Sớm hoàn thiện phương án tổng thể đổi mới thi, tuyển sinh

Cân nhắc việc một kỳ thi thực hiện hai nhiệm vụ

Theo Nghị quyết 262/NQ-CP ngày 5/9/2026, Chính phủ giao Bộ GDĐT nghiên cứu, hoàn thiện phương án tổng thể đổi mới thi, kiểm tra, tuyển sinh theo hướng thực chất, gọn nhẹ, thuận tiện, giảm chi phí xã hội, báo cáo Thủ tướng trong tháng 9/2026.

Yêu cầu này được đặt ra trong bối cảnh kỳ thi tốt nghiệp THPT hiện nay vừa phục vụ công nhận tốt nghiệp, vừa cung cấp kết quả cho các trường đại học sử dụng trong tuyển sinh. Đây cũng là vấn đề được PGS.TS Nguyễn Kim Hồng - Hiệu trưởng Trường ĐH Nguyễn Tất Thành, đề cập khi bàn về hướng đổi mới kỳ thi.

Theo PGS.TS Nguyễn Kim Hồng, hai mục tiêu xét tốt nghiệp và tuyển sinh đại học có những yêu cầu khác nhau. Kỳ thi tốt nghiệp cần đánh giá học sinh đã đạt chuẩn đầu ra của chương trình phổ thông hay chưa, trong khi tuyển sinh đại học cần khả năng phân loại để các trường lựa chọn người học phù hợp. Khi cùng đặt hai nhiệm vụ vào một kỳ thi, công tác xây dựng đề phải đồng thời đáp ứng cả yêu cầu đánh giá diện rộng và phân hóa.

Từ góc nhìn này, PGS.TS Nguyễn Kim Hồng cho rằng có thể nghiên cứu phương án tách bạch kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học. Với kỳ thi tốt nghiệp, có thể xây dựng ngân hàng đề chuẩn hóa do Bộ GDĐT quản lý, tổ chức theo một quy trình thống nhất. Trong khi đó, tuyển sinh đại học có thể dựa vào hệ thống khảo thí riêng, kết hợp với các tiêu chí khác tùy yêu cầu của từng ngành, trường.

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là nếu xuất hiện thêm các kỳ thi riêng, chi phí và áp lực đối với thí sinh cũng cần được tính toán. Vì vậy, câu chuyện đổi mới không chỉ nằm ở việc tách hay giữ một kỳ thi mà còn ở cách xây dựng hệ thống khảo thí và sử dụng kết quả sao cho hiệu quả.

Trong khi đó, GS.TS Phạm Hồng Quang - Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Khoa học giáo dục nhiệm kỳ 2024-2029 cho rằng, kỳ thi tốt nghiệp THPT vẫn cần được duy trì. Theo ông, cùng với việc duy trì kỳ thi, cần tăng cường ứng dụng công nghệ, hoàn thiện quy chế, mở rộng và chuẩn hóa ngân hàng đề thi. Ông cũng đề cập việc từng bước xây dựng hệ thống khảo thí độc lập nhằm nâng cao chất lượng và độ tin cậy của kỳ thi.

GS.TS Nguyễn Văn Minh - nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm Hà Nội, cũng cho rằng kỳ thi tốt nghiệp THPT không chỉ phục vụ xét tốt nghiệp mà còn cung cấp dữ liệu để đánh giá chất lượng dạy và học của hệ thống giáo dục. Theo đó, cần xây dựng ngân hàng đề đủ lớn, được chuẩn hóa; hiện đại hóa hệ thống khảo thí và nghiên cứu lộ trình thi trên máy tính khi đủ điều kiện.

Nhà trường đề nghị giữ ổn định mô hình hiện nay

Trong khi một số ý kiến đề cập khả năng tách hai mục tiêu thi, ở góc độ địa phương và nhà trường, nhiều ý kiến lại nhấn mạnh yêu cầu duy trì sự ổn định.

Ông Nguyễn Văn Hiền - Giám đốc Sở GDĐT Hà Nội nêu quan điểm, nên tiếp tục duy trì phương thức tổ chức kỳ thi hiện nay. Theo ông, kỳ thi tốt nghiệp THPT đã có tính ổn định tương đối cao, học sinh, giáo viên và nhà trường đã có thời gian làm quen với phương thức tổ chức. Vấn đề cần tập trung là hoàn thiện các khâu tổ chức để hạn chế tối đa tác động của yếu tố chủ quan, qua đó bảo đảm tính khách quan của kỳ thi.

Theo ông Nguyễn Văn Hiền, thực tế tại Hà Nội cho thấy quy mô kỳ thi rất lớn. Năm 2026, thành phố có 129.173 thí sinh đăng ký dự thi, với 222 điểm thi và 5.899 phòng thi.

Bà Nguyễn Bội Quỳnh - Hiệu trưởng Trường THPT Việt Đức (Hà Nội) cũng cho rằng, kỳ thi tốt nghiệp THPT có ý nghĩa trong việc đánh giá kết quả học tập của học sinh và chất lượng dạy học của nhà trường. Phương án hiện nay đã giảm số môn, giảm thời gian thi và cho phép học sinh lựa chọn môn theo định hướng học tập. Những thay đổi này giúp kỳ thi phù hợp hơn với Chương trình GDPT 2018. Bà Quỳnh đề nghị tiếp tục hoàn thiện khâu tổ chức, tăng cường giám sát để hạn chế những kẽ hở có thể dẫn tới vi phạm.

Từ thực tế triển khai, bà Nguyễn Bội Quỳnh cũng cho rằng việc thay đổi cấu trúc kỳ thi cần có sự chuẩn bị để giáo viên và học sinh có thời gian thích ứng. Với nhà trường, sự ổn định của phương án thi giúp chủ động xây dựng kế hoạch dạy học, ôn tập và tổ chức các hoạt động giáo dục.

Phương án tổng thể dự kiến báo cáo Thủ tướng trong tháng 9 sẽ cần đặt các vấn đề này trong cùng một hệ thống: mục tiêu của kỳ thi, ngân hàng đề, công tác khảo thí, ứng dụng công nghệ, tổ chức thi, tuyển sinh đại học và quyền tự chủ của các cơ sở đào tạo. Mục tiêu được đặt ra là một mô hình thi, kiểm tra và tuyển sinh thực chất, gọn nhẹ, công bằng, minh bạch nhưng vẫn bảo đảm độ tin cậy và an toàn.