Phòng, chống tham nhũng: Không được 'quên' kê khai tài sản

Ông Francesco Checchi.

Đánh giá chung về Hội thảo, ông Francesco Checchi cho rằng có nhiều tham luận của các nhiều diễn giả của nhiều tổ chức khác nhau, các cơ quan chống tham nhũng trong khu vực, từ mạng lưới của các tổ chức tư nhân, các doanh nghiệp và các tổ chức dân sự, điều này thể hiện sự cởi mở của Chính phủ Việt Nam. “Chính phủ Việt Nam rất cởi mở, không sợ khi gặp phải những lời phê bình, bởi vì phê bình cũng chính là động lực để chúng ta phát triển, chúng ta cũng mong muốn có những cuộc thảo luận thẳng thắn để thúc đẩy công tác phòng, chống tham nhũng trong thời gian tới”.

Về kinh nghiệm của các nước trong công tác chống tham nhũng - theo ông F.Checchi - ở các cấp phường, xã người dân, tổ chức cộng đồng cũng có tiếng nói trong quá trình đưa ra các quyết sách của địa phương mình, thậm chí có vai trò rất quan trọng trong việc giám sát, thực thi chính sách của Nhà nước, giám sát ngân sách của Chính phủ, được sử dụng ra sao.

Ngoài ra thì trong Công ước Phòng, chống tham nhũng của LHQ cũng có một điều quan trọng đó là tiếp cận thông tin, về chi ngân sách, minh bạch các thủ tục... Đó cũng là những cách thức cần xem xét và cân nhắc trong công tác phòng, chống tham nhũng. “Trong trình bày của mình, đại diện Thanh tra Chính phủ Viêt Nam đã trình bày những vấn đề đã và đang làm để thúc đẩy người dân tố cáo tham nhũng. Tiếp cận thông tin, công khai hóa các thông tin cải cách hành chính công, đó cũng chính là những định hướng quan trọng và nếu kiên định và thực hiện những định hướng như vậy thì Việt Nam sẽ thành công”- ông F.Checchi nói.

Về vấn đề các quan chức có kê khai tài sản nhưng không thông tin cho người dân biết, theo ông F.Checchi đã có một số quốc gia đã áp dụng biện pháp công khai tài sản của các công chức. Tuy nhiên, để áp dụng cần lưu ý một số điểm, trước tiên là nó có vi phạm quyền riêng tư của người đó không; Thứ hai là an ninh an toàn cho họ. Do đó để thực hiện biện pháp này cần có trách nhiệm bảo vệ an toàn thông tin cho họ. Ví dụ như, ở Philippines, họ cũng đã yêu cầu các công chức cấp cao phải công khai tổng tài sản cho người dân được biết, nhưng sẽ không cho mọi người biết nhà họ ở đâu, gửi tiền ở đâu. Điều quan trọng, các cơ quan pháp luật quản lý được nội dung kê khai tài sản và phải đảm bảo người kê khai phải kê đúng kê đủ và nếu phát sinh tài sản phải kê khai chứ không được “quên”.

Tham nhũng liên quan đến việc “bôi trơn”, theo ông F.Checchi, trước tiên cần có những cải cách về mặt pháp luật, cần có những công cụ về mặt pháp luật để giải quyết triệt để vấn đề tham nhũng giữa khu vực công và khu vực tư. Có thể có nhiều cách khác nhau, nhưng một trong những biện pháp đó là hình sự hóa hành vi tham nhũng, hối lộ có yếu tố nước ngoài. Ví dụ, có một công ty nước ngoài đến Việt Nam mà họ hối lộ cán bộ, công chức... thì trước tiên bản thân họ phải chịu trách nhiệm hình sự tại nước của họ.

Ngoài ra, chúng ta cũng cần bổ sung các hình phạt khác như yêu cầu bồi thường về mặt dân sự, thiệt hại mà họ gây ra tại đất nước đó. Còn về vấn đề “lợi ích nhóm”, ông F.Checchi cho rằng quy định có lợi cho một nhóm người là vấn đề phức tạp xảy ra ở nhiều nước. Đây có thể hiểu là những xung đột lợi ích của một nhóm lợi ích, công ty hoặc một cá nhân với lợi ích của cái chung, của xã hội, nhà nước mà nhóm lợi ích này có quan hệ gần gũi với cơ quan, cá nhân quan chức. Theo đó có thể có 2 cách:

Thứ nhất, cần hoàn thiện thể chế pháp luật, chế tài để xử lý như việc trước khi bổ nhiệm một cá nhân lên vị trí có quyền lực, dễ tham nhũng thì phải công khai tài sản, cổ phiếu nắm giữ ở DN…

Thứ hai, cơ quan thực thi pháp luật không chỉ biết rằng người đó có tài sản mà phải có khả năng phân tích xem người này có vị trí, vai trò ảnh hưởng như thế nào đối với một ngành nhất định hay không? Bên cạnh đó, cũng cần đảm bảo thông tin, đăng ký, theo dõi chủ sở hữu thực sự của các công ty, tập đoàn bởi vì nhiều người chỉ đứng đằng sau các công ty, tập đoàn mà thôi.