Tạo môi trường để học sinh sử dụng tiếng Anh

Xây dựng hệ sinh thái tiếng Anh trong trường học

Năm học 2026 - 2027 được xem là bước khởi đầu trong lộ trình Hà Nội đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Thành phố lựa chọn 20 cơ sở giáo dục làm điểm để thực hành, kiểm chứng mô hình trước khi nhân rộng. Việc triển khai được chia thành ba mức độ, từ cơ bản, nâng cao đến mũi nhọn, dẫn dắt, phù hợp với điều kiện của từng trường.

Phó Giám đốc Sở Giáo dục Đào tạo (GDĐT) Hà Nội Phạm Quốc Toản cho biết, trong hai năm 2026 - 2027, thành phố tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách, rà soát thực trạng, xây dựng tiêu chí đánh giá, phát triển học liệu, bồi dưỡng giáo viên cốt cán và lựa chọn các cơ sở giáo dục làm điểm. Trọng tâm là đầu tư cho đội ngũ, học liệu, công nghệ và những điều kiện thực hành, sau đó đánh giá mô hình trước khi nhân rộng.

Theo lộ trình, đến năm 2030, Hà Nội đặt mục tiêu 100% cơ sở giáo dục xây dựng và duy trì môi trường học tập, giao tiếp và sử dụng tiếng Anh phù hợp với cấp học, trình độ và điều kiện thực tế; 90% cơ sở đạt mức độ 1, 35% đạt mức độ 2 và 10% đạt mức độ 3. Đến năm 2035, các tỷ lệ này lần lượt hướng tới 100%, trên 50% và trên 20%. Tổng kinh phí dự kiến cho giai đoạn 2026 - 2035 khoảng 4.500 tỷ đồng.

Nguồn lực đội ngũ cũng đã được chuẩn bị từ những năm trước. Hơn 5.600 giáo viên tiếng Anh đã được nâng chuẩn IELTS; trong đó 355 giáo viên đạt IELTS từ 6.5 trở lên được đào tạo, bồi dưỡng tại Australia. Gần 400 giáo viên các môn học cũng được đào tạo khả năng tổ chức dạy học và hoạt động giáo dục bằng tiếng Anh, với chứng chỉ phương pháp dạy học quốc tế của Cambridge.

PGS.TS. Nguyễn Đức Sơn - Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, cho rằng việc đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai và tích hợp giáo dục STEM không phải hai nhiệm vụ tách rời mà cùng hướng tới mục tiêu phát triển năng lực toàn diện, giúp học sinh tự tin hội nhập. Từ thực tiễn đào tạo, Đại học Sư phạm Hà Nội đang xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ các địa phương với bốn trụ cột gồm năng lực số, AI, STEM/STEAM và tiếng Anh; trong đó chú trọng học liệu số, bồi dưỡng giáo viên và các hình thức học tập linh hoạt.

Đưa ngoại ngữ vào đời sống học đường

Từ phía các trường học cũng đang chủ động tăng cường môi trường sử dụng tiếng Anh, bắt đầu bằng những thay đổi rất cụ thể. Tại Trường TH - THCS Nguyễn Du (phường Đại Mỗ) đã xây dựng đề án đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai với phương châm “Everyone, everyday, everywhere” – mỗi người, mỗi ngày, mọi nơi đều sử dụng tiếng Anh. Không chỉ học sinh, cán bộ, giáo viên, nhân viên mà cả phụ huynh khi đến trường cũng được khuyến khích sử dụng những mẫu câu giao tiếp đơn giản.

Cách làm của trường được cụ thể hóa bằng những yêu cầu rất nhỏ nhưng diễn ra thường xuyên. Ban giám hiệu mỗi ngày giao tiếp bằng tiếng Anh với ít nhất 10 học sinh và 3 giáo viên; giáo viên sử dụng tiếng Anh với ít nhất một lãnh đạo, 3 đồng nghiệp và 10 học sinh. Học sinh được khuyến khích giao tiếp tối thiểu với hai giáo viên và năm bạn học. Mỗi tuần, trường xây dựng 15 câu giao tiếp thông dụng, mỗi ngày học sinh sử dụng ít nhất 3 câu trong thực tế. Không gian giao tiếp được mở rộng từ cổng trường, lớp học đến các khu vực trong trường.

Điều đáng chú ý là nhà trường không chỉ dừng ở hoạt động giao tiếp. Từ năm 2018, trường đã phối hợp tổ chức dạy một số môn như Toán, Khoa học bằng tiếng Anh; 100% học sinh được học với giáo viên nước ngoài. Nhà trường đồng thời kiểm tra năng lực giáo viên, xây dựng kế hoạch đào tạo với mục tiêu 100% giáo viên đạt trình độ B1 trong năm 2026 và sử dụng kênh YouTube để lưu trữ các mẫu hội thoại phục vụ luyện tập hàng ngày.

Kinh nghiệm này cho thấy, việc đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai có thể bắt đầu từ những cơ hội sử dụng ngoại ngữ thường xuyên trong đời sống học đường.

Đây cũng là điểm Hà Nội cần tính đến khi mở rộng đề án. Giữa các trường vẫn có sự khác biệt về đội ngũ, cơ sở vật chất, học liệu và năng lực học sinh. Vì vậy, việc triển khai theo ba mức độ, cho phép mỗi trường xác định điểm xuất phát và lộ trình riêng, giúp mục tiêu “ngôn ngữ thứ hai” gắn với điều kiện thực tế hơn.

Góc nhìn này tương đồng với các khuyến nghị được đưa ra tại Hội nghị quốc tế VietTESOL 2026. GS Barry O’Sullivan - Giám đốc Bộ phận Nghiên cứu Ngôn ngữ Anh, Hội đồng Anh, cho rằng Việt Nam cần một hệ thống học tập toàn diện, trong đó chương trình, phương pháp, môi trường và khảo thí phải được thiết kế liên kết với nhau. Học sinh cần có cơ hội sử dụng tiếng Anh cả trong lớp học và các hoạt động ngoài nhà trường, thông qua phim ảnh, âm nhạc, trò chơi hay những trải nghiệm phù hợp. Đội ngũ giáo viên được ông xác định là yếu tố then chốt của quá trình này.