Sửa đổi luật để đưa kiến trúc Việt hội nhập với quốc tế
Theo đánh giá của các chuyên gia đô thị, kiến trúc sư… bằng việc mở rộng hành lang pháp lý sẽ là cơ hội đưa kiến trúc Việt vươn mình ra biển lớn.
Theo Chuyên gia đô thị Nguyễn Hải Lâm, mặc dù Luật Kiến trúc đang được áp dụng vào thực tế nhưng ngày càng bộc lộ không ít bất cập. Chẳng hạn, quy định hiện hành về bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc còn mang tính khái quát, chưa làm rõ bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc là gì, được nhận diện thông qua những yếu tố nào và trách nhiệm cụ thể hóa thuộc cấp nào trong quá trình lập, ban hành quy chế quản lý kiến trúc.
Ở góc độ pháp lý, luật sư Hoàng Văn Hướng - giảng viên Học viện Tư pháp phân tích, Luật Kiến trúc hiện hành đã quy định trách nhiệm tổ chức lập nhiệm vụ thiết kế kiến trúc, thiết kế kiến trúc và hồ sơ thiết kế kiến trúc. Tuy nhiên, trong quá trình áp dụng, mối quan hệ giữa thiết kế kiến trúc với quá trình thiết kế xây dựng cần được làm rõ hơn để bảo đảm thống nhất với pháp luật về xây dựng. Trong hội nhập quốc tế, nhu cầu người nước ngoài tham gia hành nghề kiến trúc tại Việt Nam tiếp tục gia tăng. Điều này đòi hỏi phải đặt ra những quy định về điều kiện hành nghề, chứng chỉ, thừa nhận lẫn nhau, hồ sơ tài liệu và yêu cầu tuân thủ pháp luật Việt Nam được chỉnh lý theo hướng rõ ràng.
Muốn kiến trúc Việt ra biển lớn, hội nhập với kiến trúc quốc tế, theo KTS Ngô Đăng Mạnh, cần có sự đổi mới trong cơ chế thi tuyển phương án kiến trúc. Hiện tại, không ít địa phương còn lúng túng khi xác định công trình nào thuộc diện bắt buộc thi tuyển, đặc biệt là công trình điểm nhấn trong đô thị, công trình biểu tượng về truyền thống, văn hóa, lịch sử của địa phương hoặc công trình trên các tuyến đường chính. Thực tế cho thấy chúng ta có rất nhiều công trình kiến trúc mang tính hội nhập, được đánh giá cao trong các cuộc thi tuyển chọn phương án kiến trúc, phù hợp với định hướng phát triển không gian và nâng cao giá trị thẩm mỹ đô thị như: Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, Tòa nhà Viettel Thăng Long, Nhà hát Quân đội…
Báo cáo của Bộ Xây dựng thể hiện, đến thời điểm này đã có 17 địa phương tổ chức rà soát, nhận diện và lập danh mục với 2.915 công trình kiến trúc có giá trị. TPHCM là địa phương đi đầu trong công tác kiểm kê, phân loại công trình kiến trúc có giá trị, đã rà soát hơn 1.200 biệt thự xây dựng trước năm 1975 và ban hành quyết định phân loại đối với 590 công trình, trong đó có 64 công trình thuộc nhóm I, 244 công trình nhóm II và 282 công trình nhóm III.
TP Hà Nội đã hoàn thành rà soát, lập hồ sơ tư liệu đối với 478 công trình xây dựng trước năm 1954 và đang tổ chức lấy ý kiến Hội đồng tư vấn kiến trúc để hoàn thiện danh mục; đồng thời HĐND TP Hà Nội đã ban hành nghị quyết về danh mục các công trình cần tập trung nguồn lực bảo vệ, phát huy giá trị…
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn đánh giá, Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc sẽ mở rộng hành lang pháp lý, đưa kiến trúc Việt hội nhập sâu rộng hơn trong sân chơi kiến trúc quốc tế. Chúng ta đã có rất nhiều văn bản định hướng của Bộ Chính trị, Quốc hội, Chính phủ… rõ nhất là Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 24/1/2022 của Bộ Chính trị về quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Nghị quyết đã đặt ra các yêu cầu trực tiếp đối với lĩnh vực kiến trúc, như: “bảo đảm kiến trúc đô thị hiện đại, giàu bản sắc, các yếu tố văn hóa đặc trưng được giữ gìn và phát huy”; “phát triển kiến trúc đô thị hiện đại, xanh, thông minh, giàu bản sắc… Đây là những định hướng có ý nghĩa trực tiếp, nền tảng đối với việc rà soát, đánh giá và hoàn thiện pháp luật về kiến trúc.
Đại diện Bộ Tư pháp cho biết, Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc được Bộ Xây dựng gửi tới Chính phủ và Bộ Tư pháp gồm 3 Điều. Trong đó, làm rõ nội hàm “bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc”, gắn kiến trúc với bảo tồn và phát huy giá trị di sản, văn hóa vùng miền; khuyến khích phát triển kiến trúc mang bản sắc vùng miền, phù hợp điều kiện tự nhiên, lịch sử, xã hội của từng địa phương để xây dựng cơ chế nhận diện, đánh giá và bảo vệ công trình kiến trúc có giá trị như một loại hình di sản văn hóa đặc thù, đưa kiến trúc Việt hội nhập với kiến trúc quốc tế.
