Phòng vệ thương mại - công cụ bảo vệ cạnh tranh công bằng

Thông tin tại diễn đàn Phòng vệ thương mại, Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) cho biết, công tác phòng vệ thương mại của Việt Nam ngày càng được triển khai chủ động trên cả hai chiều nhập khẩu và xuất khẩu.

Riêng trong gần 9 tháng đầu năm 2026, có 27 vụ việc mới được khởi xướng, tăng hơn 4 vụ so với tổng số vụ việc phát sinh trong cả năm 2025. Diễn biến này đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp (DN) trong việc theo dõi thị trường, nhận diện sớm rủi ro và chủ động ứng phó với các vụ việc phòng vệ thương mại tại nước ngoài.

Phân tích xu hướng sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại trên thế giới, ông Lê Sỹ Giảng, Giám đốc Công ty TNHH GH Consults, cho biết tình trạng dư thừa công suất và cạnh tranh về giá đang gia tăng. Các sản phẩm công nghiệp cơ bản như kim loại, hóa chất, nhựa và vật liệu xây dựng tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn trong các vụ điều tra phòng vệ thương mại.

Đáng chú ý, các biện pháp chống lẩn tránh và điều tra gian lận xuất xứ ngày càng được nhiều thị trường áp dụng, với phạm vi và hình thức đa dạng hơn. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra đối với các DN Việt là phải chủ động theo dõi, nhận diện để có thể chủ động ứng phó vưới các rủi ro thương mại.

Theo ông Chu Thắng Trung - Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại, các ngành công nghiệp nền tảng như sắt thép, tôn, hóa chất, năng lượng, vật liệu... đang chịu nhiều sức ép từ hàng hóa nhập khẩu và những biến động của thương mại quốc tế. Theo đó, Việt Nam cần chuyển từ tư duy xử lý từng vụ việc sang chủ động quản trị rủi ro.

Ở chiều ngược lại, để chủ động bảo vệ ngành sản xuất trong nước thông qua các công cụ phòng vệ thương mại, Việt Nam cũng đẩy mạnh khởi xướng điều tra theo đề nghị của doanh nghiệp.

Cụ thể, đến nay Việt Nam đã khởi xướng điều tra 62 vụ việc (trong đó có 48 vụ chống bán phá giá, 01 vụ chống trợ cấp, 06 vụ tự vệ và 07 vụ chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ) và đang duy trì 37 biện pháp phòng vệ thương mại đối với hàng hóa nhập khẩu.

Quy mô doanh thu của các DN sản xuất được bảo vệ đạt khoảng 626.000 tỷ đồng, khoảng 67.000 lao động được bảo vệ và tổng số thuế phòng vệ thương mại  đóng góp ngân sách nhà nước trong năm 2025 đạt khoảng 2.500 tỷ đồng.

Những kết quả này cho thấy công tác phòng vệ thương mại  không chỉ gắn với quá trình điều tra, áp dụng biện pháp mà còn có mối liên hệ với việc duy trì năng lực sản xuất, việc làm và đóng góp ngân sách nhà nước.

Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Sinh Nhật Tân khẳng định, phòng vệ thương mại không phải là công cụ hạn chế cạnh tranh mà là công cụ bảo vệ cạnh tranh công bằng, góp phần tạo điều kiện và củng cố niềm tin để DN đẩy mạnh đổi mới công nghệ, duy trì việc làm và củng cố chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh công cụ phòng vệ thương mại ngày càng được sử dụng phổ biến trên thế giới, Thứ trưởng Bộ Công thương đề nghị công tác phòng vệ thương mại cần chuyển mạnh từ ứng phó sang chủ động, từ xử lý từng vụ việc sang quản trị rủi ro, với sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội ngành hàng và DN.

 “Cần tăng cường cảnh báo sớm, nâng cao chất lượng dữ liệu và năng lực sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại, qua đó góp phần xây dựng nền sản xuất đủ mạnh, DN đủ sức cạnh tranh và tạo động lực cho tăng trưởng nhanh, bền vững” – Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh.