Phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực: Chuyển từ “xử lý hậu quả” sang “phòng ngừa từ gốc”
Một trong những vấn đề quan trọng liên quan đến phòng ngừa tham nhũng “từ sớm, từ xa” chính là xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính, Chính phủ liêm chính, cơ quan liêm chính. Bởi mọi yếu tố đều được xuất phát từ công tác cán bộ. Bởi vậy, cần tăng cường kiểm soát quyền lực, giám sát bằng dữ liệu, gắn với trách nhiệm giải trình.
“Phòng bệnh hơn chữa bệnh”
Báo cáo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực cho thấy, trong 6 tháng đầu năm, Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư đã ban hành hơn 30 nghị quyết, chỉ thị, quy định, kết luận về xây dựng Đảng, hệ thống chính trị, phát triển kinh tế - xã hội và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Quốc hội, Chính phủ chỉ đạo rà soát, sửa đổi, bổ sung, ban hành gần 300 văn bản quy phạm pháp luật để kịp thời thể chế hóa các chủ trương mới của Đảng, khắc phục những sơ hở, bất cập, tháo gỡ điểm nghẽn và tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực, phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Theo ông Đặng Văn Dũng - Phó Trưởng Ban Nội chính Trung ương, cấp ủy, ủy ban kiểm tra các cấp thi hành kỷ luật 65 tổ chức đảng và 3.375 đảng viên, trong đó có 2 cán bộ thuộc diện Trung ương quản lý. Qua thanh tra, kiểm toán đã kiến nghị thu hồi 799,4 tỷ đồng và 31ha đất. Các cơ quan tiến hành tố tụng trong cả nước đã khởi tố mới 1.985 vụ án với 4.671 bị can, truy tố 1.886 vụ án với 4.520 bị can, xét xử sơ thẩm 1.721 vụ án với 4.415 bị cáo về các tội tham nhũng, kinh tế, chức vụ; trong đó, đối với các vụ án, vụ việc thuộc diện Ban Chỉ đạo theo dõi, chỉ đạo đã khởi tố mới 5 vụ án với 52 bị can; khởi tố bổ sung 58 bị can trong 5 vụ án.
Từ đầu năm đến nay, trong giai đoạn điều tra, đã tạm giữ, kê biên, phong tỏa, thu giữ số tài sản trị giá hàng nghìn tỷ đồng; trong giai đoạn truy tố, xét xử, thu hồi hơn 1.300 tỷ đồng; trong giai đoạn thi hành án dân sự đã thu hồi hơn 3.996 tỷ đồng, trong đó có hơn 1.841 tỷ đồng thu hồi được trong các vụ án thuộc diện Ban Chỉ đạo theo dõi, chỉ đạo.
Đặc biệt, phát biểu tại phiên họp thứ 30 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực diễn ra cuối tuần qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực yêu cầu, trong thời gian tới, công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực phải được đặt trong yêu cầu cao hơn, toàn diện hơn. Chuyển mạnh từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ gốc, từ sớm, từ xa; từ xử lý vụ việc sang hoàn thiện thể chế; từ rà soát thống kê sang xử lý dứt điểm. Tập trung xây dựng thể chế để không thể tham nhũng; phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, không vì chống tham nhũng, lãng phí mà làm cho cán bộ không dám làm, đùn đẩy, né tránh, sợ trách nhiệm.
Ông Lê Như Tiến - ĐBQH khoá XIII cho rằng, ngay trong Luật Phòng, chống tham nhũng đã xác định yếu tố “phòng” trước tiên, sau đó mới đến “chống”. Bởi “phòng” là tìm mọi cách để ngăn chặn từ sớm, từ xa, không để xảy ra tham nhũng. Phòng ngừa là chính, cơ bản, lâu dài; phát hiện, xử lý là quan trọng, đột phá. Do đó, cần thực hiện đồng bộ các biện pháp để xây dựng, hoàn thiện cơ chế “4 không” trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực gồm: “không thể”, “không dám”, “không muốn”, “không cần”. Trong đó luật pháp chặt chẽ, không thể lợi dụng để tham nhũng; không dám tham nhũng do bị trừng phạt nghiêm minh khi vi phạm; có chế độ lương, thu nhập đảm bảo cuộc sống nên không cần tham nhũng; có lòng tự trọng, liêm chính không muốn tham nhũng.
“Phòng bệnh hơn chữa bệnh; phòng cháy hơn chữa cháy. Vì thế việc phòng ngừa từ gốc, từ sớm, từ xa, không để xảy ra tham nhũng, lãng phí sẽ không mất cán bộ, mất tài sản của Nhà nước, và quan trọng hơn là mất niềm tin của nhân dân”- ông Tiến nói và cho rằng kê khai tài sản thu nhập, tăng cường kiểm soát quyền lực, giám sát việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của cán bộ, đảng viên là một trong những biện pháp quan trọng để ngăn chặn, phòng ngừa tham nhũng.
Xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính
Một trong những vấn đề quan trọng liên quan đến vấn đề phòng ngừa tham nhũng “từ sớm, từ xa” chính là xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính, Chính phủ liêm chính, cơ quan liêm chính. Bởi mọi yếu tố đều được xuất phát từ công tác cán bộ. Bởi vậy, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu, các tỉnh ủy, thành ủy và Ban chỉ đạo cấp tỉnh tăng cường kiểm soát quyền lực, thường xuyên giám sát việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của cán bộ, đảng viên ở cấp cơ sở; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi liền với giám sát bằng dữ liệu, với trách nhiệm giải trình.
Giám sát việc thực hiện 5 Quy định của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, trước hết là trong công tác cán bộ; kịp thời thay thế, cho từ chức đối với cán bộ yếu kém về năng lực, thiếu trách nhiệm, có biểu hiện tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính, Chính phủ liêm chính, cơ quan liêm chính.
Theo ông Lê Như Tiến, cần các biện pháp đồng bộ để xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính. Do đó, công tác cán bộ, và “sàng lọc” cán bộ là yếu tố quan trọng để góp phần phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực từ “gốc”. Ông Tiến lấy ví dụ: “Như vụ Việt Á, 2 bệnh viện Bạch Mai và Việt Đức cơ sở 2. Nếu có sự liêm chính của lãnh đạo ngành y tế thì không xảy ra những sự việc đáng tiếc như nhận hối lộ, gây thất thoát, và lãng phí ngân sách hàng tỷ đồng. Xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính là một trong những biện pháp “phòng” hữu hiệu và lâu dài. Bởi mọi hành vi tham nhũng, tiêu cực đều được xuất phát từ yếu tố cán bộ, do con người gây ra”.
Nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Dĩnh cho rằng, nếu chỉ “chống” mà không “phòng” thì sẽ mãi “chạy” theo để xử lý. Do đó phòng ngừa là vấn đề hết sức quan trọng, và là vấn đề cao và toàn diện hơn trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Theo ông Dĩnh, xuyên suốt của “4 không”: “Không thể”, “không dám”, “không muốn”, “không cần” đều xoay quanh yếu tố cán bộ, con người. Bởi vậy phải xây dựng cho được nền công vụ liêm chính, hướng tới xây dựng Nhà nước, Chính phủ liêm chính, hành động, phục vụ và kiến tạo phát triển.
Ông Dĩnh phân tích, tính “liêm chính” có ý nghĩa rất rộng, không chỉ đơn thuần là không tham ô, tham nhũng, mà một Chính phủ liêm chính thì đội ngũ cán bộ, công chức phải: thực hiện nghiêm túc chính sách, pháp luật của Nhà nước; không được lợi dụng chức vụ, quyền hạn để lạm quyền, lộng quyền, bảo vệ lợi ích nhóm; không được tham ô, tham nhũng; và trong thực thi công vụ phải biết tham mưu, xây dựng chính sách để phân bổ nguồn lực một cách hợp lý, đảm bảo tiết kiệm và hiệu quả.
“Một nhà nước liêm chính, hành động, bắt buộc phải có đội ngũ cán bộ liêm chính và hành động. Trong bộ môn giáo dục công dân cần giáo dục cho học sinh phải biết tự trọng, trách nhiệm xã hội của mỗi cá nhân, doanh nghiệp, và cán bộ công chức, giáo dục con người không được tham nhũng, phải liêm chính, vì mục tiêu chung, tận tụy và trung thành “phục vụ nhân dân”, lấy nhân dân làm trung tâm, mọi việc đều phải xuất phát từ nhân dân” - ông Dĩnh nói, đồng thời cho rằng bộ máy hành chính phải thay đổi mạnh mẽ về tinh thần, thái độ từ “quản lý” sang “phục vụ”, từ “quản lý nhà nước” chuyển sang “quản trị quốc gia”. Tăng tính đồng thuận của nhân dân, lấy nhân dân làm trung tâm, mọi chủ trương chính sách đều vì dân. Nhân dân được tham gia nhiều hơn vào việc quản lý nhà nước và xã hội, ví dụ như được đóng góp ý kiến vào các dự thảo chính sách pháp luật. Đồng thời phải có trách nhiệm giải trình, công khai minh bạch để nhân dân giám sát và phản biện.
Thiếu tướng, PGS.TS Lê Văn Cương - nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược, Bộ Công an: “Kiềng ba chân” phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực
Chống tham nhũng là “ngọn” của vấn đề. Như một cái cây, cắt “ngọn” này thì mọc ra “ngọn” khác. Cho nên vấn đề quan trọng nhất ở tầm chiến lược tức là phải “phòng ngừa” từ đầu, từ gốc để không phát sinh tham nhũng, tiêu cực. Đó mới là vấn đề quan trọng. Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong thời gian tới về công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực phải chuyển mạnh từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ gốc, từ sớm, từ xa là hoàn toàn đúng đắn, mang tầm chiến lược. Kinh nghiệm này có thể nhìn từ lịch sử các nước như Thụy Điển, Na Uy, Phần Lan, Singapore, họ đều lấy phòng ngừa, làm cơ bản. Đó là hệ thống luật pháp chặt chẽ; hoạt động của cơ quan công quyền công khai và minh bạch, hệ thống giám sát quyền lực phải chặt. Hệ thống luật pháp hoàn chỉnh, cùng với hệ thống giám sát quyền lực chặt chẽ, và công khai minh bạch là “kiềng ba chân” để phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực. Theo đó, một là hệ thống luật pháp dày đặc, chặt chẽ. Hai là, có luật pháp nhưng hệ thống giám sát kiểm tra thực hiện luật pháp phải chặt chẽ, nghiêm chỉnh. Ba là hoạt động cơ quan công quyền phải công khai minh bạch. “Kiềng ba chân” này chính là sự phòng ngừa cơ bản nhất, mang tính chiến lược lâu dài nhất.