Quảng Ngãi: Đánh thức nghề truyền thống trồng dâu nuôi tằm

Giữ nghề truyền thống

Ông Võ Oai ở thôn Đức Hiệp cho biết, gia đình ông hiện có khoảng 2.500 m2 đất trồng dâu, đủ cung cấp lá để nuôi một hộp giống, tương đương khoảng 35.000 con tằm cho mỗi lứa. Thời gian từ khi lấy giống đến thu hoạch khoảng 18 ngày, đem lại thu nhập khoảng 8 triệu đồng. Nếu thời tiết thuận lợi, mỗi năm có thể nuôi từ 13-15 lứa. Đến cuối tháng 10, khi thời tiết chuyển sang mưa gió, việc nuôi tằm tạm dừng.

“Gia đình tôi đã có gần 50 năm gắn bó với nghề. Đây là nghề cha ông để lại nên cần giữ gìn và tìm cách phát triển. Nếu cùng một diện tích đất, trồng lúa thì hiệu quả thấp hơn nhiều so với nuôi tằm. Nuôi tằm thời gian ngắn, thu hoạch xong có tiền ngay. Tôi luôn nhắc nhở con cháu phải trân quý nghề nuôi tằm do cha ông để lại”, ông Oai chia sẻ.

Nhiều hộ dân nuôi tằm ở đây cho biết, nuôi tằm là nghề đòi hỏi sự tỉ mỉ, chuyên cần. Bà con ví đây là nghề “nuôi tằm ăn đứng”, bởi trong suốt quá trình nuôi, người làm nghề phải thường xuyên túc trực để chăm sóc đàn tằm, chuẩn bị nguồn lá dâu và xử lý kịp thời những bất thường.

Con tằm khá nhạy cảm với thời tiết và môi trường. Chỉ một biến động bất lợi, con giống không bảo đảm hoặc nguồn thức ăn bị ảnh hưởng cũng có thể khiến người nuôi thiệt hại cả lứa. Dù vậy, với những hộ còn bám nghề, cây dâu, con tằm vẫn cho hiệu quả kinh tế nhất định, nhất là trên vùng đất bãi ven sông.

Nhiều người dân nuôi tằm ở đây còn cho biết, khoảng 4 ngày cuối trước khi thu hoạch, đàn tằm phát triển nhanh và cần lượng lá dâu lớn. Trong khi đó, cây dâu tuyệt đối không được phun thuốc bảo vệ thực vật, bởi chỉ cần lá bị nhiễm thuốc, đàn tằm có thể bị ảnh hưởng.

Có mặt tại đây chúng tôi ghi nhận, những bãi bồi ven sông Thoa, sông Vệ ở thôn Đức Hiệp, những vạt dâu xanh vẫn hiện diện giữa vùng sản xuất của người dân. Người dân ở đây cho biết có đến khoảng 6 ha trồng dâu để nuôi tằm. Nghề trồng dâu, nuôi tằm đã tồn tại hơn một thế kỷ rưỡi, trở thành sinh kế của nhiều thế hệ.

Tạo chuỗi liên kết để giữ nghề

Ông Võ Tuyền, Trưởng thôn Đức Hiệp cho biết, hiệu quả kinh tế từ những hộ còn duy trì nghề đang khiến một số người dân quan tâm và có nhu cầu tham gia trở lại. Còn hiện nay thôn Đức Hiệp có 16 hộ duy trì nghề trồng dâu, nuôi tằm với tổng diện tích khoảng 6 ha. Phần lớn diện tích được tận dụng từ vùng đất bãi ven sông.

So với trước đây, phương thức sản xuất của người dân đang có những thay đổi. Một số hộ đã liên kết với doanh nghiệp, cơ sở thu mua ở khu vực Bình Định (cũ). Các đơn vị này liên kết cung ứng con giống và thu mua kén sau mỗi lứa, giúp người dân giảm chi phí vận chuyển và thuận lợi hơn trong tiêu thụ. Tuy nhiên, bài toán khó hiện nay là lực lượng kế cận. Những người còn gắn bó với nghề phần lớn đã lớn tuổi, trong khi lao động trẻ có xu hướng lựa chọn công việc khác.

Theo ông Võ Tuyền, hiệu quả kinh tế từ những hộ còn duy trì nghề đang khiến một số người dân quan tâm và có nhu cầu tham gia trở lại. Nhưng muốn nghề dâu tằm phát triển ổn định cần xây dựng được chuỗi sản xuất bền vững, từ đất, giống, kỹ thuật đến thị trường tiêu thụ. Nếu chỉ vận động người dân giữ nghề mà không bảo đảm hiệu quả kinh tế thì rất khó duy trì lâu dài.

Từ thực tế đó, xã Long Phụng đang xây dựng mô hình trồng dâu, nuôi tằm theo hướng tạo sinh kế bền vững. Mô hình dự kiến thực hiện trên diện tích khoảng 6 ha, tập trung tại những vùng bãi bồi có điều kiện phù hợp với cây dâu.

Tổng kinh phí thực hiện mô hình gần 760 triệu đồng. Trong đó, ngân sách Nhà nước hỗ trợ hơn 365 triệu đồng, phần đối ứng của người dân hơn 394 triệu đồng. Các hộ tham gia dự kiến được hỗ trợ cây giống, hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc dâu, nuôi tằm, đồng thời kết nối với doanh nghiệp trong cung ứng vật tư, con giống và tiêu thụ sản phẩm.

Ông Nguyễn Thanh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Long Phụng cho biết, địa phương đang từng bước hoàn thiện hạ tầng phục vụ vùng sản xuất. Xã đã đầu tư đường bê tông, hạ điện, cấp nước, tạo thuận lợi cho người dân phát triển sản xuất. Hằng năm, xã sẽ bố trí nguồn hỗ trợ giống, vật tư ban đầu, còn người dân đối ứng bằng công lao động.

Theo ông Tuấn, xã Long Phụng đã lựa chọn Công ty Dâu tằm tơ Việt Nam làm đơn vị cung cấp cây giống và tham gia liên kết đầu ra. Doanh nghiệp sẽ cung cấp giống dâu phù hợp, đồng thời phối hợp thu mua sản phẩm sau khi mô hình đi vào sản xuất.

Mô hình 6 ha được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mới cho nghề dâu tằm ở Đức Hiệp, từng bước hình thành vùng sản xuất hàng hóa, tạo thêm việc làm và nâng thu nhập. Khi cây dâu, con tằm mang lại thu nhập đủ sức cạnh tranh với những công việc khác, nghề truyền thống sẽ có thêm cơ hội giữ chân người lao động trẻ và phát triển bền vững.