Tăng cường bảo vệ trẻ em trên mạng xã hội

Xu hướng siết chặt kiểm soát

Từ cuối năm 2025, giới hạn độ tuổi sử dụng mạng xã hội đã trở thành xu hướng tại nhiều quốc gia trên thế giới. Khởi đầu từ Australia, quốc gia đầu tiên cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội, nhiều nước ở châu Âu, châu Á và Bắc Mỹ cũng đang xây dựng hoặc triển khai các quy định tương tự nhằm bảo vệ trẻ em trước những rủi ro trên môi trường số. Tại Australia, đạo luật có hiệu lực từ ngày 10/12/2025 yêu cầu các nền tảng như Facebook, Instagram, TikTok, YouTube, Snapchat, X và Reddit ngăn người dưới 16 tuổi tạo mới hoặc duy trì tài khoản, nếu vi phạm có thể bị phạt tới 49,5 triệu đô la Australia. Theo Cơ quan An toàn Trực tuyến Australia, chính sách này nhằm giảm tác động từ các thuật toán gây nghiện, nội dung độc hại và những nguy cơ ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ em. Sau vài tháng triển khai, Chính phủ Australia cho biết khoảng 4,7 triệu tài khoản của người dưới 16 tuổi đã bị khóa, gỡ bỏ hoặc hạn chế quyền truy cập.

Mô hình của Australia nhanh chóng thu hút sự quan tâm của nhiều quốc gia. Pháp đã thông qua dự luật cấm trẻ dưới 15 tuổi sử dụng mạng xã hội; Hy Lạp dự kiến áp dụng quy định tương tự từ năm 2027; trong khi Tây Ban Nha, Na Uy, Ba Lan, Slovenia, Đan Mạch và Thụy Điển đang xây dựng hoặc xem xét các biện pháp mới. Nghị viện châu Âu cũng đã thông qua nghị quyết kêu gọi thiết lập độ tuổi tối thiểu 16 đối với mạng xã hội trên toàn Liên minh châu Âu (EU).

Tại châu Á, Malaysia đã cấm người dưới 16 tuổi đăng ký tài khoản mạng xã hội từ tháng 6/2026; Indonesia triển khai kế hoạch vô hiệu hóa dần tài khoản trẻ em trên các nền tảng có nguy cơ cao, còn Trung Quốc áp dụng "Chế độ trẻ vị thành niên" với các biện pháp giới hạn thời gian và kiểm soát truy cập theo độ tuổi. Tại Bắc Mỹ, Canada vừa trình Quốc hội dự luật cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội và siết quản lý chatbot AI.

Tuy nhiên, việc triển khai các lệnh cấm cũng bộc lộ nhiều thách thức. Nghiên cứu "Từ lách luật đến vượt rào xác minh tuổi: Trẻ em đối phó với các hệ thống kiểm tra độ tuổi trên mạng xã hội như thế nào?" của Đại học Melbourne (Australia) và Đại học Lund (Thụy Điển) cho thấy nhiều trẻ từ 12-16 tuổi cho rằng các quy định này dễ bị vô hiệu hóa. Các em có thể khai gian ngày sinh, sử dụng giấy tờ của cha mẹ, mượn tài khoản người lớn hoặc tìm cách vượt qua hệ thống nhận diện khuôn mặt bằng AI.

Một số nghiên cứu cũng ghi nhận những hệ quả ngoài dự kiến. Khảo sát 1.027 thanh thiếu niên Australia thuộc dự án "Người trẻ và Tin tức" cho thấy 51% số em bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi lệnh cấm tiếp cận ít tin tức hơn trước đây, trong khi 39% không tìm đến bất kỳ nguồn thông tin thay thế nào. Giáo sư Tanya Notley (Đại học Western Sydney) nhận định: "Một hệ quả ngoài dự kiến là người trẻ đang tiếp cận ít tin tức hơn", đồng thời cảnh báo điều này có thể khiến thanh thiếu niên dần mất đi thói quen theo dõi các vấn đề thời sự và đời sống xã hội.

Giải pháp nào hiệu quả?

Nghiên cứu "An toàn trực tuyến làm gia tăng rủi ro quyền riêng tư: Bằng chứng từ Đạo luật An toàn Trực tuyến của Vương quốc Anh" của Đại học Edinburgh, Đại học Newcastle và Đại học Durham cho thấy nhiều người dùng lo ngại việc phải cung cấp ảnh khuôn mặt, hộ chiếu hoặc dữ liệu sinh trắc học để xác minh tuổi. Sau khi quy định được áp dụng tại Anh, lượng tìm kiếm VPN tăng 89%, còn các cuộc thảo luận về VPN trên mạng xã hội tăng tới 415%, cho thấy không ít người lựa chọn tìm cách vượt qua các rào cản kỹ thuật thay vì chấp nhận xác minh danh tính.

Kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cho thấy việc chỉ giới hạn độ tuổi có thể chưa đủ để bảo vệ trẻ em trên môi trường số. Thay vì cấm hoàn toàn, một số nước đang chuyển sang kiểm soát những yếu tố được cho là gây hại trên nền tảng. Chẳng hạn, Brazil yêu cầu người dưới 16 tuổi phải liên kết tài khoản với người giám hộ hợp pháp, đồng thời cấm các tính năng gây nghiện như cuộn vô tận.

Xu hướng này cũng đang được EU thúc đẩy. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho biết EU sẽ tăng cường bảo vệ trẻ em trước các "thiết kế gây nghiện và có hại" trên môi trường số. Trong Đạo luật Công bằng Kỹ thuật số đang được xây dựng, EU dự kiến kiểm soát chặt hơn các thuật toán đề xuất nội dung, cơ chế giữ chân người dùng và những tính năng có thể khiến trẻ em sử dụng mạng xã hội quá mức.

Một hướng tiếp cận khác là tăng trách nhiệm của các công ty công nghệ. Tháng 6/2026, Canada trình Quốc hội dự luật An toàn Số, không chỉ đề xuất cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội mà còn đặt ra các tiêu chuẩn an toàn đối với chatbot AI. Các doanh nghiệp vi phạm có thể bị phạt tới 3% doanh thu toàn cầu hoặc 10 triệu đô la Canada.

Bên cạnh đó, nhiều chuyên gia cho rằng giáo dục kỹ năng số và vai trò của gia đình là những giải pháp mang tính lâu dài. Nhiều quốc gia đã tăng cường trách nhiệm của phụ huynh trong việc giám sát hoạt động trực tuyến của trẻ, như Đan Mạch cho phép cha mẹ quyết định việc sử dụng mạng xã hội từ 13 tuổi, Đức yêu cầu người từ 13-16 tuổi phải có sự đồng ý của phụ huynh, còn Bồ Đào Nha quy định rõ trách nhiệm của gia đình trong việc bảo vệ trẻ em trên không gian mạng.

Việc giới hạn độ tuổi sử dụng mạng xã hội chỉ là một phần trong nỗ lực bảo vệ trẻ em trên không gian mạng. Điều quan trọng hơn là xây dựng một môi trường số an toàn, lành mạnh, giúp trẻ phát triển toàn diện mà vẫn bảo đảm quyền tiếp cận thông tin trong thời đại số.