Sức bật từ chiến khu Phục Cổ

Lễ hội mở cửa rừng bên đình Phục Cổ - di sản quý báu ở xã Minh Hòa, tổ chức dịp đầu năm mới, là niềm tự hào lớn nhất của đồng bào Mường nơi đây. Nét văn hoá “trả ơn cho rừng”, một tín ngưỡng đặc sắc khi đồng bào tin rằng tình cảm tri ân độc đáo này có thể hồi sinh đại ngàn, được Cục di sản Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vinh danh năm 2024.

Đây cũng là nơi Chiến khu cách mạng Phục Cổ kêu gọi Nhân dân tham gia Mặt trận Việt Minh, đoàn kết đấu tranh giành độc lập dân tộc. Với địa thế hiểm trở, núi rừng bao bọc, khu vực lòng chảo chiến khu Phục Cổ Minh Hòa đã trở thành căn cứ kháng Pháp, tổ chức lực lượng du kích làm nòng cốt để chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền.

Sau sáp nhập, xã đặc biệt khó khăn Minh Hòa có diện tích hơn 68.000km2, hầu hết là đất đồi rừng, và có 3.920 hộ (16.425 người), dân tộc thiểu số chiếm gần 80%, và tỷ lệ hộ nghèo còn lớn. Dân cư sống rải rác ở vùng địa bàn giao thông chia cắt, đời sống người dân phụ thuộc chủ yếu vào sản xuất nông, lâm nghiệp quy mô nhỏ.

Một chiến lược dài hơi khi những nghị quyết, kế hoạch phát triển kinh tế xã hội Minh Hoà đã từng bước kiến tạo sức bật cho xã núi nhiều năm qua. Việc lồng ghép và triển khai hiệu quả nguồn lực từ các Chương trình MTQG, đặc biệt là Chương trình 1719 phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xã Minh Hòa đã và đang khoác lên mình diện mạo hoàn toàn mới: kinh tế khởi sắc, hạ tầng đồng bộ, đời sống nhân dân được nâng cao, đồng thời nét đẹp văn hoá truyền thống của các dân tộc được giữ gìn và phát huy.

Mở đường phát triển

Những con đường núi “khổ sở”, rào cản lớn nhất, được nâng cấp cải tạo nhờ động lực nguồn vốn đầu tư từ các Chương trình MTQG. Tất cả cơ sở hạ tầng thiết yếu đã được nâng cấp, triển khai đồng bộ. Bây giờ ai đến xã núi đều có thể thấy ngay những con đường liên xã, liên thôn trơn trượt thuở trước đã được bê tông hoá khang trang.

Đồng bào Mường vui mừng khi dễ dàng đi lại, vận chuyển nông lâm sản trở nên vô cùng thuận lợi. Hệ thống thuỷ lợi, kênh mương nội đồng được gia cố, đảm bảo nguồn nước tưới tiêu ổn định cho sản xuất lúa và cây màu. Bên cạnh đó, hệ thống điện lưới quốc gia, trường học, trạm y tế đạt chuẩn và các công trình cấp nước sinh hoạt tập trung cũng được đầu tư nâng cấp, giúp cải thiện rõ rệt chất lượng cuộc sống sinh hoạt hàng ngày của người dân địa phương.

Theo UBND xã Minh Hòa, Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi có tổng vốn kéo dài sang năm nay là hơn 2,6 tỷ đồng đồng. Đạt giải ngân cao nhưng Minh Hòa cũng vướng mắc chung như nhiều địa phương toàn quốc. Xã đã có kế hoạch điều chỉnh, phân bổ nguồn lực hợp lý khi nỗ lực cải biến hạ tầng giao thông và đặc biệt tiếp sức cho phát huy bản sắc văn hoá riêng có của đồng bào Mường (Dự án 6 - Điểm du lịch trải nghiệm di sản văn hóa Lễ hội mở cửa rừng - gần 540 triệu đồng).

Thoát nghèo từ rừng

Tiếp sức sinh kế và xác định việc giúp dân thoát nghèo bền vững là trọng tâm của Chương trình MTQG, Đảng bộ và UBND xã Minh Hòa đã chú trọng định hướng người dân sử dụng hiệu quả nguồn lực hỗ trợ sản xuất. Xã đã tập trung chỉ đạo chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, coi phát triển kinh tế đồi rừng và cây nông nghiệp thế mạnh là khâu đột phá. Các Tiểu dự án thuộc Chương trình đã tiếp sức trực tiếp cho hàng trăm hộ gia đình, đặc biệt là hộ nghèo và cận nghèo, thông qua các mô hình hỗ trợ cây giống, con giống (như bò giống sinh sản, lợn thương phẩm, cây chè, cây gỗ lớn nguyên liệu), trang thiết bị vật tư nông nghiệp và tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật.

Bây giờ đất núi Minh Hòa năng suất cây trồng và vật nuôi đã nâng cao đáng kể, đã hình thành liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông - lâm nghiệp, tạo nguồn thu nhập ổn định cho bà con. Nhờ đó, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo của xã Minh Hòa giảm nhanh qua từng năm (hiện còn hơn 7%), nhiều hộ dân từ chỗ khó khăn đã vươn lên làm giàu, xây dựng nhà cửa kiên cố, khang trang.

Toàn xã đã có 29 doanh nghiệp, 11 hợp tác xã, 251 hộ kinh doanh cá thể - chủ yếu về lâm sản - thế mạnh của vùng đất gắn bó mật thiết với rừng. Thu nhập bình quân đầu người đạt gần 48 triệu đồng/năm, 100% người dân được sử dụng điện lưới quốc gia, tỷ lệ bao phủ BHXH đạt 100%, có 9/9 trường học đạt chuẩn Quốc gia, những con số ghi nhận thay đổi rất lớn ở Minh Hoà ngày nay.

Một trong những điểm sáng nổi bật trong công tác thực hiện Chương trình MTQG tại xã Minh Hòa chính là việc chú trọng bảo tồn, phát huy bản sắc văn hoá truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số (như người Mường, Dao...) gắn với việc nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân. Dự án 6 thuộc Chương trình MTQG đã tiếp sức cho hệ thống thiết chế văn hoá tại cơ sở của xã Minh Hòa được củng cố toàn diện. Xã đã tiến hành xây mới và sửa chữa khang trang các nhà văn hóa khu dân cư, trang bị đầy đủ loa đài, bàn ghế, tủ sách cộng đồng, tạo không gian sinh hoạt chung cho bà con, trong đó đình Phục Cổ và Lễ hội mở cửa rừng là điểm nhấn lớn nhất.

Tất cả các thôn bây giờ đều có câu lạc bộ văn nghệ (có 10 đội văn nghệ xuất sắc). Đồng bào Mường cũng đã có tủ sách cộng đồng và các điểm truy cập internet tại các khu dân cư. Ai cũng có thể đọc báo, dễ dàng tiếp cận thông tin, nâng cao kiến thức pháp luật và kỹ thuật sản xuất.

Các đội văn nghệ quần chúng, câu lạc bộ giữ gìn tiếng nói, điệu múa, trò chơi dân gian và trang phục truyền thống của người Mường, Dao được thành lập và duy trì hoạt động thường xuyên. Lễ hội truyền thống, các nét sinh hoạt văn hóa độc đáo cùng với các di tích lịch sử - cách mạng trên địa bàn (như di tích gắn liền với Chiến khu Phục Cổ) được quan tâm bảo tồn và phục dựng. Từ đây thắt chặt tình đoàn kết xóm làng, mở ra hướng đi mới trong việc định hướng phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái - lịch sử trong tương lai.

Đồng bộ cả hệ thống chính trị xã Minh Hòa vào cuộc đưa chính sách vượt trội của các Chương trình MTQG đến với đồng bào. Xã đã thành lập Ban Chỉ đạo thực hiện các Chương trình MTQG, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên, đồng thời ban hành đầy đủ các văn bản hướng dẫn, kế hoạch triển khai sát với tình hình thực tế địa phương.

Ở đây “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân thụ hưởng”, mọi nguồn vốn, danh mục đầu tư và danh sách đối tượng thụ hưởng đều được công khai, minh bạch. Dân chủ ở cơ sở được phát huy tối đa, giúp khơi dậy tinh thần tự giác, chủ động của bà con nhân dân trong việc đóng góp ngày công, hiến đất làm đường và giám sát chất lượng các công trình. 

Luồng sinh khí mới từ Chương trình MTQG đã mang lại những chuyển biến sâu sắc và toàn diện cho xã miền núi Minh Hòa, đòn bẩy vững chắc giúp một trong những địa bàn khó khăn của Đất Tổ từng bước vươn lên. Lồng ghép với nguồn lực từ các Chương trình đã tạo nên sức bật mới cho Minh Hòa, nơi đã có tới 21 khu Nông thôn mới, btrong đó có 2 khu kiểu mẫu.