Sông Tô Lịch chờ khoác “áo mới”

Kiến tạo không gian văn hoá hấp dẫn

Sông Tô Lịch dài hơn 14km, chảy qua qua nhiều phường của Hà Nội. Trong ký ức người Hà Nội, đây từng là dòng sông hiền hòa, gắn với lịch sử hình thành Thăng Long - Hà Nội.

Đây là dòng sông nổi tiếng từ lâu đời trong lòng nhân dân Thủ đô cũng như cả nước. Từ góc nhìn của những chuyên gia về văn hoá, sông Tô Lịch chính là dòng sông di sản, dòng sông thiêng, mang đậm dấu ấn văn hoá Thăng Long. Dòng sông này gắn với ý tưởng quy hoạch ban đầu của Lý Thái Tổ khi dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long.

PGS.TS Đặng Văn Bài - nguyên Cục trưởng Cục Di sản văn hóa, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia cho rằng, sông Tô Lịch giữ vai trò rất quan trọng trong lịch sử. Đây là một dòng sông di sản. Tuy nhiên, do cách ứng xử chưa đúng của con người, từ thời Pháp thuộc vì phát triển đô thị mà nhiều đoạn sông đã bị lấp. Hiện nay, sông Tô Lịch trở thành dòng sông chết, chủ yếu chứa nước thải sinh hoạt. Việc chỉ coi nó là kênh thoát nước là không đúng với chức năng vốn có, và nó không còn giữ được vị trí xứng đáng trong đời sống xã hội như vai trò lịch sử to lớn trước đây.

Cùng với quá trình đô thị hóa nhanh chóng, sông Tô Lịch dần trở thành nơi tiếp nhận nước thải sinh hoạt, ô nhiễm kéo dài nhiều năm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường, mỹ quan và đời sống người dân hai bên bờ.

Trong thời gian qua, TP Hà Nội đã nỗ lực triển khai nhiều giải pháp quyết liệt để “hồi sinh” dòng sông Tô Lịch lịch sử. Lần này, với việc khởi công dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết công viên tuyến hai bên sông Tô Lịch được xem là một trong những nỗ lực lớn, có tính tổng thể, nhằm từng bước thay đổi diện mạo dòng sông. Dự án được giao cho Tập đoàn Sun Group thực hiện với tổng mức đầu tư hơn 4.600 tỷ đồng.

Đánh thức ký ức, khơi dậy giá trị văn hóa

Theo thông tin công bố, dự án sẽ tái thiết diện mạo hai bờ sông - đưa sông Tô Lịch từ con sông chết “hồi sinh”, trở thành một công viên tuyến hiện đại và chất lượng, kiến tạo nên những không gian vui chơi - giải trí đẳng cấp với các cầu đi bộ nghệ thuật, bến thuyền, đài vọng cảnh, nhà trưng bày lịch sử, nơi những giá trị truyền thống của cư dân hai bên bờ sông được tôn vinh và gìn giữ. Đây sẽ là biểu tượng văn hóa kết nối giữa quá khứ và tương lai, góp phần định vị Hà Nội trở thành “trung tâm công nghiệp văn hóa” hàng đầu của cả nước.

Nhìn nhận về dự án này, PGS.TS Đặng Văn Bài cho rằng, nếu khơi lại để dòng sông có sức sống, sẽ giúp thành phố giảm ô nhiễm. Nếu xử lý riêng nguồn nước thải để dòng sông trở nên trong xanh, lành mạnh thì mới xứng danh là Thủ đô xanh, sạch, đẹp.

Cũng theo ông Bài, nếu xử lý tốt, đây còn có thể trở thành dòng sông du lịch, tạo ra điểm đến hấp dẫn. Như chúng ta biết, sắp tới Huế có thể tái đề cử kinh đô Huế cùng hệ sinh thái đôi bờ sông Hương với tư cách là cảnh quan văn hóa. Hi vọng rằng, trong tương lai, nếu có thể phục hồi sông Tô Lịch ở mức độ tương xứng, thì đôi bờ cảnh quan sông Tô Lịch có thể cùng với Hoàng thành Thăng Long và phố cổ Hà Nội trở thành bộ phận cấu thành của một di sản thế giới.

Đồng quan điểm, PGS. TS Lê Xuân Cảnh - nguyên Viện trưởng Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật nhận định: Cải tạo hai bên bờ sông Tô Lịch, chúng ta sẽ tạo ra một không gian rất sáng sủa, sạch đẹp cho người dân. Trên thế giới có rất nhiều kinh nghiệm trong việc cải tạo các dòng sông chảy giữa Thủ đô. Nếu hai bên bờ sông và cả lòng sông được tổ chức hợp lý, tạo thành không gian đi bộ thoải mái, sạch sẽ, có thể tổ chức thể dục thể thao, lễ hội, các tuyến xe đạp, đi bộ, thì đời sống tinh thần của người dân sẽ được cải thiện rõ rệt. Người dân sẽ cảm thấy thoải mái hơn và nhận thấy giá trị cuộc sống của mình được nâng lên rất rõ rệt.

Nói về dự án, ông Phạm Đức Hùng - Ủy viên Hội đồng quản trị, Phó Tổng Giám đốc thường trực Tập đoàn Sun Group cho biết, khi công viên tuyến được hoàn thiện, chất lượng sống của người dân sẽ được nâng cao, vị thế "Thành phố hạnh phúc nhất châu Á" mà quốc tế dành tặng cho Hà Nội cũng nhờ đó mà ngày càng được củng cố, nâng tầm.

Có thể thấy, việc khởi công Dự án “Cải tạo, chỉnh trang và tái thiết công viên tuyến hai bên sông Tô Lịch” là tín hiệu tích cực, thể hiện quyết tâm của Hà Nội trong việc giải quyết những tồn tại kéo dài nhiều năm, đồng thời hướng tới một đô thị đáng sống hơn. Kỳ vọng đã được đặt ra. Vấn đề còn lại là sự kiên trì, trách nhiệm và cách làm bài bản, để “chiếc áo mới” của sông Tô Lịch không chỉ đẹp trong ngày khởi công, mà thực sự bền vững theo thời gian.