Rộn ràng Tết mùa của đồng bào Giẻ Triêng
Tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (xã Đoài Phương, Hà Nội), đồng bào Giẻ Triêng xã Phước Chánh, Đà Nẵng tái hiện Lễ “Ăn mừng lúa mới” (Tết mùa), một trong những sinh hoạt văn hóa quan trọng nhất trong năm. Tết mùa là dịp cộng đồng tạ ơn Giàng, mừng mùa màng bội thu, cầu mong năm mới ấm no, khỏe mạnh và cũng là thời điểm mọi người cùng sum họp, trao gửi những lời chúc tốt lành.
Lễ “Ăn mừng lúa mới” được đồng bào Giẻ Triêng tổ chức hằng năm, thường vào khoảng tháng 11 hoặc tháng 12 dương lịch, sau khi vụ lúa rẫy kết thúc. Khi những hạt lúa đã được thu hoạch, phơi khô và đưa về chất đầy trong kho, dân làng có thời gian nghỉ ngơi sau một năm lao động vất vả.
Tết mùa vì thế trở thành thời điểm đặc biệt để cả cộng đồng cùng tụ họp, tạ ơn Giàng và các vị thần linh đã ban cho dân làng một mùa màng bội thu, đồng thời cầu mong năm mới mưa thuận gió hòa, thóc lúa đầy kho, mọi người khỏe mạnh, cuộc sống bình yên.
Trong quan niệm của người Giẻ Triêng, cây lúa không chỉ là nguồn lương thực mà còn gắn với đời sống tinh thần, tín ngưỡng của cộng đồng. Lễ hội thể hiện sự trân trọng đối với nghề nông và cây lúa, đồng thời phản ánh tín ngưỡng vạn vật hữu linh được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Sau khi cúng Giàng, người dân tiếp tục thực hiện nghi lễ với các vị thần gắn với thiên nhiên như thần Trời Đất, thần Sông Suối, thần Núi, thần Mưa, thần Sấm và thần Mùa Màng.
Để chuẩn bị cho ngày hội, Già làng xem ngày lành theo chu kỳ mặt trăng rồi triệu tập bà con về Nhà làng. Ngày tổ chức lễ được thống nhất và công việc được phân chia cụ thể cho từng gia đình.
Không khí chuẩn bị Tết mùa diễn ra nhộn nhịp. Nam giới lên rừng săn bắt, hái rau rừng, xuống sông, suối bắt cá. Phụ nữ và các thiếu nữ về kho lúa, gùi lúa về phơi, giã, sàng và chuẩn bị các loại bánh phục vụ lễ hội.
Tại kho lúa, người phụ nữ giữ vai trò quan trọng trong việc chuẩn bị lương thực. Những gùi lúa được chuyển ra khỏi kho, qua các công đoạn phơi, giã, sàng để trở thành những hạt gạo thơm ngon cho ngày Tết.
Tết mùa của người Giẻ Triêng thường kéo dài khoảng 10 ngày, trong đó có 4 ngày lễ chính. Với ý nghĩa tương tự Tết Nguyên đán của người Việt, đây là dịp lớn để mọi người nghỉ ngơi, thăm hỏi, sum họp và chúc tụng nhau. Nhà nào có nhiều khách đến thăm được xem là niềm vinh dự, bởi theo quan niệm của đồng bào, đó là dấu hiệu của may mắn và sự phù hộ của Giàng.
Sau phần nghi lễ, không gian Tết mùa chuyển sang những hoạt động cộng đồng rộn ràng. Già làng mời đội chiêng và du khách cùng thưởng thức rượu cần, các món ăn truyền thống.
Tiếng trống, tiếng chiêng vang lên. Già làng dẫn đầu đoàn thanh niên nam nữ và các em nhỏ hòa vào những điệu múa, câu hát. Mọi người vừa nhảy múa, vừa rót rượu cần mời nhau, tạo nên không khí vui tươi, náo nhiệt.
Từ những nghi thức tạ ơn Giàng đến tiếng chiêng, điệu múa, ché rượu cần và những bữa ăn cộng đồng, Tết mùa không chỉ là lễ mừng một vụ lúa đã qua. Đây còn là không gian để người Giẻ Triêng củng cố tình đoàn kết, trao truyền phong tục và gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng.