Quảng Trị: Tiếp tục lần theo dấu tích, đưa các Anh trở về

Cuộc tìm kiếm theo những ký ức còn lưu giữ

Cuối tháng 8/2026, ông Nguyễn Lai (72 tuổi; đang sinh sống ở xã Sơn Mỹ, tỉnh Lâm Đồng) trở về quê ở xã Gio Linh (tỉnh Quảng Trị) với một sơ đồ phác họa vị trí chôn cất 11 liệt sĩ đặc công mà ông từng chứng kiến lúc 11 tuổi.

Theo lời kể của ông Lai, ngày 29/4/1965, sau trận tập kích đồn 46 Dốc Miếu và đồn Quốc Tế, 11 chiến sĩ đặc công của ta đã hy sinh. Ông cùng người dân làng Lan Đình tham gia chôn cất các liệt sĩ tại một vạt cao su gần cổng làng Lan Đình, khu vực nối tuyến quốc lộ 1 từ Gio Linh đi Bến Hải. Ông nhớ, có 1 liệt sĩ có dòng chữ “NGUYỄN KIẾN” trên cánh tay và trong số 11 liệt sĩ có 1 nữ đặc công.

Hơn 60 năm trôi qua, khu vực này đã thay đổi. Những mốc địa hình được nhân chứng ghi nhớ không còn nguyên vẹn, đất đai được người dân canh tác, dấu tích chiến tranh dần bị phủ lấp. Từ sơ đồ của ông Lai, kết hợp các mốc còn lại tại hiện trường, các lực lượng chức năng đã tổ chức khảo sát, khoanh vùng và đến ngày 16/9 triển khai tìm kiếm.

Trong quá trình tìm kiếm, có người dân cho biết thêm, từng phát hiện 3 hài cốt khi khai hoang đất. Các hài cốt sau đó được đưa đến một vị trí khác để an táng. Thông tin này được cơ quan chức năng tiếp tục xác minh để làm rõ có liên quan đến nhóm 11 liệt sĩ đặc công hay không.

Ngày 22/9, Đoàn công tác Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị kiểm tra khu vực Dốc Miếu. Qua kiểm tra thực địa, nghe báo cáo tiến độ triển khai nhiệm vụ, Đại tá Trương Viết Hải - Chính ủy Bộ CHQS tỉnh, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh yêu cầu, lực lượng tìm kiếm tiếp tục rà soát kỹ địa bàn, khai thác hiệu quả các nguồn tin, mở rộng phạm vi khi cần và phối hợp chặt chẽ với chính quyền, nhân dân, nhất là những nhân chứng từng sinh sống, chiến đấu tại khu vực.

Tại tỉnh Khammouane (Lào), một cuộc tìm kiếm khác cũng triển khai theo ký ức của ông Khamva Sychampa - một người từng tham gia phục vụ chiến đấu cùng bộ đội Việt Nam và biết nơi an táng của bộ đội ta hy sinh.

Nhận thông tin, Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ số 1 (phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị) đã khảo sát thực địa, đối chiếu và mở rộng phạm vi tìm kiếm. Kết quả, phát hiện và cất bốc được 2 hài cốt liệt sĩ trong 2 hang đá cùng các di vật, như: mảnh tăng, vỏ đạn, vỏ lựu đạn và thỏi pin. Hiện, 2 hài cốt liệt sĩ và các di vật được đơn vị tiếp nhận, bảo quản chu đáo, trang nghiêm theo quy định.

Xác minh thông tin chặt chẽ, kiên trì tìm kiếm

Ở xã Cồn Tiên (tỉnh Quảng Trị), các nguồn tư liệu cho thấy, quy mô tìm kiếm và khả năng phát hiện hài cốt liệt sĩ còn rất lớn. Theo tư liệu đưa ra ở hội thảo xác minh, kết luận thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ tại khu vực này (tổ chức ngày 9/9), giai đoạn 1965 - 1968, Cồn Tiên là cứ điểm quan trọng trên tuyến Đường 9 - Bắc Quảng Trị.

Vẫn còn nhiều ý kiến về số liệu liệt sĩ hy sinh, chôn cất ở khu vực núi Cồn Tiên, tuy nhiên, tổng hợp từ nhân chứng, khoảng 93 hài cốt liệt sĩ đã được quy tập tại đây, trong khi sổ theo dõi của Ban CHQS huyện Gio Linh cũ ghi nhận, 83 hài cốt được quy tập từ tháng 3/1992 đến tháng 8/2022. Trên cơ sở đối chiếu, hội thảo tạm xác định, còn khoảng 80 - 90 hài cốt chưa được tìm kiếm, quy tập.

Bên cạnh đó, khảo sát bằng radar xuyên đất trong các ngày 5 - 6/8, tại 8 vị trí ở Cồn Tiên phát hiện một số khu vực có những vùng xáo trộn dưới lòng đất. Hội thảo đã thống nhất, tiếp tục mở rộng khai quật, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại khu vực Cồn Tiên. Việc tìm kiếm sẽ mở rộng theo hướng “dễ làm trước, khó làm sau”, thận trọng, tỉ mỉ, kết hợp đào xương cá với mở rộng những khu vực nghi vấn.

Đại tá Trương Viết Hải cho biết thêm, thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, đến nay, địa phương đã hoàn thành khai quật mộ chưa xác định danh tính lấy mẫu giám định ADN tại 22.864 phần mộ, ở 130 nghĩa trang liệt sĩ; chiếm 64% các tỉnh trên địa bàn Quân khu 4 và 11% toàn quốc; vượt tiến độ trước 20 ngày do Ban chỉ đạo Quân khu giao và trước 7 tháng do Ban chỉ đạo Quốc gia giao.

Tỉnh Quảng Trị được giao chỉ tiêu tìm kiếm, quy tập 430 hài cốt liệt sĩ. Trong đó, mùa khô 2026 - 2027, Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ số 1 được giao tìm kiếm 50 hài cốt liệt sĩ tại Lào. Đến hiện tại, các lực lượng thuộc đơn vị đã tìm kiếm, cất bốc được 144 hài cốt liệt sĩ, đạt 33,5%.