Quản lý xả thải: Cần tăng quyền giám sát cho người dân

GS Đặng Hùng Võ.

PV: Ông có đánh giá như thế nào về những tiêu chuẩn, quy chuẩn xả thải đã được xây dựng từ cách đây nhiều năm. Trong tình hình phát triển kinh tế xã hội như hiện nay, có còn phù hợp không, thưa ông?

GS Đặng Hùng Võ: Những tiêu chuẩn, quy chuẩn của Việt Nam hiện nay đã được xây dựng một thời gian khá dài. Chúng ta cũng đã có kinh nghiệm nhưng theo quan điểm của tôi thì cách xây dựng cũng còn có một số điều chưa phù hợp với cách thức xây dựng của các nước phát triển.

Cụ thể như các nước phát triển họ có quy chuẩn ứng với từng khu vực một, ứng với từng nơi chứa nước, ví dụ như ứng với từng cái hồ, từng dòng sông… Trong khi đó Việt Nam đưa ra một quy chuẩn chung, nếu áp dụng vào từng con sông đã bị ô nhiễm với con sông chưa bị ô nhiễm thì rõ ràng là chưa hợp lý.

Có rất nhiều ý kiến nói rằng đã đến lúc chúng ta lựa chọn nhà đầu tư, lựa chọn ngành nghề mà chúng ta đang thiếu để có thể kêu gọi đầu tư chứ không thể chấp nhận đầu tư bằng mọi giá. Thế như vậy thì chúng ta cũng thấy rằng cái quy chuẩn môi trường, quy chuẩn xả thải của Việt Nam cũng sẽ phải được nâng lên, rà soát lại và tạo ra một quy chuẩn với các con số, mức độ phù hợp với giai đoạn phát triển mới.

Đây cũng là việc làm thông thường sau khi chúng ta nhận thấy một số điểm đang bất cập trong quản lý môi trường hiện nay, nhất là kể từ khi hệ sinh thái biển ở khu vực miền Trung đang bị ảnh hưởng ở mức độ khá lớn. Và nhiều người cũng cho rằng đây là những báo hiệu của thảm hoạ môi trường. Thế cho nên việc rà soát và hoàn chỉnh lại cho phù hợp với giai đoạn phát triển mới là hoàn toàn cần thiết và hoàn toàn phù hợp.

Chúng ta đã có quy chuẩn xả thải, tuy nhiên vẫn xảy ra những trường hợp như vụ Vedan, hay Formosa… Có phải việc giám sát xả thải, kiểm soát môi trường của chúng ta đang gặp vấn đề?

- Chính xác. Việt Nam là một đất nước có quá trình xây dựng pháp luật rất chi tiết, đầy đủ, gần như là các quy chuẩn môi trường của chúng ta điểm mặt các chỉ số cũng rất đầy đủ. Nhưng trên thực tế thì quy chuẩn đó có được áp dụng, thực hiện ở tất cả mọi công trình dự án, nơi mà phát triển công nghiệp, đô thị hay không thì lại là câu chuyện khác.

Tức là giữa giấy tờ và thực tế bao giờ cũng có khoảng cách. Và để khắc phục vấn đề thực tiễn thì lại không nằm ở quy chuẩn môi trường hay tiêu chuẩn môi trường mà lại nằm ở hệ thống giám sát kiểm tra, thanh tra. Chúng ta thu nhận thông tin từ môi trường hay nói cách khác là quan trắc môi trường để có hình thức xử phạt hợp lý đối với những nơi không tuân thủ.

Những chuyện như Vedan đã xả trộm gì ra môi trường hoặc kể cả những doanh nghiệp làm nhiệm vụ xử lý nước thải chung cho cả một khu công nghiệp cũng đã từng có những doanh nghiệp xả trộm ra môi trường… đã cho thấy chuyện xả thải không đúng pháp luật của một số cơ sở sản xuất gây ô nhiễm.

Vấn đề đặt ra là việc bảo vệ môi trường có thực thi được tốt hay không tốt, đúng hay không đúng, phù hợp hay không phù hợp thì còn phụ thuộc vào cơ chế giám sát, kiểm tra thanh tra của các cơ quan nhà nước. Tôi cho rằng cần mở rộng quyền giám sát cho các tổ chức xã hội và người dân, để họ được tham gia trực tiếp giám sát.

Đồng thời các cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm quản lý việc gây ô nhiễm phải chịu trách nhiệm tiếp nhận ý kiến giám sát của người dân, gắn với trách nhiệm giải trình. Tôi cho rằng đây chính là cơ chế mà chúng ta phải đề cao hơn nữa để có một hệ thống giám sát sinh động, hiệu quả.

Để đảm bảo công tác quản lý tại các khu công nghiệp, ông có kiến nghị gì?

- Trong gian vừa rồi chúng ta đã cố gắng quản lý việc xả thải ở các khu công nghiệp, ví dụ như việc tham gia của cảnh sát môi trường trong vụ bắt quả tang Vedan xả thải ra môi trường chưa qua xử lý. Hay có rất nhiều nơi cơ quan môi trường cũng như cảnh sát môi trường đã thu thập chứng cứ để chứng minh rằng doanh nghiệp nào đang gây ô nhiễm môi trường và vi phạm pháp luật.

Thế nhưng điều này chúng ta có làm được thường xuyên không? Bởi có những việc đòi hỏi kỹ thuật. Trong giám sát, kiểm tra, thanh tra thì mới làm được, còn nếu không sẽ rất khó phát hiện. Tất nhiên chúng ta vẫn hi vọng, khi trao quyền giám sát trực tiếp cho người dân thì người dân chính là tai mắt rất cụ thể nhiều ở địa phương.

Trân trọng cảm ơn ông!