Sốt xuất huyết tăng sớm, nguy cơ bùng phát trên diện rộng

Vốn được xem là bệnh có tính mùa rõ rệt, SXH thường bùng phát mạnh vào các tháng mưa nhiều trong năm. Tuy nhiên, thực tế ghi nhận từ đầu năm 2026 cho thấy quy luật này đang dần bị phá vỡ.  Ngay từ những tháng đầu năm – thời điểm thường được coi là “vùng trũng dịch tễ” – nhiều bệnh viện đã tiếp nhận không ít ca bệnh nặng, thậm chí có trường hợp sốc sâu, tổn thương gan nghiêm trọng, phải điều trị kéo dài.

Bộ Y tế cho hay, hiện đang có xu hướng gia tăng nhanh số ca mắc tại nhiều khu vực, từ phía Nam, miền Trung, Tây Nguyên cho đến một số đô thị lớn ở miền Bắc như Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh. Diễn biến này không chỉ phản ánh sự thay đổi về chu kỳ dịch mà còn cho thấy các yếu tố nguy cơ đang tích tụ, tạo điều kiện cho dịch bùng phát sớm hơn so với những năm trước.

Tại TPHCM – địa bàn luôn nằm trong nhóm nguy cơ cao, số ca mắc từ đầu năm đã vượt 11.000 trường hợp, với xu hướng tăng nhanh qua từng tuần. Cơ quan y tế địa phương nhận định, dịch năm nay có thể đến sớm hơn và diễn biến phức tạp hơn so với trung bình nhiều năm.

BS Bùi Công Sự - Quản lý Y khoa (Hệ thống Tiêm chủng VNVC) nhận định, nguyên nhân của xu hướng này không chỉ nằm ở yếu tố thời tiết mà còn gắn chặt với biến đổi môi trường và nhịp sống đô thị hiện đại. Sự gia tăng nhiệt độ, độ ẩm cao, cùng những cơn mưa trái mùa đã tạo điều kiện lý tưởng cho muỗi vằn sinh sản. Trong khi đó, quá trình đô thị hóa nhanh, mật độ dân cư dày đặc và hệ thống thoát nước chưa đồng bộ khiến các điểm nước đọng xuất hiện ngày càng nhiều – từ khu dân cư, công trường xây dựng cho tới các khu chung cư cao tầng.

Không chỉ gia tăng về số lượng, đặc điểm người mắc bệnh cũng đang thay đổi. Nếu trước đây, SXH chủ yếu gặp ở trẻ em, thì hiện nay tỉ lệ người lớn mắc bệnh ngày càng cao. Đáng lo ngại hơn, nhóm đối tượng này lại có xu hướng chủ quan, tự điều trị tại nhà, dẫn đến nhiều trường hợp nhập viện muộn khi bệnh đã chuyển nặng.

PGS.TS Đỗ Duy Cường - Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai cảnh báo, SXH không phải là một cơn sốt thông thường. Diễn biến của bệnh có thể thay đổi rất nhanh, đặc biệt ở giai đoạn nguy hiểm (thường từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7). Nhiều bệnh nhân vẫn tỉnh táo, không có biểu hiện rõ rệt, nhưng bên trong cơ thể đã xảy ra tình trạng thoát huyết tương, tụt huyết áp – dấu hiệu của sốc nặng. Khi các biến chứng như xuất huyết ồ ạt, suy đa tạng xuất hiện, khả năng cứu sống sẽ giảm đáng kể nếu không được can thiệp kịp thời.

Trước nguy cơ dịch bệnh gia tăng, Bộ Y tế đã ban hành kế hoạch phòng, chống bệnh truyền nhiễm năm 2026 với yêu cầu các địa phương chủ động giám sát, phát hiện sớm và xử lý triệt để các điểm nguy cơ theo phương châm “4 tại chỗ”. Đồng thời, công tác truyền thông, tiêm chủng, điều trị và kiểm soát dịch được đặt trong trạng thái sẵn sàng cao, nhằm hạn chế tối đa nguy cơ bùng phát trên diện rộng.

Tuy nhiên, hiệu quả phòng chống dịch không chỉ phụ thuộc vào hệ thống y tế mà còn nằm ở ý thức của mỗi người dân. SXH là bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu kiểm soát tốt muỗi truyền bệnh. Những biện pháp tưởng chừng đơn giản như loại bỏ vật chứa nước đọng, đậy kín dụng cụ chứa nước, thay nước bình hoa, thả cá diệt lăng quăng… lại chính là “hàng rào” hiệu quả nhất ngăn chặn dịch bệnh từ gốc.

Một điểm mới đáng chú ý là hiện nay vaccine phòng SXH đã được đưa vào sử dụng tại Việt Nam, mở ra thêm một công cụ chủ động trong phòng bệnh. Tuy nhiên, vaccine không thể thay thế các biện pháp phòng chống muỗi, mà cần được xem là giải pháp bổ trợ trong chiến lược tổng thể.