Sandbox công nghệ số bước vào “đường đua”: Cơ hội hay thách thức?

Đây được xem là bước chuyển quan trọng, không chỉ kiểm chứng hiệu quả của chính sách mà còn mở ra không gian thử nghiệm cho các mô hình công nghệ mới, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế số.

Theo thông tin từ Bộ Khoa học và Công nghệ, sandbox công nghệ số đã được quy định trong Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025, đồng thời được cụ thể hóa bằng Nghị định số 353/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Nghị định này quy định rõ các nguyên tắc, điều kiện, phạm vi, quy trình cấp phép và cơ chế giám sát thử nghiệm đối với các sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới.

Bắt đầu từ các mô hình thí điểm

Theo ông Trần Anh Tú, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp công nghệ thông tin (Bộ Khoa học và Công nghệ), việc triển khai sandbox hiện nay đang được thúc đẩy mạnh mẽ, trước mắt tập trung vào một số mô hình thí điểm điển hình để rút kinh nghiệm và hoàn thiện quy trình.

Một trong những hướng thử nghiệm đầu tiên là ứng dụng phương tiện bay không người lái (UAV) trong các lĩnh vực như nông nghiệp, lâm nghiệp, logistics y tế và quản lý nhà nước. Đây không đơn thuần là thử nghiệm công nghệ, mà là thử nghiệm mô hình ứng dụng thực tế nhằm đánh giá hiệu quả, cách tổ chức thực hiện và cơ chế phối hợp giữa các bên liên quan.

Cũng theo ông Trần Anh Tú, quá trình triển khai hiện đang trong giai đoạn lấy ý kiến liên ngành, hoàn thiện hồ sơ, thẩm định và tiến hành cấp phép thử nghiệm. Việc lựa chọn các mô hình cụ thể ngay từ đầu được kỳ vọng sẽ giúp xây dựng “trường hợp mẫu”, từ đó chuẩn hóa quy trình và tạo tiền đề để nhân rộng trong tương lai.

Đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, việc triển khai sandbox không thực hiện dàn trải mà có lộ trình, ưu tiên một số trường hợp tiêu biểu nhằm bảo đảm kiểm soát rủi ro, đồng thời từng bước hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý.

Tăng phân cấp, mở rộng không gian thử nghiệm

Một điểm mới đáng chú ý của cơ chế sandbox là việc tăng cường phân cấp cho địa phương. Theo quy định, UBND các tỉnh, thành phố có thể phối hợp với các cơ quan liên quan để cấp phép thử nghiệm trên địa bàn. Điều này giúp rút ngắn quy trình, tạo điều kiện linh hoạt hơn cho doanh nghiệp và các tổ chức tham gia thử nghiệm.

Bên cạnh đó, việc thử nghiệm các mô hình cụ thể trong thực tiễn được kỳ vọng sẽ giúp cơ quan quản lý có thêm dữ liệu để đánh giá, từ đó hoàn thiện chính sách theo hướng sát với thực tế hơn. Sandbox vì vậy không chỉ là “không gian thử nghiệm công nghệ”, mà còn là “phòng thí nghiệm chính sách”, nơi các quy định được kiểm chứng trước khi áp dụng rộng rãi.

Thực tế cho thấy, một số địa phương đã bày tỏ quan tâm và chủ động tìm kiếm mô hình phù hợp để triển khai sandbox. Điều này cho thấy sức hút của cơ chế mới, đồng thời phản ánh nhu cầu đổi mới sáng tạo ngày càng tăng trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội.

Hoàn thiện cơ chế và nhân rộng mô hình

Dù đã bước vào giai đoạn triển khai, sandbox công nghệ số vẫn đối mặt với không ít thách thức, đặc biệt là vấn đề phối hợp liên ngành.

Cụ thể, việc thử nghiệm các công nghệ mới thường liên quan đến nhiều lĩnh vực quản lý khác nhau, từ khoa học – công nghệ, giao thông, y tế đến an ninh, quốc phòng. Trong khi đó, cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành chưa thực sự đồng bộ, dẫn đến khó khăn trong quá trình triển khai.

Một trong những “điểm nghẽn” lớn là việc xác định rõ phạm vi, điều kiện và giới hạn thử nghiệm đối với từng mô hình. Do đây là các công nghệ mới, chưa có tiền lệ, nên quá trình xây dựng phương án thử nghiệm đòi hỏi phải làm rõ nhiều yếu tố như kiểm soát rủi ro, xử lý tình huống phát sinh và trách nhiệm của các bên liên quan.

Ngoài ra, việc thiếu cơ chế liên thông giữa các lĩnh vực cũng khiến phạm vi áp dụng sandbox còn hạn chế. Trong khi chuyển đổi số mang tính đa ngành, nhiều lĩnh vực như y tế số, giáo dục số hay năng lượng tái tạo vẫn chưa có sandbox chuyên biệt, dẫn đến khó khăn trong việc triển khai các mô hình tích hợp.

Trong thời gian tới, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương để hỗ trợ triển khai thực tiễn các sandbox, kịp thời tháo gỡ khó khăn trong quá trình tổ chức thực hiện; tổng hợp thực tiễn để đề xuất hoàn thiện cơ chế, chính sách, vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm an toàn, hiệu quả và lợi ích xã hội. Khi đó, sandbox không chỉ là công cụ thử nghiệm, mà còn trở thành động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo, góp phần đưa công nghệ “Make in Vietnam” đi vào thực tiễn và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.