Tăng đãi ngộ để hút nhân lực cao
Trước nhu cầu nhân lực chất lượng cao ngày càng lớn, các trường đại học tại TPHCM đồng loạt mở rộng học bổng, quỹ nghiên cứu, cải tiến đào tạo sau đại học; trong khi chính quyền thành phố hoàn thiện cơ chế “đặt hàng” để thu hút nhân tài, tạo nên hệ sinh thái đào tạo - sử dụng và đãi ngộ nhân tài ngày càng rõ nét.
Mở rộng đào tạo gắn với nhu cầu thị trường
Mùa tuyển sinh 2026 ghi nhận sự chuyển động mạnh mẽ của các cơ sở đào tạo tại TPHCM trong việc chủ động thu hút người học có trình độ cao. Điển hình, Học viện Hàng không Việt Nam đã công bố hơn 1.500 suất học bổng với tổng giá trị trên 6 tỷ đồng, trở thành một trong những chương trình quy mô lớn nhất từ trước đến nay của trường.
Tại TPHCM, chính sách học bổng của Học viện được thiết kế theo hướng mở rộng đối tượng: từ thủ khoa, học sinh giỏi, thí sinh có chứng chỉ quốc tế đến các nhóm theo địa phương và nhu cầu ngành nghề. Đáng chú ý, 500 suất học bổng địa phương mỗi năm không chỉ hỗ trợ tài chính mà còn gắn với chiến lược chuẩn bị nguồn nhân lực cho các sân bay mới.
Tại Trường ĐH Mở TPHCM, năm học này tập trung thúc đẩy nghiên cứu khoa học sinh viên với quy mô ngày càng lớn. Hiện trường này có hơn 1.500 sinh viên tham gia với hơn 500 đề tài, trải rộng nhiều lĩnh vực. Điểm mới là trường mở rộng đối tượng nghiên cứu sang cả sinh viên hệ từ xa và vừa làm vừa học, tăng tính ứng dụng thực tiễn. Nguồn lực tài chính cho hoạt động nghiên cứu cũng đáng chú ý, khi 8% doanh thu học phí được trích lập riêng cho quỹ nghiên cứu khoa học.
Tuy nhiên, theo lãnh đạo Trường ĐH Mở TPHCM, nguồn quỹ này hiện nay vẫn chưa khai thác hết, cho thấy dư địa lớn để phát triển các dự án nghiên cứu và khởi nghiệp. Định hướng sắp tới của cơ sở giáo dục ĐH này là chuyển mạnh từ nghiên cứu hàn lâm sang nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao công nghệ và khởi nghiệp. Quy trình hỗ trợ các dự án cũng sẽ được chuẩn hóa tương tự nghiên cứu khoa học, từ xét duyệt đến cấp kinh phí và tổ chức thi tuyển, tạo hành lang rõ ràng cho sinh viên sáng tạo.
Trong khi đó, ở bậc đào tạo cao hơn, câu chuyện đào tạo tiến sĩ luật tại Trường ĐH Luật TPHCM cho thấy một nghịch lý, nhu cầu học tăng nhưng nguồn lực chưa theo kịp. Dù quy mô tuyển sinh cải thiện, vẫn tồn tại tình trạng thiếu giảng viên đủ điều kiện hướng dẫn, số ngành đào tạo còn hạn chế. Đáng chú ý, có trường hợp nghiên cứu sinh mất 7–8 năm chưa hoàn thành chương trình. Nguyên nhân không chỉ từ người học mà còn do quy trình đánh giá mang tính “hành chính hóa”, nhiều tầng phản biện khiến quá trình kéo dài.
Các chuyên gia cho rằng, cần điều chỉnh theo hướng tập trung vào năng lực nghiên cứu thực chất thay vì thủ tục. Trước thực trạng này, Trường ĐH Luật cũng đang đặt ra một loạt tiêu chí quốc tế trong đào tạo, để nâng cao chất lượng nhân lực đầu ra.
Hướng đến hệ sinh thái nhân lực chất lượng cao
Những chuyển động từ các trường đại học đang gắn chặt với chiến lược phát triển chung của UBND TPHCM, khi thành phố xác định nhân lực chất lượng cao là một trong ba đột phá chiến lược giai đoạn 2025–2030.
Thị trường lao động TPHCM cho thấy nhu cầu tuyển dụng tăng mạnh, đặc biệt ở các lĩnh vực dịch vụ, logistics, thương mại và công nghiệp. Dự báo mỗi năm cần hàng chục nghìn lao động, trong đó tỷ lệ lớn là nhân lực có kỹ năng và trình độ cao. Đáng chú ý, các dự án hạ tầng lớn như hệ thống đường sắt đô thị đặt ra nhu cầu khoảng 35.000 nhân lực chất lượng cao giai đoạn 2025–2030, cùng 12.000 lao động vận hành. Điều này buộc các trường đại học phải điều chỉnh chương trình đào tạo theo hướng sát thực tế hơn.
Hiện nhiều trường tại TPHCM đã triển khai đào tạo các ngành mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo, công nghệ thông tin, tài chính, quản trị… theo “đơn đặt hàng” của thành phố. Đây là bước chuyển quan trọng từ đào tạo theo khả năng sang đào tạo theo nhu cầu thị trường. Song song đó, TPHCM cũng đẩy mạnh xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế, kéo theo nhu cầu lớn về nhân lực ngành tài chính, chứng khoán, tài sản số. Thành phố đã hợp tác với các tổ chức quốc tế để đào tạo nguồn nhân lực, hướng đến chuẩn toàn cầu.
Về chính sách, UBND TPHCM đã ban hành quy định cụ thể về thu hút chuyên gia, nhà khoa học và người có tài năng đặc biệt. Điểm đáng chú ý là cơ chế tuyển chọn minh bạch thông qua hội đồng chuyên môn, cùng với các chính sách đãi ngộ như hỗ trợ thu nhập ban đầu, lương cạnh tranh, thưởng nghiên cứu và hỗ trợ nhà ở.
Không chỉ dừng ở thu nhập, thành phố còn yêu cầu các cơ quan tạo điều kiện về môi trường làm việc, phương tiện và cơ hội phát triển cho nhân tài. Đồng thời, các quy định cũng siết chặt trách nhiệm, đảm bảo người được tuyển thực sự đóng góp hiệu quả.
Theo TS Trương Thị Minh Sâm, Chủ tịch Hội Khoa học kinh tế và Quản lý TPHCM, việc kết hợp giữa chính sách công và nỗ lực của các trường đại học đang từng bước hình thành hệ sinh thái nhân lực chất lượng cao tại TPHCM. Trong đó, học bổng – nghiên cứu – đào tạo – sử dụng – đãi ngộ không còn là các mắt xích rời rạc mà đang liên kết chặt chẽ. Tuy vậy, thách thức vẫn còn, đặc biệt ở khâu đào tạo sau đại học và nghiên cứu chuyên sâu, khi nguồn giảng viên chất lượng cao còn thiếu và cơ chế quản lý chưa thực sự linh hoạt. Đây sẽ là những điểm nghẽn cần tháo gỡ nếu TPHCM muốn đạt mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế – tri thức hàng đầu khu vực.
Trong bối cảnh cạnh tranh nhân lực ngày càng gay gắt, việc “giữ chân” và “hút” nhân tài không chỉ bằng đãi ngộ mà còn bằng môi trường phát triển và cơ hội cống hiến sẽ là bài toán dài hạn mà cả hệ thống giáo dục và chính quyền TPHCM phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và tìm ra lời giải.
