Quảng Nam: KKT mở Chu Lai, những thành quả và vấn đề đặt ra cho một KKT trọng điểm của quốc gia!

KCN Bắc Chu Lai trực thuộc KKTMCL

Tầm quan trọng và hiệu quả

Thực tế, sau 12 năm di vào hoạt động KKTMCL đã khẳng định được vai trò quan trọng của mình. Theo đó với sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị của tỉnh, sự đồng thuận của nhân dân vùng dự án và sự quan tâm đặc biệt của Chính phủ, các Bộ - ngành Trung ương và có cả tiếng nói khách quan của các nhà nghiên cứu, các nhà khoa học, đến nay trên địa bàn KKTMCL và địa bàn ven biển Quảng Nam một số công trình hạ tầng thiết yếu đã được xây dựng để kết nối Quảng Nam với các khu vực trong nước và thế giới như: luồng và bến cảng Kỳ Hà, sân bay Chu Lai, cầu Cửa Đại, đường ven biển nối Hội An đến thành phố Tam Kỳ, đường nối cảng Tam Hiệp với đường cao tốc,...; 13 Khu tái định cư, với diện tích 282 ha có đầy đủ cơ sở hạ tầng về giao thông, điện, nước và thông tin liên lạc đã đảm bảo đủ cho các hộ dân thuộc diện giải tỏa; 04 khu công nghiệp, với tổng diện tích 793 ha để kêu gọi đầu tư, tỷ lệ lấp đầy đạt trên 60%. Trong đó, KCN Bắc Chu Lai (giai đoạn 1) đã lấp đầy trên 90%...

Cùng với việc xây dựng cơ sở hạ tầng, KKTMCL và khu vực ven biển đã thu hút được 110 dự án đầu tư, với tổng vốn đăng ký là: 2.021, 463 triệu USD, trong đó có 68 dự án đang hoạt động, với tổng vốn đầu tư khoảng 858,589 triệu USD. Một số dự án quy mô lớn đã đầu tư như Tổ hợp Khu công nghiệp cơ khí ô tô Chu Lai Trường Hải, các nhà máy ôtô tải, ôtô du lịch, ôtô khách, các nhà máy cơ khí, sản xuất phụ tùng và công nghiệp phụ trợ, với tổng công suất 55.000 xe/năm, tổng vốn đầu tư 400 triệu USD; Nhà máy kính nổi Chu Lai công suất 1.300 tấn/ngày đêm, vốn đầu tư 150 triệu USD; Nhà máy sản xuất soda Chu Lai công suất 200.000 tấn/năm, vốn đầu tư 120 triệu USD; Khu du lịch sinh thái Chu Lai, tổng vốn đầu tư 25 triệu USD; Khu du lịch sinh thái Cát Vàng Chu Lai, tổng vốn đầu tư 50 triệu USD; Khu công nghiệp Tam Thăng của các nhà đầu tư Hàn Quốc (Panko, Ducksan và Fashion Garments), tổng vốn đầu tư: 130 tiệu USD...

Đó là chưa tính một số dự án lớn sẽ đầu tư vào cuối năm 2015, đầu năm 2016 như: Dự án xử lý chất thải, nước thải môi trường đô thị Chu Lai Núi Thành 25 triệu Euro từ nguồn vốn ODA sau khi ký kết Hiệp định giữa Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Đức. (Đây là dự án đầu tiên được Chính phủ ưu tiên thí điểm tại Khu kinh tế mở Chu Lai nằm trong 15 Khu kinh tế ven biển Việt Nam); dự án Khu liên hợp công nghiệp, đô thị dịch vụ Việt Hàn - Chu Lai; dự án đầu tư phát triển Sân bay Chu Lai theo quy hoạch của Chính phủ (Sân bay trung chuyển hàng hóa quốc tế, Trung tâm dịch vụ bão dưỡng duy tu, sửa chữa máy bay).

Về hiệu quả của kinh tế, giá trị sản xuất công nghiệp không ngừng tăng cao và phát triển đều qua các năm, giai đoạn 2006-2012 đạt 7.013 tỷ đồng (giá cố định 1994), trong đó năm 2012 đạt 1.900 tỷ đồng, chiếm 12,9% toàn tỉnh (1900/14.765). Giá trị xuất khẩu giai đoạn 2006-2012 đạt 214,8 triệu USD chiếm 11,4% toàn tỉnh, trong đó năm 2012 đạt 60 triệu USD. Trong những năm gần đây KKTMCL đã đóng góp khoảng 60% tổng thu ngân sách toàn tỉnh. Riêng năm 2015, dự kiến sẽ đóng góp trên 10.000 tỷ đồng.

Đồng thời với những đóng góp vào nguồn thu ngân sách của tỉnh, KKTMCL đã tạo ra sản phẩm công nghiệp chủ lực, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Quảng Nam (ôtô, kính xây dựng, sản phẩm điện tử …). Riêng lĩnh vực sản xuất và lắp ráp ô tô đã góp phần vào việc phát triển ngành công nghiệp cơ khí ô tô Việt Nam, tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. Hiện nay, Công ty ô tô Chu Lai Trường Hải là doanh nghiệp Việt Nam duy nhất sản xuất và lắp ráp đủ cả 3 dòng xe: Xe tải, xe khách và xe du lịch, với tỷ lệ nội địa hóa cao nhất (xe khách 52%, xe tải 46% và xe du lịch 16%).

Tham gia giải quyết việc làm không những cho nhân dân vùng dự án mà còn cả trong toàn tỉnh và khu vực, góp phần tạo sự ổn định chính trị xã hội, giải quyết việc làm thường xuyên cho gần 12.000 lao động, trong đó có khoảng 90% là lao động người Quảng Nam; ngoài ra còn một số lượng lớn lao động gián tiếp và công nhân xây dựng tại các dự án.

Có thể nói, sau 12 năm triển khai xây dựng, đặc biệt với những thành quả trong 5 năm (2011-2015), bộ mặt Khu kinh tế đầu tiên của cả nước đã được hình thành và khẳng định. Từ chỗ trước đây chỉ là những khu vực cát trắng, không thể trồng được loại cây gì có giá trị kinh tế cao thì nay đã có nhiều nhà máy, công xưởng, khu du lịch đã mọc lên, trong đó có những nhà máy với quy mô lớn mang tầm quốc gia như: Khu liên hợp cơ khí ô tô Chu Lai- Trường Hải, Nhà máy Kính nổi Chu Lai, Nhà máy sản xuất linh kiện điện tử CCI, Nhà máy sản xuất Soda Chu Lai... Các dự án tại KKTMCL đã góp phần vào sự phát triển của tỉnh, nhất là tạo ra sản phẩm chủ lực, đóng góp đáng kể cho nguồn thu nhân sách và từng bước trở thành động lực lan tỏa phát triển trong khu vực miền Trung.

Nhà máy sản xuất và lắp ráp Ô tô Trường Hải

Để trở thành khu kinh tế trọng điểm của quốc gia

Mặc dù đạt được những kết quả như trên nhưng so với những lợi thế về vị trí địa lý của KKTMCL cũng như so với các chủ trương ban đầu của Bộ Chính trị thì những kết quả nêu trên còn khiêm tốn và chưa đạt được mục tiêu mà Bộ Chính trị và Thủ tướng Chính phủ đã đề ra, chưa thu hút được nhiều nhà đầu tư lớn, nhất là nhà đầu tư nước ngoài.

Cầu Cửa Đại nối hai bờ sông Thu Bồn

Lãnh đạo KKTMCL nhận định: “Những tồn tại có nhiều nguyên nhân, nhưng nguyên nhân cơ bản, sâu xa, một mặt là do cơ chế đầu tư vốn từ ngân sách Trung ương cho KKTMCL không ổn định (có năm là 400 tỷ nhưng có năm như năm 2010 và 2011 chỉ có 80 tỷ), dẫn đến nguồn vốn đầu tư cơ sở hạ tầng cơ bản không đảm bảo, thực trạng hạ tầng chưa đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư nên công tác thu hút vốn đầu tư còn hạn chế, nhất là nguồn vốn đầu tư trực tiếp của nước ngoài. Mặt khác, cơ chế ưu đãi đầu tư áp dụng tại KKTMCL cũng chỉ là cơ chế ưu đãi cao nhất của pháp luật Việt Nam áp dụng tại các địa bàn có điều kiện kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn; các thể chế, mô hình, động lực mới hầu như chưa có”.

Mặc dù vẫn còn một số tồn tại song với những kết quả đạt được trong thời gian qua cho thấy, mô hình phát triển khu kinh tế mở với một không gian kinh tế riêng biệt và những cơ chế ưu đãi vượt trội là phù hợp với tình hình thực tế của đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế, khẳng định tính đúng đắn về chủ trương xây dựng KKTMCL của Bộ Chính trị và Chính phủ.

Để tiếp tục xây dựng KKTMCL trở thành khu kinh tế trọng điểm của quốc gia theo chủ trương của Chính phủ và tạo bước đột phá trong thu hút đầu tư phát triển theo dự thảo Nghị quyết của Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ XXI, nhiệm kỳ 2015-2020, trong thời gian đến KKTMCL cần chọn mô hình là khu kinh tế tổng hợp, lấy công nghiệp ôtô, may mặc và khí – điện làm trung tâm; kết hợp với phát triển ngành công nghiệp phụ trợ, điện tử, công nghiệp có kỹ thuật cao. Đồng thời tập trung phát triển các ngành dịch vụ như: du lịch, đô thị, vận tải hàng hoá và hành khách quốc tế, dịch vụ thương mại; Chọn dự án Khu nghỉ dưỡng Nam Hội An là dự án động lực của vùng Đông.

Tiếp tục đầu tư, nâng cấp các hạ tầng khung, hạ tầng liên vùng và hạ tầng chiến lược như: Phát triển sân bay Chu Lai thành Cảng Hàng không quốc tế theo đúng qui hoạch của Chính phủ, cũng như tiềm năng vốn có của nó; xây dựng tuyến đường ven biển nối thành phố Tam Kỳ đi Núi Thành để sớm kết nối với Dung Quất, Quảng Ngãi; tiếp tục nạo vét luồng vào cảng Kỳ Hà cho tàu 30.000 DWT; triển khai dự án cải thiện môi trường đô thị Chu Lai – Núi Thành.... Mặt khác, cần có giải pháp huy động, sử dụng hiệu quả tất các nguồn vốn Trung ương hỗ trợ cho khu kinh tế, vốn trái phiếu chính phủ, vốn ODA, vốn ADB, ngân sách tỉnh, nguồn vốn từ quỹ đất, tài nguyên khoáng sản và đầu tư bằng nhiều hình thức phù hợp theo đối tác công tư (PPP) để thi công các công trình hệ thống giao thông kết nối, giải phóng mặt bằng và tái định cư, khu xử lý nước thải, khu nhà ở công nhân và các hạ tầng tiện ích khác để đảm bảm kết cấu hạ tầng đồng bộ theo tinh thần Nghị quyết 08 –NQ/TƯ ngày 05/4/2012 của Hội nghị Tỉnh ủy lần thứ 9, khóa XX. Đồng thời kiến nghị với Chính phủ cho phép xây dựng Trung tâm sản xuất và lắp ráp xe ô tô mang thương hiệu quốc gia tại KKTMCL và tiếp tục xúc tiến dự án đưa khí vào bờ, chế biến khí, xây dựng Trung tâm khí điện Miền Trung.

Để thực hiện được những nhiệm vụ đặt ra và xứng tầm là một khu kinh tế trong điểm của quốc gia, thiết nghĩ Chính phủ phải có cơ chế, chính sách ưu đãi đầu tư thực sự thông thoáng, vượt trội, hấp dẫn và cho phép KKTMCL được hưởng những quy chế đặc biệt; mặt khác cần sớm ban hành Luật Khu kinh tế nhằm huy động tổng hợp các nguồn lực tạo ra hạ tầng hoàn thiện để thu hút được các nhà đầu tư lớn trong và ngoài nước đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng và đầu tư phát triển sản xuất - kinh doanh, làm đầu tàu thúc đẩy sự phát triển bền vững của tỉnh và cùng với KKT Dung Quất tạo thành vùng động lực phát triển cả khu vực miền Trung.