Tết Thanh minh – nét đẹp văn hóa của người Tày, Nùng

Trong tâm thức của người Tày, Nùng, Tết Thanh minh (mùng 3/3 âm lịch), hay còn gọi là So slam, Bươn slam, không chỉ là dịp tảo mộ đơn thuần mà còn là “cái tết” để con cháu trở về với tổ tiên. Không rộn ràng như Tết Nguyên đán, nhưng Thanh minh lại mang ý nghĩa sâu lắng, nhắc nhớ mỗi người về cội nguồn, về đạo hiếu trong gia đình.

Năm nay, khi ngày mùng 3/3 rơi vào Chủ nhật, những con đường dẫn lên các khu nghĩa địa ở vùng cao Thái Nguyên trở nên nhộn nhịp hơn. Từ sáng sớm, từng tốp người mang theo lễ vật, cùng nhau lên đồi, tạo nên không khí vừa trang nghiêm, vừa ấm cúng.

Tại xã Nà Phặc, gia đình ông Trương Văn Nam có mặt từ sớm để tảo mộ. Người phát cỏ, người vun đất, người lau lại bia mộ. Công việc diễn ra nhịp nhàng, không phân biệt già trẻ, ai cũng tự giác góp sức.

Ông Nam chia sẻ: “Đây là dịp quan trọng để con cháu nhớ về tổ tiên. Dù đi làm ăn xa cũng cố gắng về đông đủ. Làm được điều này không chỉ là trách nhiệm mà còn là cách giữ nếp của gia đình, dòng họ”.

Trước ngày Thanh minh, các gia đình đã tất bật chuẩn bị lễ vật như hương, rượu, vàng mã, hoa quả, bánh kẹo… Trong đó, khẩu nua đăm đeng (xôi đỏ, xôi đen) là món không thể thiếu. Từ những nguyên liệu tự nhiên như lá gừng, nghệ, người dân còn tạo nên xôi nhiều màu sắc, vừa đẹp mắt, vừa mang ý nghĩa cầu mong may mắn, đủ đầy. Sau khi hoàn tất việc dọn dẹp, con cháu thắp hương, dâng lễ, cầu mong tổ tiên phù hộ cho gia đình mạnh khỏe, bình an.

Một nét đặc trưng trong phong tục của người Tày, Nùng là sau khi tảo mộ, mỗi phần mộ đều được cắm cây nêu nhiều màu sắc. Việc làm này thể hiện việc con cháu đã hoàn thành việc chăm sóc mộ phần, thể hiện lòng thành kính với người đã khuất.

Không chỉ dừng lại ở nghi lễ tâm linh, tảo mộ còn là dịp gắn kết các thế hệ. Trẻ nhỏ được ông bà, cha mẹ dẫn theo, giới thiệu về từng ngôi mộ, kể lại những câu chuyện về tổ tiên, dòng họ. Những bài học về lòng hiếu kính, về truyền thống gia đình vì thế được truyền lại một cách tự nhiên, sâu sắc.

Với anh Đinh Quang Hoàng, hiện đang làm việc tại tỉnh Cao Bằng, việc trở về quê dịp này mang lại nhiều cảm xúc: “Bình thường công việc bận rộn nên ít có dịp về đông đủ. Năm nay trùng Chủ nhật nên anh em tụ họp đông hơn, không khí rất ấm cúng. Những dịp như thế này giúp mình hiểu hơn về gia đình và thấy cần giữ gìn những phong tục của dân tộc”.

Theo ước tính, đồng bào Tày, Nùng hiện là một trong những cộng đồng dân tộc đông nhất trên địa bàn Thái Nguyên, với khoảng 424.000 người, chiếm hơn 23% dân số, tập trung chủ yếu tại các xã vùng cao phía Bắc của tỉnh.

Ông Đàm Văn Trung, Phó Chủ tịch UBND xã Hiệp Lực, tỉnh Thái Nguyên cho biết: “Địa phương luôn khuyến khích người dân gìn giữ các phong tục truyền thống tốt đẹp, trong đó có Tết Thanh minh. Việc tảo mộ không chỉ thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn mà còn góp phần củng cố khối đoàn kết trong cộng đồng”.

Giữa nhịp sống ngày càng hiện đại, những giá trị truyền thống vẫn âm thầm được gìn giữ qua từng mùa Thanh minh. Và mỗi bước chân trở về với mộ phần tổ tiên không chỉ là sự tri ân quá khứ, mà còn là cách để gìn giữ, tiếp nối mạch nguồn văn hóa cho tương lai.