gặp công nghệ, thị trường, thể chế, và thế giới.

Chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển văn hóa

Muốn văn hóa trở thành động lực, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương đề nghị, phải chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển văn hóa. Theo đó, Nhà nước không thể sáng tạo thay nghệ sĩ, không thể kinh doanh thay doanh nghiệp, không thể áp đặt thị hiếu cho công chúng. Nhưng Nhà nước có thể kiến tạo môi trường để những ý tưởng tốt có cơ hội trở thành giá trị. Hoàn thiện thể chế, bảo vệ quyền tác giả, phát triển thị trường văn hóa minh bạch, tạo cơ chế tài chính phù hợp, xây dựng dữ liệu và hạ tầng văn hóa số, khuyến khích hợp tác công - tư và nuôi dưỡng tài năng trẻ.

“Trong kỷ nguyên số, điều này càng cấp thiết. Không gian mạng đã trở thành một không gian văn hóa thực sự, nơi thị hiếu, lối sống và cả căn tính của mỗi người được hình thành hàng ngày. Vì vậy, không chỉ cần ngăn chặn nội dung xấu, quan trọng hơn là phải tạo ra thật nhiều nội dung Việt Nam hay, hấp dẫn có sức cạnh tranh. Phải biết kể câu chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ của thời đại trên chính những nền tảng người trẻ đang sống, học tập và sáng tạo”, ông Sơn nhấn mạnh.

Nhắc lại những gợi mở sâu sắc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: “Số hóa di sản không chỉ là lưu trữ, mà phải để giáo dục, sáng tạo, lan tỏa và trở thành nguồn lực cho phát triển”, ông Sơn cho hay đó chính là tinh thần cần theo đuổi, không đóng băng văn hóa trong quá khứ, mà làm cho những giá trị đã được lịch sử chắt lọc tiếp tục sinh sôi trong đời sống mới.

Ông Sơn cũng cho rằng, kỷ nguyên mới đòi hỏi phải chuyển từ câu hỏi “chúng ta có những giá trị văn hóa gì?” sang“Chúng ta làm gì để những giá trị ấy tạo ra sức mạnh cho đất nước?”. Sức mạnh ấy trước hết nằm ở con người. Mỗi con người Việt Nam có bản lĩnh nhưng cởi mở, có căn cốt văn hóa nhưng giàu khả năng sáng tạo, tự tin hội nhập nhưng không đánh mất mình. Sức mạnh nằm ở những di sản được sống cùng hiện tại, ở những tác phẩm chạm đến trái tim công chúng, ở những doanh nghiệp biết biến sáng tạo thành giá trị, ở những thành phố biết dùng văn hóa để nâng cao chất lượng sống, một quốc gia biết dùng văn hóa để xây dựng niềm tin, hình ảnh và vị thế.

Từ điện Kính Thiên ngày hôm nay, ông Sơn nghĩ đến một hình ảnh rộng lớn hơn. Đó là mỗi giá trị văn hóa của dân tộc đều giống như một mạch nguồn. Nếu chỉ khoanh lại để bảo vệ, mạch nguồn ấy vẫn còn, nhưng chưa tạo được dòng chảy.

“Nhiệm vụ của chúng ta là làm cho mạch nguồn ấy gặp nhau, chảy vào giáo dục, chảy vào công nghệ, du lịch, công nghiệp sáng tạo, đời sống đô thị, ngoại giao và từng lựa chọn sống của mỗi người Việt Nam. Khi đó, văn hóa không chỉ là điều tự hào khi nhìn lại, văn hóa sẽ trở thành sức mạnh giúp chúng ta đi tới”, ông Sơn nêu rõ.