Tăng cường phối hợp liên ngành trong quản lý các chất theo Nghị định thư Montreal
Ngày 29/9, Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì tổ chức Lễ ký kết các Biên bản hợp tác triển khai Dự án “Quản lý bền vững các chất được kiểm soát theo Nghị định thư Montreal” (Dự án SMS-MP) với sự tham gia của các cơ quan quản lý trong lĩnh vực hải quan, giáo dục nghề nghiệp và đường sắt.

Hoạt động hướng tới tăng cường phối hợp trong kiểm soát các chất được quản lý, đồng thời hỗ trợ Việt Nam thực hiện các cam kết quốc tế về bảo vệ tầng ozone và giảm tác động đến khí hậu.
Tại buổi lễ, Cục Biến đổi khí hậu ký 3 biên bản hợp tác với Cục Hải quan (Bộ Tài chính); Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ Giáo dục và Đào tạo); cùng Cục Đường sắt Việt Nam và Công ty Cổ phần Vận tải đường sắt.
Các thỏa thuận tập trung vào ba khâu có liên quan trực tiếp đến quá trình quản lý và chuyển đổi công nghệ: kiểm soát xuất nhập khẩu các chất được quản lý; nâng cao năng lực đào tạo, thực hành trong lĩnh vực làm lạnh và điều hòa không khí; thử nghiệm giải pháp sử dụng môi chất lạnh có tiềm năng làm nóng lên toàn cầu thấp trong vận tải đường sắt.
Kết nối quản lý từ cửa khẩu đến cơ sở đào tạo
Với Cục Hải quan, hai bên sẽ phối hợp trao đổi thông tin, hỗ trợ quản lý rủi ro và tăng cường năng lực cho lực lượng thực thi trong kiểm soát xuất nhập khẩu các chất được kiểm soát. Việc nâng cao năng lực chuyên môn, trang thiết bị cho lực lượng hải quan được kỳ vọng góp phần phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm trong hoạt động xuất nhập khẩu.
Đây là khâu quan trọng trong quản lý các chất được kiểm soát theo Nghị định thư Montreal, bởi việc thực hiện lộ trình giảm và loại trừ các chất này không chỉ phụ thuộc vào quy định mà còn đòi hỏi cơ chế giám sát, kiểm soát hiệu quả trong lưu thông hàng hóa.
Trong khi đó, hợp tác với Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên hướng tới tăng cường năng lực cho các cơ sở đào tạo và người lao động trong lĩnh vực làm lạnh, điều hòa không khí. Trọng tâm là xây dựng, lồng ghép nội dung quản lý môi chất lạnh và thực hành kỹ thuật tốt vào chương trình đào tạo; bổ sung trang thiết bị thực hành, phát triển đội ngũ giảng viên và kỹ thuật viên đáp ứng yêu cầu chuyển đổi công nghệ.
Việc chú trọng đào tạo nhân lực có ý nghĩa thiết thực khi các yêu cầu về môi chất lạnh đang thay đổi. Người lao động không chỉ cần nắm vững kỹ thuật lắp đặt, vận hành, bảo dưỡng mà còn phải được trang bị kiến thức về sử dụng, thu hồi và quản lý môi chất lạnh phù hợp, hạn chế phát thải trong quá trình khai thác thiết bị.

Thử nghiệm công nghệ môi chất lạnh trong vận tải đường sắt
Biên bản hợp tác với Cục Đường sắt Việt Nam và Công ty Cổ phần Vận tải đường sắt tập trung vào thử nghiệm, đánh giá và từng bước chuyển đổi công nghệ sử dụng môi chất lạnh có giá trị tiềm năng làm nóng lên toàn cầu thấp trong hệ thống điều hòa không khí trên toa xe.
Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý chuyên ngành và doanh nghiệp trực tiếp khai thác vận tải tạo điều kiện để công nghệ được thử nghiệm trong điều kiện vận hành thực tế. Kết quả đánh giá sẽ là cơ sở xem xét khả năng áp dụng, lộ trình chuyển đổi và nhân rộng phù hợp trong lĩnh vực đường sắt.
Ba biên bản hợp tác có phạm vi khác nhau nhưng cùng hướng đến một mục tiêu: kết nối quản lý nhà nước, đào tạo nhân lực và ứng dụng công nghệ. Nếu kiểm soát xuất nhập khẩu giúp quản lý các chất ngay từ khâu lưu thông, thì đào tạo kỹ thuật góp phần bảo đảm năng lực thực hiện tại cơ sở; hoạt động thử nghiệm trong ngành đường sắt tạo thêm cơ sở thực tiễn cho quá trình chuyển đổi công nghệ.
Dự án SMS-MP do Cục Biến đổi khí hậu làm chủ dự án, được Quỹ Đa phương thi hành Nghị định thư Montreal tài trợ thông qua Ngân hàng Thế giới (WB) và Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP). Dự án được phê duyệt năm 2025, triển khai trong 72 tháng trên phạm vi toàn quốc. Mục tiêu là hỗ trợ Việt Nam loại trừ 97,5% lượng tiêu thụ cơ sở các chất HCFC đến năm 2030 và giảm ít nhất 10% lượng tiêu thụ cơ sở các chất HFC từ năm 2029.
HCFC là nhóm chất vừa làm suy giảm tầng ozone, vừa có tác động gây nóng lên toàn cầu. Trong khi đó, HFC không làm suy giảm tầng ozone nhưng có tiềm năng gây nóng lên toàn cầu cao. Vì vậy, việc quản lý và từng bước chuyển đổi sang các giải pháp thay thế phù hợp có ý nghĩa đối với cả mục tiêu bảo vệ tầng ozone và ứng phó biến đổi khí hậu.
Dự án có tổng nguồn tài trợ hơn 13,2 triệu USD, gồm 12,199 triệu USD từ Ngân hàng Thế giới và khoảng 1,058 triệu USD từ UNEP.