Lịch sử miền Nam khởi đi từ thời điểm chúa Nguyễn Hoàng mang quân bản bộ vào trấn nhậm đất Thuận Hóa, thoát khỏi sự kềm tỏa của phủ chúa Trịnh, và ngày càng lớn mạnh để trở thành một đối trọng về chính trị, quân sự với chính quyền ngoài Bắc. Lịch sử ấy được đánh dấu bằng một quá trình liên tục mở rộng cương vực về phía Nam, liên tục thu nạp những dòng người từ đất cũ phía Bắc đổ vào cũng như những khối cư dân Minh hương từ Trung Quốc chạy loạn sang.
