Rà soát hồ đập, công trình thủy lợi trước mùa mưa bão

Nỗi lo hồ, đập

Quảng Ngãi là địa phương sở hữu hệ thống hạ tầng thủy lợi khá lớn với 217 hồ chứa nước và 1.127 đập dâng. Hệ thống này đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, cắt lũ và giữ ngọt cho toàn vùng. Tuy nhiên, áp lực thời gian cùng sức tàn phá của thiên tai qua nhiều năm đã khiến không ít công trình bắt đầu xuất hiện dấu hiệu xuống cấp.

Để chủ động ứng phó trước mùa mưa bão sắp tới, các sở, ngành, địa phương đang nỗ lực kiểm tra nhằm phát hiện sớm các cung sạt lở, điểm xung yếu và chuẩn bị kỹ các phương án ứng phó, không để bị động trước các tình huống thiên tai.

Là đơn vị chủ lực, Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Quảng Ngãi hiện đang trực tiếp quản lý, vận hành 24 hồ chứa, 19 đập dâng, 17 trạm bơm, cùng hệ thống đại thủy nông Thạch Nham và hàng trăm tuyến kênh tưới tiêu. Qua đợt tổng kiểm tra cho công trình trước mùa mưa lũ, đơn vị ghi nhận phần lớn các hồ chứa có cửa van điều tiết và hệ thống công trình đầu mối cơ bản vận hành ổn định. Dù vậy, những nỗi lo mất an toàn đã bắt đầu lộ diện.

Cụ thể, tại đập Hiền Lương và đập Khê Hòa, thân đập đã xuất hiện tình trạng thấm dòng qua nền. Đối với một công trình thủy lợi, hiện tượng thấm nền nếu không xử lý kịp thời có thể dẫn đến nguy cơ đùn đất, sủi bọt và rò rỉ dòng chảy gây mất liên kết kết cấu đập.

Trong khi đó, tại hồ Liệt Sơn - một trong những hồ chứa lớn của tỉnh Quảng Ngãi, cơ quan chức năng cũng phát hiện các hư hỏng nghiêm trọng tại khu vực mái tiêu năng và tràn xả lũ phía hạ lưu. Điều này tiềm ẩn nhiều rủi ro khi xuất hiện những trận lũ lớn, nước tràn qua với lưu tốc mạnh có thể gây xói lở sâu, đe dọa trực tiếp đến an toàn đập thân chính.

Ngoài ra, tại nhiều công trình khác cũng xuất hiện tình trạng bồi lấp cống tiêu, tường cống bị nứt vỡ, sạt lở mái kênh dẫn, cửa lấy nước bị đất cát vùi lấp. Nếu bước vào đỉnh điểm mùa mưa mà các nút thắt này không được khơi thông, dòng chảy bị nghẽn sẽ gây hiện tượng dâng nước ngược, cản trở năng lực thoát lũ tự nhiên của công trình.

Khẩn trương sửa chữa

Ông Nguyễn Thanh Hùng - Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Quảng Ngãi cho biết, đơn vị đã hoàn tất bảng tổng hợp và phân loại chi tiết các hạng mục cần đầu tư sửa chữa với tổng nhu cầu kinh phí ước tính gần 17,5 tỷ đồng.

 “Với những hạng mục khẩn cấp và ưu tiên 1 có nhu cầu kinh phí lớn, công ty đã có văn bản đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường tham mưu UBND tỉnh sớm cân đối, bố trí nguồn lực để triển khai thi công trước mùa mưa lũ. Đối với nhóm ưu tiên 2, đơn vị sẽ tự chủ động cân đối từ nguồn vốn sản xuất kinh doanh và quản lý định kỳ để từng bước khắc phục, sửa chữa cuốn chiếu” - ông Hùng thông tin.

Theo báo cáo từ Chi cục Thủy lợi tỉnh Quảng Ngãi, cơ cấu quản lý hồ đập trên địa bàn tỉnh hiện được phân cấp khá rõ gồm: 125 hồ chứa quy mô vừa và lớn cùng 38 đập dâng được giao cho 2 công ty chuyên trách quản lý nhằm đảm bảo tính kỹ thuật chuyên sâu; trong khi 92 hồ chứa nhỏ và 1.089 đập tạm còn lại do cấp xã, địa phương trực tiếp quản lý khai thác.

Ông Võ Anh Tùng - Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi Quảng Ngãi nhìn nhận, đợt kiểm tra liên ngành của Sở Nông nghiệp và Môi trường vừa qua cho thấy các công trình trọng yếu vẫn đảm bảo được năng lực chịu tải theo thiết kế. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại nằm ở nhóm 16 hồ chứa quy mô nhỏ đã đưa vào khai thác hàng chục năm với công nghệ cũ và đang xuống cấp nghiêm trọng. Tỉnh Quảng Ngãi hiện đã phê duyệt chủ trương đưa 16 hồ chứa này vào danh mục đầu tư công trung hạn để nâng cấp, sửa chữa tổng thể trong giai đoạn 2027 - 2029.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Đỗ Tâm Hiển đã chỉ đạo các sở, ngành và địa phương không được phép lơ là, chủ quan. Lãnh đạo UBND tỉnh yêu cầu các đơn vị quản lý không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra trên giấy tờ mà phải liên tục bám sát hiện trường, thực hiện rà soát từng mét đê, mét đập.

UBND tỉnh Quảng Ngãi cũng chỉ thị các chủ hồ đập theo dõi chặt chẽ bản tin dự báo thời tiết thủy văn, ứng dụng công nghệ số vào quan trắc lượng mưa và mực nước hồ. Từ đó, xây dựng linh hoạt các kịch bản đón lũ và điều tiết cắt lũ hợp lý, vừa đảm bảo tuyệt đối an toàn cho công trình đầu mối, vừa giảm thiểu tối đa áp lực ngập lụt cho vùng hạ du. Mọi kịch bản ứng phó đều phải dựa trên phương châm “4 tại chỗ” (Chỉ huy tại chỗ; Lực lượng tại chỗ; Phương tiện, vật tư tại chỗ; Hậu cần tại chỗ).