Quảng bá cải lương trên không gian số

Chủ động trước dòng chảy số

TS.NSND Lê Tuấn Cường, Phó Giám đốc phụ trách Nhà hát Sân khấu truyền thống quốc gia Việt Nam nhận định: “Cải lương là loại hình sân khấu truyền thống có hơn một thế kỷ phát triển, giữ vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa Việt Nam. Trong xã hội đương đại, cải lương đang chịu tác động của cơ chế thị trường, hội nhập quốc tế và công nghệ số. Sự thay đổi thị hiếu công chúng cùng sự phát triển nhanh chóng của các hình thức giải trí trên không gian mạng, đặc biệt trong giới trẻ, đặt ra yêu cầu đổi mới để cải lương vừa giữ bản sắc, vừa đáp ứng nhu cầu thưởng thức nghệ thuật hôm nay”.

Thực tế, một bộ phận khán giả trẻ có thể chưa sẵn sàng dành vài giờ để đến rạp xem một vở cải lương, nhưng điều đó không đồng nghĩa họ hoàn toàn không có nhu cầu tìm hiểu loại hình nghệ thuật này. Những trích đoạn ngắn, màn hóa trang, hậu trường sân khấu hay câu chuyện về các nghệ sĩ vẫn có khả năng tạo sự chú ý nếu được giới thiệu bằng hình thức phù hợp.

Theo nhà nghiên cứu Tuấn Giang, Viện Sân khấu - Điện ảnh, Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội, trước sự cạnh tranh gay gắt của các hình thái nghệ thuật đương đại, sân khấu truyền thống như cải lương muốn tồn tại và lan tỏa vào giới trẻ cần chuyển đổi tư duy tiếp cận khán giả trẻ. Thay vì bắt giới trẻ chủ động tìm đến nhà hát cổ điển, sân khấu truyền thống phải chủ động xuất hiện trên các nền tảng trực tuyến mà giới trẻ sử dụng hàng ngày như TikTok, YouTube… Thiết kế các nội dung ngắn giải thích về nghệ thuật vẽ mặt, ý nghĩa vũ điệu một cách hài hước, dễ hiểu.

Từ góc độ này, không gian số không chỉ là nơi quảng bá mà còn có thể trở thành một phương thức để cải lương tiếp cận những nhóm công chúng mới. Một trích đoạn ngắn, câu chuyện hậu trường hay nội dung giới thiệu về nghệ thuật cải lương có thể tạo sự tò mò, từ đó mở ra nhu cầu tìm hiểu sâu hơn về tác phẩm, nghệ sĩ và những giá trị phía sau sân khấu.

Tuy nhiên, việc đưa cải lương lên nền tảng số cũng đặt ra yêu cầu về chất lượng nội dung. Công nghệ cần trở thành phương tiện giúp nghệ thuật đến gần công chúng hơn, thay vì làm thay đổi hoặc giản lược những giá trị cốt lõi của cải lương.

Đổi mới để bảo tồn và phát triển

Về vấn đề này, nhà nghiên cứu Tuấn Giang cho rằng: Công nghệ số không tiêu diệt truyền thống, ngược lại, nó cung cấp một đôi cánh mạnh mẽ để các giá trị cổ xưa bay xa hơn trong không gian số toàn cầu hóa. Để tồn tại bền vững trước làn sóng hậu hiện đại, sân khấu truyền thống buộc phải thực hiện một cuộc cách mạng kép. Giữ vững cái thần, cái gốc tinh hoa bằng hình thức bảo tồn tĩnh. Đồng thời đổi mới hình thức biểu đạt, tận dụng tối đa sức mạnh công nghệ thông qua bảo tồn động và bảo tồn phát triển. Đó là con đường để nghệ thuật dân tộc tiếp tục tỏa sáng, đồng hành cùng thế hệ trẻ và khẳng định vị thế độc tôn của chính mình trong bức tranh đa văn hóa thế giới.

Cùng với việc tận dụng sức mạnh công nghệ số để đưa cải lương đến gần với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, việc tạo dựng khán giả cần được bắt đầu từ sớm. Nhà trường, các thiết chế văn hóa, nhà hát, nghệ sĩ và nền tảng truyền thông có thể cùng tạo ra những chương trình trải nghiệm, giới thiệu nghệ thuật cải lương theo cách gần gũi. Một tiết học nghệ thuật, một buổi giao lưu với nghệ sĩ, một chương trình biểu diễn ngắn hay một nội dung số được đầu tư tốt đều có thể tạo nên sự tò mò ban đầu.

Để tiếp tục phát huy những giá trị quý báu của cải lương trong bối cảnh bùng nổ công nghệ kỹ thuật số hiện nay, NSND Nguyễn Thị Hoàng Mai, nguyên Phó Giám đốc Nhà hát Cải lương Việt Nam, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam cho rằng, cần tiếp tục duy trì bản sắc lãng mạn, học thuật và tinh thần cách mạng trong nội dung, nhưng mạnh dạn đổi mới về mặt công nghệ nghe nhìn (ánh sáng 3D, âm thanh, thiết kế sân khấu tối giản, ước lệ hiện đại).

Đồng thời, đưa tính học thuật vào giáo dục và số hóa. Đẩy mạnh mô hình “Cải lương học đường”, đồng thời tận dụng mạng xã hội (YouTube, TikTok) để phát hành các trích đoạn cải lương chuẩn mực, giúp thế hệ trẻ dễ dàng tiếp cận và cảm nhận vẻ đẹp của bộ môn nghệ thuật này.

Việc đổi mới cải lương cần được tiến hành đồng thời ở nhiều phương diện, từ nội dung, hình thức biểu đạt, công nghệ sân khấu đến giáo dục và truyền thông. Trong đó, mục tiêu cuối cùng không phải tạo ra một thứ “cải lương khác”, mà làm cho những giá trị vốn có tiếp tục có khả năng đối thoại với công chúng đương đại.