Thách thức xuất khẩu thủy sản

Tăng trưởng tích cực, thị trường phân hóa

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giá trị xuất khẩu thủy sản tháng 9 ước đạt 1,17 tỷ USD, đưa tổng kim ngạch 9 tháng lên 9,17 tỷ USD, tăng 12,3% so với cùng kỳ năm 2025.

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), kim ngạch xuất khẩu thủy sản tháng 9 vẫn duy trì trên 1,1 tỷ USD và tốc độ tăng cao hơn tháng 8. Đây là kết quả đáng ghi nhận trong bối cảnh thị trường thế giới tiếp tục có sự phân hóa về nhu cầu, giá cả và yêu cầu nhập khẩu.

Một điểm đáng chú ý trong bức tranh xuất khẩu 9 tháng là sự phân hóa giữa các thị trường. Trung Quốc, Hoa Kỳ và Nhật Bản tiếp tục là ba thị trường tiêu thụ thủy sản lớn nhất của Việt Nam, với thị phần lần lượt là 23,7%, 15,7% và 14%. Đáng chú ý, xuất khẩu sang Trung Quốc tăng mạnh 33,9% trong 8 tháng đầu năm 2026. Hoa Kỳ tăng 1,5%, trong khi Nhật Bản tăng 2,8%.

Sự tăng trưởng tại Trung Quốc là tín hiệu đáng chú ý, bởi đây là thị trường có quy mô lớn, nhu cầu đa dạng và đang mở thêm dư địa cho các sản phẩm thủy sản Việt Nam. Trong khi đó, mức tăng khiêm tốn hơn tại Hoa Kỳ và Nhật Bản cho thấy doanh nghiệp (DN) vẫn phải đối mặt với sức ép cạnh tranh, yêu cầu tiêu chuẩn và xu hướng thận trọng về giá tại những thị trường truyền thống.

Sự phân hóa cũng thể hiện rõ ở nhóm 15 thị trường xuất khẩu lớn nhất. Trong nhóm 15 thị trường lớn nhất, Brazil ghi nhận mức tăng mạnh nhất, tới 46,1%, trong khi xuất khẩu sang Bỉ giảm 8,2%. Diễn biến trái chiều này cho thấy việc đa dạng hóa thị trường tiếp tục là hướng đi cần thiết, giúp DN giảm phụ thuộc vào một số thị trường và chủ động hơn trước biến động nhu cầu.

Đơn hàng chậm, cạnh tranh tăng

Dù đạt được những kết quả tích cực trong 9 tháng song theo VASEP, sau giai đoạn tăng tốc trong quý III, xuất khẩu thủy sản quý IV dự kiến giảm nhịp. Bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho hay, sau giai đoạn tăng tốc trong quý III, xuất khẩu thủy sản quý IV dự kiến giảm nhịp. Nhiều đơn hàng phục vụ tiêu dùng cuối năm đã được nhập khẩu và giao hàng sớm, nên nhu cầu mua bổ sung khó duy trì mức cao của những tháng vừa qua. Với kết quả 9 tháng ước đạt 9,103 tỷ USD, xuất khẩu cả năm có thể đạt khoảng 12 tỷ USD.

Khó khăn đến từ cả nguồn cung và đầu ra. Tôm, cá tra và cá rô phi đều đối mặt với hạn chế về nguyên liệu, trong khi cạnh tranh thị trường tăng và người mua thận trọng hơn với giá. Hải sản khai thác cũng khó mở rộng sản lượng xuất khẩu do thiếu nguyên liệu phù hợp và các yêu cầu về nguồn gốc. Vì vậy, ngay cả khi một số thị trường còn nhu cầu, khả năng đáp ứng đơn hàng vẫn có thể bị giới hạn.

“Trung Quốc và ASEAN tiếp tục hỗ trợ xuất khẩu, nhưng khó bù đắp hoàn toàn sự chững lại tại Mỹ, EU và Nhật Bản. Kết quả quý IV nhiều khả năng thấp hơn quý III; xuất khẩu cả năm vẫn có thể vượt năm trước, song mức tăng sẽ thu hẹp đáng kể so với tốc độ hai con số của 9 tháng đầu năm”, bà Hằng nhận định.

Bên cạnh thị trường và nguyên liệu, những vướng mắc về chính sách thuế cũng đang được DN thủy sản quan tâm trong giai đoạn cuối năm. VASEP vừa có công văn số 152/CV-VASEP gửi Bộ Tài chính, Cục Thuế và Cục Hải quan, phản ánh những bất cập phát sinh trong quá trình thực hiện chính sách thuế của các DN chế biến, xuất khẩu thủy sản.

Theo VASEP, DN vẫn gặp khó khăn do cách hiểu và áp dụng chính sách chưa thống nhất giữa các địa phương, cơ quan quản lý và các thời kỳ.