Phú Thọ: Hiệu quả từ những dự án sinh kế ở vùng cao Thu Cúc

Đưa gia cầm vào dự án

Ở bản Cón, xã Thu Cúc, hàng ngày ông Lý Văn Long thức dậy rất sớm chăm đàn gà đen (gà H’Mông) - loại gia cầm thịt ngon được Tiểu dự án 1, Dự án 3 “Hỗ trợ sản xuất, cải thiện dinh dưỡng” thuộc Chương trình MTQG đưa về bản. Ông Long là người Dao chăm chỉ, rất thích chăn nuôi và đã từng nuôi lẻ tẻ thả rong loại gà này trước đây. Gà sống rất khỏe khi hợp đất núi. Ông được chọn làm Tổ trưởng Tiểu dự án với 10 hộ gia đình người Mường tham gia.

Bản nhỏ mưu sinh với đồi rừng nguyên liệu, hầu hết là hộ nghèo khi cây keo, bồ đề phải từ 6-10 năm mới có thu. Cái nông nhàn, cả cái lười vô tình đeo bám, nó tạc vào đời sống luẩn quẩn bấy nay, nhưng bây giờ con gà đen đã khiến mọi thứ thay đổi. Tiểu dự án hỗ trợ chỉ hơn 90 triệu đồng, bản đối ứng 26,3 triệu đồng, đã mang lại tổng đàn xuất chuồng khoảng 950 con (bình quân 2 kg/con) và được thương lái, nhà hàng tiêu thụ gần 2 tấn thịt hơi năm ngoái. Ông Long cho biết, với giá 180.000 đồng/kg, các hộ thu gần 300 triệu đồng, lãi hơn 228 triệu đồng. Mỗi hộ nuôi 100 con, thu lãi khoảng 15-17 triệu đồng mỗi chu kỳ.

Cơ hội thoát nghèo trông thấy, và bây giờ thôn Quẽ bên cạnh cũng nuôi gà đen, đồng bào cũng bắt đầu từ bỏ tập quán thả rông vật nuôi. Tất cả chuyển dịch sang an toàn sinh học, chủ động phòng chống dịch bệnh, sử dụng chế phẩm sinh học xử lý chuồng trại. Ngô, cám gạo, đậu tương sẵn có được tận dụng làm thức ăn, góp phần giảm giá thành và nâng cao lợi nhuận. Cả bản cùng nhau học hỏi kinh nghiệm, đoàn kết hỗ trợ nhau, nhà nào cũng có thu nhập, tích lũy và từng bước thoát nghèo.

Một điều phối mạnh dạn nhưng thực ra đã nghiên cứu kỹ khi những cán bộ Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Phú Thọ nỗ lực cải thiện sinh kế cho đồng bào xứ núi từ con gà. “Vịt suối thương phẩm” cũng được đưa vào Dự án và trở thành điểm sáng phát huy lợi thế vùng đất có tới 84% đồng bào thiểu số. Các khu Đồng Tô, khu Chiền 2, khu Ú được hỗ trợ hơn 366 triệu đồng, dân đối ứng hơn 63 triệu đồng với 31 hộ tham gia (phần lớn hộ nghèo, cận nghèo). Hiệu quả kinh tế khá rõ nét khi tổng đàn 3.720 con vịt có tỷ lệ nuôi sống đạt 97%. Năm ngoái đồng bào bán ra hơn 9 tấn thịt hơi thu về trên 541 triệu đồng, lãi 111 triệu đồng. Phong trào nuôi vịt lan ra, thương phẩm bán hết vèo, nguồn thu nhập khởi sắc và nhiều hộ bắt đầu thoát nghèo. Hỗ trợ đúng đối tượng, đúng hướng sinh kế, người dân hào hứng đối ứng, cách làm đó đã biến chính sách MTQG trở thành cơ hội phát triển kinh tế cho đồng bào.

Giảm nghèo chuyển biến mạnh

Nằm nơi giáp ranh với tỉnh Sơn La, xã miền núi Thu Cúc không thuộc diện sáp nhập và có dân số hơn 11.300 người, trong đó đồng bào thiểu số chiếm tới 84%. Xã có 12 thôn thì có tới 10 thôn bản đặc biệt khó khăn. Thách thức quá lớn khi cả dân trí, địa lý, giao thông nhiều hạn chế. Lãnh đạo Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Phú Thọ cho biết, Chương trình MTQG không đơn thuần hỗ trợ cho đồng bào Thu Cúc về kinh phí hay trao tư liệu sản xuất, mà rất quyết tâm cải thiện hạ tầng giao thông, sửa chữa trường học, nâng cấp trạm y tế, và đặc biệt giúp dân thu nhập ổn định để tự chủ cuộc sống, được tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản.

Năm ngoái toàn xã còn 288 hộ nghèo (hơn 11%), 171 hộ cận nghèo (6,6%), năm nay ước còn hơn 8% hộ nghèo và 4,7% hộ cận nghèo - theo tiêu chuẩn đa chiều giai đoạn 2022-2025. Một kết quả đáng ghi nhận so với những năm trước ở nơi tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao và sinh kế nông lâm là chủ yếu.

Xã đã lồng ghép nhiều nguồn lực tạo nên thế trận giảm nghèo với sự hỗ trợ trực tiếp của Chương trình MTQG. Con gà con vịt không chỉ được đưa vào dự án. Chăn thả đặc sản này còn đi vào lớp học khi xã phối hợp với Trường Trung cấp nghề Phú Thọ mở lớp đào tạo nghề chăn nuôi và chăm sóc gia cầm. Xã cũng tổ chức những “Ngày hội việc làm” giải quyết lao động cho khá nhiều người trẻ những năm qua. Chương trình MTQG cũng bố trí nguồn lực cho hoạt động giảm nghèo về thông tin, hoàn thiện hệ thống pano, áp phích tuyên truyền về giảm nghèo đa chiều, chống tái nghèo bền vững.

Nhiều dự án, tiểu dự án MTQG, theo báo cáo của UBND xã Thu Cúc, nay đã hoàn thành 100%, đặc biệt các dự án về bảo tồn, phát huy bản sắc truyền thống của đồng bào thiểu số. Vốn kéo dài sang năm 2026 của Chương trình dành cho đồng bào nghèo thiểu số và miền núi hơn 4,8 tỷ đồng, nay đã giải ngân hơn 75%. 

Đáng chú ý, Dự án 4 (đầu tư hạ tầng thiết yếu) và Dự án 5 (phát triển giáo dục và đào tạo) đạt tỷ lệ giải ngân khá cao, góp phần cải thiện sản xuất, sinh hoạt, đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào, nhất là tại 8 thôn đặc biệt khó khăn. Tại đây các ban Giám sát cộng đồng, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội cùng theo dõi tiến độ khá chặt chẽ, đảm bảo công khai, minh bạch, vừa quản nghiêm nguồn vốn, vừa áp đúng mục đích, đúng đối tượng thụ hưởng - theo ông Thái Việt Anh, Phó Chủ tịch UBND xã Thu Cúc.

Giai đoạn 2026-2030, tiếp tục ưu tiên thôn bản đặc biệt khó khăn, xã Thu Cúc xác định chuyển trọng tâm từ hỗ trợ đơn thuần sang đầu tư có trọng điểm, kết hợp đồng bộ hoàn thiện hạ tầng thiết yếu với phát triển sản xuất. Ưu tiên trước mắt là hoàn thiện hệ thống giao thông, nước sinh hoạt, trường học, các công trình dân sinh, nhất là tại những thôn đặc biệt khó khăn. Hàng loạt tuyến đường đã được bê tông hóa khang trang, khác hẳn nhiều năm trước khi xứ núi còn lầy lội, trơn trượt khắp vùng. Tại đây, lồng ghép nhiều nguồn lực chính sách và huy động xã hội chung tay, nhiều con đường bê tông mới đã được mở về các bản nhỏ mang tên “Tuyến đường Dân vận”, nhiều ngôi nhà tạm đã được xóa trong 4 năm qua.

Từ những đàn vịt suối, gà đen mang lại nguồn thu nhập thiết thực đến những công trình hạ tầng, chính sách giáo dục, y tế, văn hóa và an sinh xã hội, các Chương trình MTQG đang từng bước tạo nên những đổi thay rất lớn ở Thu Cúc. Hành trình giảm nghèo và phát triển vẫn còn nhiều việc phải làm, nhưng với quyết tâm của  cả hệ thống chính trị và ý chí vươn lên của chính đồng bào, những nguồn lực chính sách sẽ tiếp tục được chuyển hóa thành động lực phát triển.