Siết chặt quản lý quyền sở hữu trí tuệ
Các đợt kiểm tra liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ đang diễn ra theo tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về việc tập trung ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Cơ quan công an đã khởi tố nhiều vụ án hình sự về tội “xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan”.
Hệ lụy từ xâm phạm quyền tác giả
Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Thọ vừa khởi tố vụ án hình sự về tội “xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” liên quan đến hành vi sử dụng trái phép phần mềm máy tính có bản quyền. Đây được xem là vụ án hình sự đầu tiên tại Việt Nam liên quan đến hành vi xâm phạm quyền tác giả thông qua việc sử dụng phần mềm máy tính không có bản quyền.
Theo kết quả điều tra ban đầu, lực lượng chức năng phát hiện Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Sông Lam đã cung cấp 81 máy tính cho nhiều doanh nghiệp (DN) trên địa bàn. Các thiết bị này đều được cài sẵn hệ điều hành Windows và phần mềm Microsoft Office nhưng sử dụng các công cụ kích hoạt trái phép.
Mở rộng điều tra, cơ quan Công an tiếp tục phát hiện 2 DN tại Hà Nội gồm Công ty TNHH Hệ thống thông tin Athena Việt Nam và Công ty TNHH Giải pháp công nghệ Tek-Solution đã cung cấp khoảng 350 máy tính cho một cơ sở giáo dục với dấu hiệu vi phạm tương tự.
Trong vụ án này, cơ quan điều tra còn khám xét nơi làm việc và cơ sở lắp ráp máy tính của Lại Hoàng Dương - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Truyền thông và Máy tính Thánh Gióng. Đây là đơn vị cung cấp máy tính và phần mềm có dấu hiệu sử dụng các công cụ kích hoạt bản quyền trái phép để cài đặt cho Athena Việt Nam và Tek-Solution.
Ngay sau khi thông tin vụ án được công bố, lãnh đạo một công ty du lịch tại TPHCM cho biết đã yêu cầu bộ phận kỹ thuật rà soát toàn bộ hệ thống máy tính và phần mềm đang sử dụng để kịp thời chấn chỉnh nếu phát hiện vi phạm. Theo vị này, DN đã theo đuổi chủ trương sử dụng phần mềm có bản quyền từ nhiều năm nay dù chi phí vận hành có tăng lên. “Việc siết chặt xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ là cần thiết. Tuy nhiên, nếu có thêm chính sách hỗ trợ về thuế, phí hoặc giá ưu đãi cho DN nhỏ và vừa thì sẽ khuyến khích việc tuân thủ tốt hơn” - vị lãnh đạo này nói.
Ông Ngô Trần Vũ - Giám đốc Công ty NTS Security cho rằng, nhiều DN nhỏ và hộ kinh doanh vẫn có tâm lý tiết kiệm chi phí khi sẵn sàng đầu tư lớn cho phần cứng nhưng lại ngần ngại chi vài triệu đồng mua bản quyền phần mềm.
Theo ông Vũ, nguy cơ lớn nhất của phần mềm crack không chỉ nằm ở yếu tố vi phạm pháp luật mà còn ở rủi ro bảo mật bởi chính thời điểm hàng rào bảo mật bị hạ xuống cũng là lúc DN mở toang cánh cửa cho tin tặc xâm nhập hệ thống.
Theo số liệu của Kaspersky, trong năm 2025, Việt Nam ghi nhận gần 110 triệu lượt nguy cơ an ninh mạng, tương đương khoảng 1 trong 2 người dùng từng đối mặt với rủi ro trên thiết bị. Điều này phản ánh thực tế việc sử dụng phần mềm crack vẫn khá phổ biến, không chỉ ở người dùng cá nhân mà còn tại nhiều DN nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh.
Cần có giải pháp hỗ trợ
Ở góc độ pháp lý, luật sư Nguyễn Văn Hùng (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) nhận định, trước đây nhiều hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ diễn ra công khai do nhận thức pháp luật còn hạn chế, trong khi công tác xử lý chưa thực sự quyết liệt.
Tuy nhiên, Việt Nam hiện đã hoàn thiện đáng kể hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ, tham gia nhiều công ước quốc tế và các hiệp định thương mại thế hệ mới đòi hỏi tiêu chuẩn cao về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Vì vậy, các cơ quan chức năng đang tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đặc biệt là những trường hợp có dấu hiệu hình sự.
Việc tôn trọng bản quyền là điều kiện cần để xây dựng nền kinh tế dựa trên đổi mới sáng tạo. Việc xử lý nghiêm và đồng bộ các hành vi vi phạm là cần thiết nhằm tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh. Tuy vậy, chi phí sử dụng phần mềm bản quyền vẫn là gánh nặng đối với nhiều DN nhỏ và vừa.
“Ở nhiều quốc gia phát triển, vẫn có các chính sách hỗ trợ về thuế, phí hoặc ưu đãi dành cho thị trường đang phát triển để khuyến khích DN sử dụng sản phẩm có bản quyền và tuân thủ quyền sở hữu trí tuệ” - ông Hùng cho biết.